א.
שטייענדיק בַא דער התחלה און פתיחה פון דעם כינוס השלוחים העולמי — פון די שלוחים שי' פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו, בכל מרחבי תבל, בארבע כנפות הארץ — דַארף מען צום ַאלעם ערשטן דערמָאנען דעם יסוד און ַארויסגעבן דעם תפקיד פון די שלוחים בדורנו זה בכלל, ובמיוחד — דער חידוש אין דער עבודת השליחות ווָאס איז צוגעקומען במיוחד בזמן האחרון: לקבל פני משיח צדקנו בגאולה האמיתית והשלימה.
כמדובר כמ"פ, ַאז נוסף צו דער נקודה משותפת אין כללות עבודת השליחות פון אידן בכלל ַאלס שלוחים פון דעם אויבערשטן, ווָאס איז „אני נבראתי לשמש את קוני",1 ובפרט פון די שלוחים פון נשיא דורנו — ַא נקודה משותפת ווָאס איז גלייך בכל הזמנים — קומט צו מזמן לזמן ַא חידוש אין דער שליחות, ַא שליחות מיוחדת, ווָאס זי נעמט דורך און איז דער „שער"2 דורך וועלכען ַאלע עניני השליחות זיינען „עולה"; ועאכו"כ בנדו"ד — ַא חידוש כללי ועיקרי ווָאס איז ניט בלויז נָאך ַא פרט (ָאדער ַא כלל) אין דער שליחות, נָאר ַאן עיקר און ַאן ענין כללי ביותר, ביז דעם ענין הכי כללי אין אידישקייט — הכנה לביאת משיח צדקנו — ווָאס נעמט ַארום ַאלע נקודות ופרטים פון דער עבודת השליחות.
ווי מ'הָאט שוין גערעדט מערערע מָאל (ובפרט אין די לעצטע חדשים און ווָאכן): לויט דער הודעה פון חז"ל3 ַאז ס'איז שוין „כלו כל הקיצין", און די הודעה פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו, ַאז מ'הָאט שוין אויך תשובה געטָאן, ביז ַאז מ'הָאט שוין פַארענדיקט ַאלע עניני עבודה (אפילו „צוּפוצן די קנעּפ"4), און מ'שטייט גרייט צו קבלת פני משיח צדקנו — איז איצטער די עבודה און שליחות: צו זיין גרייט בפועל צו מקבל זיין פני משיח צדקנו בפועל ממש!
דערפון איז מובן, ַאז אין דעם בַאשטייט די מטרה פון דעם היינטיקן כינוס השלוחים העולמי: צו זיך צוזַאמענרעדן און ַארויסקומען מיט החלטות טובות על מנת לקיימן בפועל, ווי צו אויספירן די שליחות מיוחדת פון דעם איצטיקן זמן: קבלת פני משיח צדקנו.
ב.
דער ביאור השייכות פון דער עבודת השליחות (פון די שלוחים וועלכע הָאבן זיך צוזַאמענגעקליבן אין דעם כינוס השלוחים העולמי) מיט משיח צדקנו — וועט מען פַארשטיין דורך אויפקלערן די שייכות פון משיח עצמו מיט ענין וגדר השליחות בכלל:
אויף דעם פסוק5 „שלח נא ביד תשלח" (ווָאס משה הָאט געזָאגט דעם אויבערשטן ווען דער אויבערשטער הָאט אים געשיקט צו ַארויסנעמען אידן פון מצרים) זָאגן חז"ל:6 „אמר (משה) לפניו רבש"ע שלח נא ביד תשלח — ביד משיח שהוא עתיד לגלות". ועפ"ז יש לומר, ַאז משיח הָאט אין זיך דעם גדר פון ַא שליח ע"פ תורה. משיח איז דער שליח („שלח . . תשלח") של הקב"ה צו גואל זיין אידן.7
דער טעם בפשטות פַארווָאס משה הָאט דָאס געבעטן, איז, כפרש"י עה"פ: „ביד אחר שתרצה לשלוח שאין סופי להכניסם לארץ ולהיות גואלם לעתיד, יש לך שלוחים הרבה": וויבַאלד ַאז בלאו־הכי וועט דער אויבערשטער ניט שיקן משה'ן „להכניסם לארץ ולהיות גואלם לעתיד", נָאר ער וועט שיקן ַאן ַאנדער שליח (משיח), איז זָאל ער שיקן משיח'ן צו גואל זיין אידן אויך פון מצרים.
מ'דַארף ָאבער פַארשטיין: משה הָאט דָאך זיכער פַארשטַאנען — ובפרט ַאז ער איז געווען שלימות החכמה דקדושה8 (ו„משה קיבל תורה מסיני"9) — ַאז דער אויבערשטער הָאט ַאליין געוואוסט ַאז ער וועט שיקן משיח'ן (און ניט משה) צו גואל זיין אידן לעתיד, און פונדעסטוועגן הָאט ער אויסגעקליבן משה'ן ַאלס שליח צו גואל זיין אידן פון מצרים; איז ווָאס הָאט ער געבעטן „שלח נא ביד תשלח"?!
ולאידך גיסא: וויבַאלד ַאז משה (חכמה דקדושה) הָאט ַאזוי געבעטן און מציע געווען, איז פַארשטַאנדיק ַאז דָאס איז ַאזוי ע"פ חכמה דקדושה בתכלית השלימות שלה; איז פַארווָאס איז בקשתו ניט נתקבל געווָארן?
ויש לומר, ַאז היא הנותנת: וויבַאלד ַאז דָאס איז ַא בקשה והצעה פון משה רבינו (און ַארָאּפגעברַאכט אין תורת אמת ותורה הנצחית10), איז דָאס טַאקע נתקיים געווָארן בפועל — ַאז דעם זעלבן שליח וועלכער דער אויבערשטער שיקט צו גואל זיין אידן ממצרים (משה) וועט ער שיקן צו גואל זיין אידן לעתיד — ווי עס שטייט אין מדרש,11 ַאז משה „הוא גואל ראשון (בגאולת מצרים) הוא גואל אחרון" (בגאולה העתידה).
און דָאס איז געווען כוונת משה מיט בעטן „שלח נא ביד תשלח" (אע"פ ווָאס ער הָאט געוואוסט ַאז דער אויבערשטער ווייס ַאז ער וועט שּפעטער שיקן משיח) — צו פַארבינדן דעם „גואל ראשון" מיט דעם „גואל אחרון", ַאז אויך די גאולה ראשונה (ממצרים) זָאל זיין פַארבונדן מיט „ביד תשלח" (משיח), און אויך די גאולה האחרונה זָאל זיין פַארבונדן מיט משה'ן („גואל ראשון").
דָאס הייסט, ַאז12 אע"פ ווָאס משה און משיח זיינען צוויי בַאזונדערע מענטשן (ומשה איז פון שבט לוי און משיח איז פון שבט יהודה (בית דוד)) און בַאדייטן צוויי בַאזונדערע ענינים, ווערן זיי פַארבונדן און פַאראיינציקט, כדלקמן (סעיף ט).
1) משנה וברייתא סוף קידושין.
2) ראה סה"ש קיץ ה'ש"ת ע' 22 וש"נ. תש"ד ע' 105. לקו"ד ח"ד תשמז, ב. (וראה סה"מ תש"ח ע' 240).
3) סנהדרין צז, ב.
4) ראה שיחת שמח"ת תרפ"ט.
5) שמות ד, יג.
6) מדרש לקח טוב עה"פ. וראה פדר"א פ"מ: ביד אותו איש שאתה עתיד לשלוח כו' שנאמר הנה אנכי שולח לכם את אליהו הנביא גו' (מבשר הגאולה). וראה לקו"ש חי"א ע' 8 הערה 2־3.
7) דאף שבקשת משה לא נתקבלה בפועל (אבל ראה לקמן בפנים), אין זה שולל דברי משה שמשיח הוא שליח לגאול ישראל לעתיד.
8) ראה לקו"ש ח"ו ע' 244 ואילך. וש"נ.
9) אבות פ"א מ"א.
10) ראה תניא רפי"ז. ובכ"מ.
11) ראה שמו"ר פ"ב, ד. שם, ו. זח"א רנג, א. ש' הפסוקים פ' ויחי. תו"א משפטים עה, ב.
12) ראה גם אוה"ח ויחי מט, יא. לקו"ש חי"א שם.
ג. וועט מען עס פַארשטיין בהקדים הביאור בכללות גדר השליחות בתורה, ָאנהויבנדיק פון דער ערשטער שליחות וועגן וועלכער עס רעדט זיך אין תורה (ובאריכות הפרטים)13 בפרשתנו14 — די שליחות ווָאס אברהם הָאט געשיקט אליעזר'ן צו געפינען און מַאכן און טָאן ַא שידוך פַאר יצחק בנו, און ווי ער הָאט דערנָאך אויסגעפירט שליחותו בפועל — בשידוך יצחק ורבקה.
ויש מקום לחקור ווָאס איז געווען דער גדר ודין פון (שליחות) אליעזר בקיום דברי אברהם אליו15 „ולקחת אשה לבני ליצחק".16 ווָאס יש לפרש בזה אויף כמה אופנים, ומהם:17 (א) „אליעזר שליח הי'" לקידושין18 (ווי עס שטייט אין תוספות19), ווָאס „שלוחו20 של אדם כמותו".21 [און אויך אין דעם גדר פון שליח עצמו זיינען פַארַאן כמה דרגות, כידוע:22 מעשה השליח איז כמעשה המשלח; יתרה מזה אויך דער כח העשי' של השליח איז כמותו דהמשלח; ועוד יותר — דער גַאנצער שליח איז כמותו דהמשלח; ביז „כמותו (דהמשלח) ממש"23]. (ב) אליעזר איז געווען בגדר שדכן, צו געפינען ַאן אשה פַאר יצחק'ן (ניט בתור שליח לקידושין24), ָאדער אפילו ַא שדכן צו איר מקדש זיין — ווָאס הגם ַאז אויך ַא שדכן הָאט בכח צו מקדש זיין,25 איז דָאס ָאבער ניט דער זעלבער כח ווי ַא שליח וועלכער איז „כמותו" דהמשלח, משא"כ בנוגע צו ַא שדכן זָאגט מען ניט26 ַאז שדכן של אדם כמותו, ואדרבה — ַא שדכן איז בפירוש ניט כמותו, נָאר ווי ַא בַאזונדער מענטש ווָאס טוט יענעם ַא טובה (ווי מ'זעט עס במנהג העולם).
עס איז דָא ַא סברא צו זָאגן, ַאז אליעזר איז ניט געווען ווי ַא שליח של אברהם שהוא כמותו, נָאר ווי ַא בַאזונדער מציאות (ַאזוי ווי ַא שדכן) — ווי ס'איז משמע פון דעם ווָאס (בענין השידוך של יצחק גופא) אליעזר „הי'27 מחזר למצוא עילה שיאמר לו לאברהם לפנות אליו להשיאו בתו, אמר לו אברהם בני ברוך ואתה ארור ואין ארור מדבק28 בברוך".29 [ובפרט ַאז אין דעם סיפור הדברים איז מודגש ובאריכות ווי אליעזר הָאט ַאליין זיך געדַארפט משתדל זיין צו געפינען דעם ּפַאסיקן שידוך פַאר יצחק: אליעזר הָאט געדַארפט ַאליין מתפלל זיין לה', און ַאליין מברר זיין און מַאכן אויף דעם ַא סימן (און דערצו נָאך באופן נסי), ווָארום אברהם הָאט אים נָאר געזָאגט30 „לא תקח אשה לבני מבנות הכנעני גו' אל ארצי ואל מולדתי תלך", און ניט מפרט געווען וועמען ער זָאל מקדש זיין] — במילא איז דָא ַאן ָארט ַאז אין דעם זָאלן זיך ַאריינמישן אייגענע חשבונות כו'.
ָאבער לאידך גיסא, איז דָאך אליעזר געווען „זקן ביתו המושל בכל אשר לו",31 „שמושל בתורת רבו",32 און „דולה ומשקה מתורתו של רבו לאחרים",33 און „עבד אברהם",34 ווָאס „עבד מלך מלך"35 וכו'. און אויך אין קיום דברי אברהם „ולקחת אשה לבני ליצחק" — הָאט אליעזר דָאס ַאלץ מקיים געווען בדיוק כדברי אברהם. און נָאכמער — אברהם הָאט אים משביע געווען אויף דעם („שים נא ידך תחת ירכי ואשביעך גו'"14). ווָאס צוליב דעם — ועוד טעמים — איז מסתבר זָאגן ַאז ער איז געווען ַא שליח (של אדם כמותו) לקדש את רבקה.
ויש לומר, ַאז דָאס (ַאז אליעזר איז געווען ַא שליח) איז מובן אויך פון דעם ווָאס עס שטייט36 „ויקח העבד עשרה גמלים מגמלי אדוניו וילך וכל טוב אדוניו בידו", ווי מפרשים טייטשן,37 ַאז אליעזר הָאט געהַאט ברשותו („בידו") „כל טוב אדוניו" און הָאט דערמיט געקענט טָאן ווָאס ער וויל (און הָאט אויף דעם ניט געדַארפט קיין נתינת רשות), ווי עס שטייט פריער „המושל בכל אשר לו".
[און אפילו לויט דעם פירוש (ווי רש"י ברענגט38), ַאז „שטר מתנה כתב ליצחק על כל אשר לו כדי שיקפצו לשלוח לו בתם" — הָאט אברהם ָאּפגעגעבן דעם שטר מתנה ברשותו של אליעזר, באופן ַאז ער הָאט דעם כח דָאס צורייסן וכיו"ב, ַאזוי ַאז „כל אשר לו" פון אברהם איז געווען ברשות אליעזר].
דלכאורה: ווי הָאט אברהם געקענט ָאּפגעגבן „כל אשר לו" צו איינעם39 אויף וועמען ס'קען זיין ַא ספק ווָאס ער וועט דערמיט טָאן40?! איז דערפון מוכח, ַאז אליעזר איז געווען אינגַאנצן איבערגעגעבן צו אברהם'ן (ַאלס זיינער ַאן עבד), ולכן אויך ווען ער הָאט אים געשיקט מַאכן דעם שידוך פַאר יצחק'ן — איז ער געווען (ניט ווי ַא שדכן, ווָאס איז ַא מציאות לעצמו, נָאר) ווי ַא שליח, ווָאס כל מציאותו איז מציאות המשלח. און דעריבער הָאט אברהם געקענט לָאזן ברשותו „כל אשר לו" בלי שום ספק בדבר.41
ד. דער ביאור אין דעם וועט מען פַארשטיין בהקדים נָאך ַא שאלה — ַא „קלָאץ קשיא" — אויף דעם ווָאס „שטר מתנה כתב ליצחק על כל אשר לו כדי שיקפצו לשלוח לו בתם":
אפילו בנוגע צו מצות צדקה (וכיו"ב) איז דער דין42 ַאז „לעולם לא יקדיש אדם ולא יחרים כל נכסיו, והעושה כן עובר על דעת הכתוב, שהרי הוא אומר43 מכל אשר לו ולא כל אשר לו כו'". איז ווי קומט עס ַאז אברהם הָאט ָאּפגעגעבן „כל אשר לו" צו יצחק'ן44 (אפילו אויב ער ווָאלט דָאס אים דַאן ָאּפגעגעבן בירושה,45 ווָאלט דָאס אויך ניט געווען מובן,46 עאכו"כ ַאז דָאס איז געווען „כדי שיקפצו לשלוח לו בתם", ובפרט ַאז אפילו אויב ער ווָאלט ניט ָאּפגעגעבן „כל", נָאר רוב, איז זייענדיק ַאן עשיר גדול ביותר ווָאלט דָאס אויך געברַאכט ַאז „יקפצו לשלוח לו בתם"(. ובפרט ַאז אברהם איז דַאן געווען ק"מ שנה, און הָאט דערנָאך געלעבט נָאך כו"כ שנים (ל"ה שנה), במילא הָאט ער דָאך געדַארפט הָאבן נכסים פַאר זיך ַאליין און בני ביתו כו' (ובפרט לאחרי ווָאס „ויוסף אברהם ויקח אשה גו' ותלד לו גו'"47).
בפנימיות הענינים ווָאלט מען געקענט מבאר זיין ע"פ מש"נ48 „יצחק בן אברהם אברהם הוליד את יצחק", ואמרו חז"ל49 קלסתר פניו של יצחק דומה לאברהם, ווייל אויך בפנימיותם ובעבודתם זיינען זיי (בכללות) איין ענין און המשך — „האבות הן הן המרכבה"50; ָאבער מ'דַארף נָאך פַארשטיין בפשטות הענינים ע"פ נגלה.
ה. ויש לומר דער ביאור אין דעם:
נישואי יצחק ורבקה — די ערשטע (הכנה לנישואין און) נישואין ווָאס שטייט אין תורה — איז ניט בלויז נישואין פרטיים צווישן צוויי יחידים (יצחק און רבקה), נָאר ַאן ענין הכי כללי: די ערשטע נישואין בַא דעם אידישן פָאלק (לאחרי קיום מצות מילה),51 און נָאכמער: דורך די נישואין איז געווָארן („תולדות" —) דער המשך ביז פון כלל ישראל. דָאס הייסט, ַאז נוסף צו די נישואין פרטיים צווישן יצחק ורבקה, בַאדייט דָאס אויך די נישואין פון כלל ישראל52 (דָאס הָאט געברַאכט תולדות און געגעבן די אפשריות אויף המשך קיום עם ישראל, עד סוף כל הדורות).
ויש לומר ַאז דערפַאר הָאט אברהם אויף דעם ָאּפגעגעבן „כל אשר לו" צו יצחק בנו, ווייל דָאס איז ניט נָאר ַא פרטיות'דיקע חתונה צווישן יצחק ורבקה, נָאר ַא נישואין פון כלל ישראל. ובמילא איז דָאס נוגע אויך צו כל ענינו של אברהם עצמו — זייענדיק דער ראש פון כלל ישראל (דער ערשטער איד). און דעריבער הָאט ער אין דעם ַאריינגעגעבן כל כחו — „כל אשר לו". אויב עס ווָאלט זיך גערעדט וועגן אברהם ווי ער איז ַאלס ַאן אב פרטי פון יצחק, דעמולט ּפַאסט ניט ער זָאל ָאּפגעבן (במתנה) „כל אשר לו" צוליב חתונת בנו: נָאר ַא טייל (אפילו רוב) גיט ער אים ָאּפ און ַא טייל בלייבט פַאר אברהם וכו'; וויבַאלד ָאבער ַאז די נישואין איז ַאן ענין הכי כללי ווָאס נעמט ַארום גַאנץ כלל ישראל — ווָאס דָאס איז כל ענינו ומהותו של אברהם (ַאלס דער ראש פון כלל ישראל, דער ערשטער איד) — הָאט ניט קיין ָארט ַאז עס זָאל בלייבן ַא חלק (אפילו ַא פרט הכי קטן) פון אברהם ווָאס איז דערפון ָאּפגעטיילט ח"ו, דעריבער — נתן לו „כל אשר לו", ער הָאט זיך אינגַאנצן מיט „כל אשר לו" ָאּפגעגעבן (און ַאריינגעגעבן) אין דעם.53
ועוד: די נישואין קומט דוקא בכחו של אברהם (אברהם הוליד את יצחק ומל את יצחק, און דערנָאך — דער שידוך בפועל איז געקומען דורך שליחות אליעזר ע"י אברהם). דערפַאר הָאט ער אין דעם געדַארפט ַאריינגעבן „כל אשר לו".
ועפ"ז יומתק לומר, ַאז אליעזר איז ניט געווען בגדר שדכן (ַא מציאות לעצמו) נָאר בגדר שליח — כמותו דהמשלח (אברהם): כשם ווי עס דַארף זיין די נתינה פון „כל אשר לו" ָאן קיין פרט מחוץ לזה, ַאזוי איז אויך מובן בנוגע צו אליעזר (ובפרט ַאז ער איז אויך געווען ַא חלק פון „כל אשר לו"), ַאז כל מציאותו (אויך ווי ער גייט מַאכן דעם שידוך ע"פ דעתו) זָאל זיין כמותו דהמשלח, און ס'איז ניטָא אין דעם קיין ָארט פַאר ַאן ַאנדער מציאות (ווי ַא שדכן, ווָאס איז ַא מציאות לעצמו און ניט מציאות דהמשלח).
ו. דער ביאור בזה בפנימיות הענינים:
אין לקוטי תורה בסופו (פ' ברכה54) איז דער ַאלטער רבי מבאר, ַאז די נישואי יצחק ורבקה איז ַאן ענין הכי כללי בתורה און אין גַאנץ סדר השתלשלות, וועלכער שּפיגלט ָאּפ כללות עבודת האדם — דער יחוד פון מ"ה (יצחק) וב"ן (רבקה), ד.ה. דער יחוד פון נשמה (מ"ה) און גוף (ב"ן) פון יעדן אידן. ביז — די שלימות היחוד והנישואין צווישן אידן (ַאלס נשמות בגופים) מיט דעם אויבערשטן, ישראל וקוב"ה כולא חד,55 ווי עס וועט זיין בגאולה האמיתית והשלימה (לאחרי די התחלה בזה, די אירוסין, בַא מתן תורה56).
ווָאס אין דעם בַאשטייט כללות עבודת האדם בקיום התומ"צ בעוה"ז הגשמי — דער יחוד פון מ"ה וב"ן: דער חידוש פון מתן תורה בַאשטייט אין דעם, ווָאס דעמולט איז נתבטל געווָארן די גזירה ווָאס הָאט פַאנַאנדערגעטיילט צווישן „עליונים" און „תחתונים"57 (רוחניות און גשמיות, מ"ה וב"ן), און דעמָאלט איז געגעבן געווָארען דעם כח צו פַארבינדן און פַאראיינציקן גשמיות מיט רוחניות, ַאז דער גוף הגשמי58 און ַא דבר גשמי זָאל ווערן קדוש, ביז ַא חפצא של קדושה.59 ושלימות יחוד זה (פון מ"ה וב"ן), בתכלית השלימות והגילוי, וועט זיין בגאולה האמיתית והשלימה [ואדרבה: דעמולט וועט זיין „נקבה תסובב גבר",60 כדלקמן סעיף י].
און דערמיט איז ער מבאר אין לקו"ת פַארווָאס די תורה איז מאריך וועגן שליחות אליעזר (ביז ַאז „פרשה של אליעזר כפולה בתורה"61), ווייל „זה הי' ענין שליחות דאליעזר לברר ולהמשיך יחוד זה"62 פון יצחק ורבקה (מ"ה וב"ן), דָאס הָאט געברַאכט „להמשיך בחי' היחוד ממש שהוא בחי' נישואין ופנימיות".62
ובפשטות: רבקה הָאט זיך געפונען אין פדן ארם (אין חוץ לארץ) בַא בתואל הארמי און לבן הארמי (כשושנה בין החוחים63), בחי' ב"ן. און שליחות אליעזר איז בַאשטַאנען אין דעם, ַאז ער זָאל איר פון דָארט ַארויסנעמען און ברענגען צו זיין ַאן אשה ליצחק (עולה תמימה64), בחי' מ"ה, באופן ַאז „והיו לבשר אחד"65 (מ"ה וב"ן), זיי זָאלן אויפבויען ַא בית בישראל אין עולם הזה הגשמי, מיט דעם תכלית — צו מוליד זיין „תולדות" כפשוטן (און אויך „תולדותיהם של צדיקים מעשים טובים"66), פון וועלכע עס שטַאמען ַאלע אידן עד סוף כל הדורות.
ועפ"ז איז מובן, ַאז שליחות אליעזר (די ערשטע שליחות הכתובה בתורה) הָאט געגעבן דעם כח אויף אויפטָאן די עבודה פון יחוד מ"ה וב"ן בעבודת השם, ָאנהויבנדיק בַא מתן תורה, און דערפון — ווערט עס נמשך בכל הזמנים ובכל המקומות, ביז — די שלימות בזה בגאולה האמיתית והשלימה.
ויש לומר, ַאז די שליחות כללית פון אליעזר איז אויך מרומז אין דעם ווָאס ער הָאט געזָאגט67 „עבד אברהם אנכי": ס'איז ידוע68 ַאז פון אברהם הָאט זיך ָאנגעהויבן די הכנה צו מתן תורה. און דָאס איז דער רמז אין „עבד אברהם אנכי" — ַאז זייענדיק „עבד אברהם אנכי", הָאט אליעזר דעם כח צו אויפטָאן דעם יחוד מ"ה וב"ן (נישואי יצחק ורבקה) אויך ועיקר ַאלס הכנה צו דעם „תעבדון את האלקים על ההר הזה"69 און דעם גילוי פון „אנכי (ה' אלקיך)"70 בַא מ"ת.
13) ראה גם שיחת ש"פ חיי שרה תשמ"ט (סה"ש ח"א ע' 58 ואילך). תש"נ (סה"ש ח"א ע' 130 ואילך).
14) כד, ב ואילך.
15) שם, ד.
16) וראה פנים יפות וס' המקנה שבהערה 18, שאברהם שלח את אליעזר בתור שליחו של יצחק שהי' גדול (וראה קידושין מה, ב). ואף לדעת הפוסקים (רמ"א אה"ע סל"ה ס"ו בשם הגהות מרדכי) דאין שליח קידושין עושה שליח, הרי זה: (א) רק לדיעה אחת ותקנה בעלמא. וצ"ע אם כן הוא (אצל האבות) לפני מ"ת. (ב) אליעזר הי' עבדו של אברהם שהוא כגופו (ולא כמו שליח), ומצד זה הי' יכול לקדש רבקה, ראה מפרשים שבהערה 18.
17) הבא לקמן הוא ע"פ פירוש התוס' שבהערה 19, ופירוש המדרשים ומפרשי התורה — שאליעזר קידש את רבקה ליצחק, והיא נעשית ארוסה* (מדרש אגדה עה"פ (פרשתנו שם, כב) ויקח האיש נזם זהב. לקח טוב עה"פ (שם, נג) ויוצא העבד. תוס' (הדר זקנים) עה"פ (שם, יו"ד) ויקח העבד עשרה גמלים), או גם נשואה (ראה פדר"א פט"ז וברד"ל אות לה. ספורנו עה"פ (שם, סא) ויקח העבד את רבקה. ועוד).
[ולפי פירוש זה — יש לומר, דזה שאליעזר שם „שני צמידים על ידי'" (שם, כב), הוא בהתאם להמנהג** לקדש בטבעת***. וראה מדרש אגדה שם, ש„נזם זהב — הוא הי' קידושין, ושני צמידים על ידי' שהם מאתים וחמשים, המאתים כנגד כתובת בתולות והחמשים תוספת"].
אבל בכמה מדרשים ומפרשים משמע שלא קידשה אלא הביאה ליצחק ורק אח"כ נתקדשה לו (ראה פדר"א שם לדעת ר"י. וראה לקו"ש חט"ו ע' 165 הערה 22; ע' 168 הערה 33).
*ראה בתוס' הנ"ל שבמסכת כלה (רפ"א) דמייתי קרא דויברכו את רבקה (פרשתנו שם, ס) איכא למימר דהתם ברכת אירוסין (אבל ראה הערה 24).
**רמ"א אה"ע ר"ס כז (ושם: „ויש להם טעם בתיקוני זהר", ראה תקו"ז ריש תיקון ה' (יט, א). תי' י' (כה, ריש ע"ב). תי' כא (נה, ב)). חינוך מצוה תקנב (וראה בס' אוצר חילוף מנהגים בין בני בבל לבני א"י (הובא גם ביש"ש ב"ק בסופה) דמנהג א"י לקדש בטבעת משא"כ בבבל). — הביאור בזה ע"פ הלכה, ראה צפע"נ לרמב"ם הל' אישות רפ"ג. ס' המקנה סי' נ ס"א (הובא בשער הכולל פל"ה אות ג). — וראה בארוכה שיחת ש"פ בלק תשד"מ.
***וע"ד מה שמצינו ביהודה ותמר — שנתן לה חותמו (וישב לח, יח) „וקדשה בטבעת" (דעת זקנים מבעה"ת עה"פ. וכ"ה בתוספות — הדר זקנים. מושב זקנים עה"ת. וראה לקו"ש חט"ו ע' 337 ואילך).
18) ואף שאליעזר הי' עבד, ואין עבד נעשה שליח לקידושין לפי שאינו בתורת גיטין וקידושין (רמב"ם הל' אישות פ"ג הי"ז. טושו"ע אהע"ז סל"ה ס"ו) — י"ל בפשטות, שלפני מ"ת הי' אפשר למנות גם עבד לשליח (כיון שלא הי' אז „תורת קידושין", ראה רמב"ם ריש הל' אישות). ובמנחה בלולה ופי' מהרי"א עה"ת פרשתנו שם ועוד, שאברהם שיחרר אליעזר ולכן נעשה שליח לקידושין.
עוד ביאור בזה — בפנים יפות פרשתנו שם, ב; המקנה לקידושין מא, ב [ושם, שדין הנ"ל שאין עבד נעשה שליח לקידושין הוא רק בנוגע לאדם אחר אבל עבדו של המקדש שאני ויכול לקדש ע"י עבדו לא מתורת שליחות אלא דהוי כגופו, ד„יד עבד כיד רבו" (ב"מ צו, סע"א. וש"נ)]. וראה עד"ז ברד"ל לפדר"א פט"ז אות לב בהג"ה (ו). ועוד.
19) ד"ה שנאמר — כתובות ז, ב.
20) משנה ברכות לד, ב. קידושין מא, ב. וש"נ.
21) ואף שענין השליחות שייך דוקא בישראל, „מה אתם בני ברית אף שלוחכם בני ברית" (קידושין שם. וש"נ) — י"ל שקודם מ"ת הי' שייך שליחות גם באוה"ע וע"י אוה"ע (ובנדו"ד — שליחות אברהם ע"י אליעזר), ובפרט שאליעזר הי' „זקן ביתו המושל בכל אשר לו", „דולה ומשקה מתורת רבו" (כדלקמן בפנים). ועוד ועיקר — שאליעזר הי' עבדו של אברהם, שהוא כגופו (וראה הערה 18).
22) ראה לקח טוב (להר"י ענגיל) כלל א. וראה שו"ע אדה"ז או"ח סרס"ג סכ"ה בקו"א. וראה לקו"ש ח"ח ע' 323 ואילך. חי"ב ע' 148 ואילך. ח"כ ע' 303. סה"ש תש"נ ח"א ע' 133 ואילך. סה"ש תנש"א ח"א ע' 152.
23) כ"ה הלשון בתשובות הריב"ש סרכ"ח. לקו"ת ויקרא א, ג.
24) כדמשמע גם לפי מה שמסיים בתוס' כתובות שם ש„נראה דאסמכתא בעלמא היא כו' ולא איירי פשטי' דקרא בברכת אירוסין" (וכן מפורש במס' כלה רבתי פ"א).
25) ראה שו"ע אה"ע שם ס"ד.
26) וראה שו"ע שם „אפילו לא מינוהו שליח בהדיא אלא שגילה דעתו שהוא חפץ באשה פלונית וא"ל לשדכה לו והלך השדכן וקדשה לו בלא מינוי שליחות הרי זו מקודשת".
27) רש"י פרשתנו כד, לט, מב"ר שם פנ"ט, ט. יל"ש הושע רמז יב.
28) דענין הנישואין הוא ש„דבק באשתו והיו לבשר אחד" (בראשית ב, כד), שדוגמתו בענין השליחות — „שלוחו של אדם כמותו (ממש)".
29) ולהעיר גם מטענת אברהם (לך לך טו, ב־ג): „מה תתן לי ואנכי הולך ערירי ובן משק ביתי הוא דמשק אליעזר גו', הן לי לא נתתה זרע והנה בן ביתי יורש אותי" (לא למעליותא).
30) פרשתנו שם, ג־ד.
31) שם, ב.
32) יומא כח, ב.
33) שם. הובא בפרש"י לך לך טו, ב.
34) וכפי שפתח (כפתיחת דבר סגור) אליעזר את דבריו בבואו לבית רבקה — „עבד אברהם אנכי" (פרשתנו שם, לד).
35) תנחומא צו יג (הובא בפרש"י בהעלותך יב, ח). ספרי (הובא בפרש"י) דברים א, ז. ב"ר פט"ז, ג. — ובשבועות מז, ב: עבד מלך כמלך.
36) פרשתנו שם, יו"ד.
37) רמב"ן. ספורנו. חזקוני. ועוד.
38) עה"פ, מב"ר שם פנ"ט, יא („זו דיאתיקי"). וראה תו"ש עה"פ (אות עב). וש"נ.
39) ראה רא"ם כאן: לא יתכן לומר שנתן ממונו לרשותו של אליעזר (ומבאר שזהו הכרחו של רש"י לפרש שטר מתנה כתב ליצחק כו').
40) ובפרט לפי הביאור (לעיל הערה 18), שאברהם שיחרר את אליעזר לשלחו לקחת אשה ליצחק, אשר עי"ז בכחו לעשות עם כל נכסי אברהם כפי שיעלה ברצונו (משא"כ לפני זה כשנאמר „המושל בכל אשר לו" הי' עבדו, שהוא כגופו ומה שקנה עבד קנה רבו (פסחים פח, ב. קידושין כג, א)).
41) באגדת בראשית פמ"ה [מו] (ועד"ז הוא בתנחומא (באבער) ויצא ג): מהו המושל . . שהשליטו על כל מה שיש לו, ואמר לו אפילו אתה מאבד מה שיש לי — וקח אשה לבני משם, מיד ויקח העבד עשרה וגו'. אבל גם זה הוא (לא איבוד סתם לטובתו וכיו"ב, כ"א) רק בשליחותו של אברהם — בכדי לקחת אשה ליצחק.
42) רמב"ם סוף הל' ערכין וחרמים. וראה הל' דעות פ"ה הי"ב. הל' מתנות עניים פ"ז ה"ה. ובכ"מ.
43) בחוקותי כז, כח.
44) ראה משכיל לדוד כאן, שההכרח לפרש"י שנתן לו שטר מתנה — הוא, דאאפ"ל שאברהם „מסר כל אשר לו ביד העבד ונשאר ביתו ריקן".
45) כדאיתא בפדר"א פט"ז (וראה רד"ל שם). משא"כ לשון רש"י הוא „שטר מתנה".
46) משא"כ מה שנאמר בסוף ימי חיי אברהם „ויתן אברהם את כל אשר לו ליצחק" (פרשתנו כה, ה), שהוריש לבנו יצחק „כל אשר לו" (וראה השקו"ט בזה ברמב"ן ובמפרשי רש"י כאן ההוספה ב„ויתן אברהם גו'" לגבי מש"נ כאן „ויתן לו את כל אשר לו" בשטר מתנה. וע"פ המבואר לקמן בפנים, יש להוסיף ביאור בההפרש בין ב' הפסוקים, שבפסוק ראשון נתן לו „כל אשר לו" בשטר מתנה בגלל הנישואין של יצחק ורבקה, ובפסוק שני נתן לו „כל אשר לו" בתורת ירושה. ואכ"מ).
47) פרשתנו כה, א ואילך.
48) ר"פ תולדות.
49) ב"מ פז, א. תנחומא תולדות ו. הובא בפרש"י ר"פ תולדות.
50) ב"ר פמ"ז, ו. פפ"ב, ו.
51) ראה ב"ר פ"ס, ה.
52) ראה עד"ז בלקו"ש ח"ל ע' 87.
53) וע"ד שהוא בצדקה, שההגבלה ש„לא יקדיש אדם ולא יחרים כל נכסיו", הוא לא ב„מי שצריך לתקן נפשו עדיין, (ד)פשיטא שלא גרעה רפואת הנפש מרפואת הגוף, שאין כסף נחשב (ע"פ ל' הכתוב דה"ב ט, כ. ועד"ז במ"א י, כא), וכל אשר לאיש יתן בעד נפשו כתיב" (איוב ב, ד) (תניא אגה"ק סוס"י. וראה גם אגה"ת פ"ג (צג, א)), שזהו"ע הנוגע לנפשו שלמעלה מ(צדקה שהיא דין ב)ממונו (ראה לקו"ש חכ"ז ע' 217 ואילך). ועד"ז י"ל בנוגע לנישואי יצחק ורבקה, שבהיותו ענין כללי הנוגע לכלל ישראל ו(במילא) נוגע בנפשו של אברהם, נתן על זה „כל אשר לו"*.
*ובנוגע לפרנסתו של אברהם בפועל (לאחרי שנתן ליצחק כל אשר לו) — מובן שניזון מנכסי יצחק (בחיוב כיבוד אב — נזכר בקשר לאברהם אביו ולאביו תרח), או השתדל להשיג עוד נכסים (וראה נחלת יעקב כאן, שזוהי ההוספה בפסוק השני „ויתן אברהם גו'" (כנ"ל הערה 46) — מצד „הנכסים שקנה לאחר מכאן").
54) בסוף ה„ביאור ע"פ (ברכה לג, ד) תורה צוה" — צו, סע"ג ואילך. וראה גם סה"מ תקס"ג ע' לו ואילך. תו"ח פרשתנו קלה, א ואילך. אוה"ת פרשתנו קכז, ב ואילך. סה"מ תר"ס ע' ל ואילך.
55) ראה זח"ג עג, א.
56) כמאחז"ל (שמו"ר ספט"ו) „העולם הזה אירוסין היו . . אבל לימות המשיח יהיו נישואין".
57) תנחומא וארא טו. שמו"ר פי"ב, ג. ועוד.
58) ראה תניא פמ"ט (סט, סע"ב ואילך) „ובנו בחרת מכל עם ולשון הוא הגוף החומרי כו'", והרי „ובנו בחרת" הי' במ"ת (ראה שו"ע אדה"ז או"ח סי' ס ס"ד).
59) ראה בארוכה לקו"ש חט"ז ע' 212 ואילך. וש"נ.
60) ירמי' לא, כא.
61) פרש"י פרשתנו כד, מב, מב"ר פ"ס, ח.
62) ל' הלקו"ת שם צו, ד.
63) שה"ש ב, ב. ב"ר פס"ג, ד.
64) שם פס"ד, ג. פרש"י תולדות כה, כו. כו, ב.
65) בראשית ב, כד.
66) פרש"י ר"פ נח. וראה ב"ר פ"ל, ו.
67) פרשתנו כד, לד.
68) ראה לעיל (סה"ש תשנ"ב ח"א) ע' 70 ואילך. וש"נ.
69) שמות ג, יב.
70) יתרו כ, ב. ואתחנן ה, ו.
ז.
מ'דַארף ָאבער נָאך הסברה:71 לויט דעם (ַאז די אריכות בתורה איז צוליב דעם ווָאס נישואי יצחק ורבקה בַאדייט דעם ענין כללי פון יחוד מ"ה וב"ן) הָאט די עיקר אריכות געדַארפט זיין וועגן דעם עצם שידוך פון יצחק ורבקה (ווָאס אליעזר הָאט אויפגעטָאן), און ניט וועגן שליחותו ופעולתו של אליעזר ַאלס הכנה צו דעם יחוד (מ"ה וב"ן); פַארווָאס איז די תורה ַאזוי מאריך וועגן דער שליחות ַאליין — ווי אברהם הָאט אים משביע געווען און ָאנגעזָאגט ַאלע פרטים וואו ער זָאל גיין, און ווי אליעזר הָאט מקיים געווען שליחותו בפועל?
איז דערפון גופא מובן, ַאז שליחותו של אליעזר איז נוגע צו דעם עצם ענין פון דעם יחוד מ"ה וב"ן ווָאס ער הָאט אויפגעטָאן. ויש לומר איינער פון די ביאורים אין דעם — ועפ"ז וועט מען פַארשטיין דעם טעם (פנימי) פַארווָאס אליעזר איז געווען דוקא ַא שליח (און ניט קיין שדכן) — ווייל בכדי אויפטָאן די עבודה והמשכה פון יחוד מ"ה וב"ן, דַארף ַאזוי אויך זיין בַא דעם אדם ווָאס טוט דָאס אויף, ַאז ער זָאל זיין ַא מציאות בפ"ע (ב"ן), און די מציאות זָאל זיין בטל און פַאראיינציקט מיט דעם משלח (מ"ה). ווָאס דָאס איז דער ענין פון ַא שליח דוקא:72
ַא שליח בַאשטייט פון צוויי פַארקערטע ענינים: (א) ער דַארף זיין ַא בַאזונדער מציאות פון דעם משלח, ַא בר דעת בפני עצמו.73 (ב) ער דַארף זיין בטל צום משלח, מכיר זיין ַאז ער איז זיינער ַא שליח, און ניט משנה זיין פון רצון ודעת המשלח. אויב ער איז משנה פון דעת המשלח ווערט ער אויס שליח.74 ביז ַאז ער ווייסט ַאז ער גייט מקיים זיין שליחותו בכח זה ווָאס דער משלח הָאט אים ממנה געווען ַאלס שליח, און שלוחו של אדם כמותו, ביז כמותו ממש.
ווָאס דָאס איז דער תוכן פון יחוד מ"ה וב"ן: די נשמה (מ"ה) פון ַא אידן איז פַאראיינציקט בגלוי מיט דעם אויבערשטן — „נשמה שנתת בי טהורה היא",75 ביז ַאז זי איז ַא „חלק אלוקה ממעל".76 די שליחות פון ַא אידן — דורך דעם ווָאס דער אויבערשטער הָאט ַארָאּפגעשיקט זיין נשמה אין ַא גוף הגשמי אין ַא גשמיות'דיקע וועלט (ב"ן), „אתה בראתה אתה יצרתה אתה נפחתה"75 — איז, ַאז ער זָאל אויפטָאן דעם יחוד פון מ"ה וב"ן, פון זיין נשמה מיט זיין גוף הגשמי, ַאז אויך ווי די נשמה געפינט זיך אין גוף, ווָאס מצ"ע ובגלוי איז עס ַא מציאות ויש בפ"ע (דער ערשטער ענין אין ַא שליח), זָאל אין אים לייכטן דער אור הנשמה און דער גוף זָאל זיין בטל צו דער נשמה (עושים נפשם עיקר וגופם טפל77), ביז ַאז דער גוף ונשמה זָאלן נתאחד ווערן, דורך דער עבודה פון קיום התומ"צ, ווָאס זיי זיינען דוקא בדברים גשמיים, צו ממשיך ומגלה זיין דעם אור הקדושה אין גשמיות העולם, ַאזוי ַאז אין יעדער ענין ווָאס ַא איד טוט זָאל זיך ָאנהערן די התאחדות פון זיין נשמה וגוף (מ"ה וב"ן) מיט דעם אויבערשטן, „שלוחו של אדם (העליון78) כמותו", ביז „כמותו ממש" (דער צווייטער ענין אין ַא שליח).
און דעריבער איז אליעזר געווען דוקא בגדר שליח צו אויפטָאן נישואי יצחק ורבקה, ווייל ביי ַא שליח איז דָא די שלימות פון יחוד מ"ה וב"ן, ַאז זיין מציאות ווערט כמותו פון דעם משלח (משא"כ ַא שדכן).
ועפ"ז איז אויך מובן פַארווָאס אברהם הָאט געגעבן „כל אשר לו" למילוי שליחות זו (נישואי יצחק ורבקה) — ווייל דער יחוד פון מ"ה וב"ן — ווָאס שלימותו וועט זיין בגאולה האמיתית והשלימה — נעמט ַארום כל הענינים פון כל סדר השתלשלות וכל התומ"צ וכו', ַאזוי ַאז עס איז ניטָא קיין זַאך חוץ ממנו. דעריבער הָאט אברהם פריער פון דעם ָאּפגעגעבן „כל אשר לו", ובפרט נָאך ַאז דער כח אויף אויפטָאן דעם יחוד מ"ה וב"ן (ווי ס'איז ַארויס בגלוי בַא מ"ת), איז געקומען פון אברהם.
ח.
עפ"ז יש לומר ַא ביאור אויף ַא דבר פלא: דער ביאור אין חסידות (אין די ספרי יסוד פון תושבע"פ פון חסידות — תורה אור ולקוטי תורה) בפרשת אליעזר ונישואי יצחק ורבקה קומט ניט במקומו אין תורה אור בפ' חיי שרה, נָאר דוקא אין לקוטי תורה און בסופו, בפ' ברכה [סוף הדרושים אויף חמשה חומשי תורה. און דערנָאך קומען די דרושים פון שיר השירים — ַאלס ַאן ענין בפ"ע פון חמשה חומשי תורה]!
ויש לומר, ַאז אין דעם איז אויך מרומז ַאז די שליחות פון אליעזר צו אויפטָאן נישואי יצחק ורבקה — יחוד מ"ה וב"ן, ושלימותו בהגאולה — איז די שלימות ותכלית פון כל עניני העבודה, דעריבער ווערט עס נתבאר בסוף וסיום ושלימות פון (תו"א ו)לקו"ת; און דערנָאך קומט מען צו די דרושים פון שיר השירים — ווָאס תוכנו איז שלימות הנישואין ויחוד פון אידן (אויך ַאלס נשמות בגופים) מיט דעם אויבערשטן, די שלימות פון יחוד מ"ה וב"ן, ווי ס'וועט זיין בגאולה האמיתית והשלימה.
ולהוסיף, ַאז בתחלת ספר לקוטי תורה, בפ' ויקרא79 [ווָאס פון דָארטן הויבן זיך ָאן די דרושים אין לקו"ת על סדר פרשיות פון ַא ספר שלם, ספר ויקרא. משא"כ לפני זה זיינען דָא דרושים אויף נָאר צוויי פרשיות אין ספר שמות: פ' בשלח ופ' פקודי] — ווערט ערקלערט דער ענין פון שליחות למעלה, ַאז יעדער איד איז שלוחו של אדם העליון כמותו, ווָאס דער אויבערשטער הָאט עם געשיקט זיין נשמה למטה אין ַא גוף בכדי אויספירן איר שליחות בעולם.
ויש לומר, ַאז דָאס ווָאס דָאס שטייט אין ָאנהויבס לקו"ת, איז מרמז ַאז דָאס איז די התחלה פון עבודת האדם — די ידיעה ַאז ער איז שלוחו של אדם העליון; און בסיום הלקו"ת — ווערט ערקלערט די שלימות פון דער עבודה: יחוד מ"ה וב"ן, ַאלס הכנה צו די נישואין לע"ל.
ט.
עפ"ז וועט מען פַארשטיין דעם ענין פון משיח ַאלס שליח („(שלח נא ביד) תשלח"):
משיח איז דער שליח, דורך וועלכן עס פירט זיך דורך שלימות ענין השליחות — יחוד מ"ה וב"ן [ווָאס הָאט זיך ָאנגעהויבן בשליחות אליעזר בנישואי יצחק ורבקה] — די שליחות פון דעם אויבערשטן צו ברענגען די גאולה האמיתית והשלימה, ווען עס וועט זיין שלימות היחוד פון נשמה וגוף, ישראל וקוב"ה כולא חד. און אויך בעולם — די שלימות הגילוי פון אלקות אין עוה"ז הגשמי, ַאזוי ַאז די גַאנצע וועלט ווערט ַא דירה לו יתברך בתחתונים.80
עפ"ז איז מובן פַארווָאס משיח ַאליין הָאט אין זיך (אויך) דעם גדר פון ַא שליח ווָאס בַאשטייט פון ַא חיבור ויחוד פון צוויי ענינים (יחוד מ"ה וב"ן): ַא מציאות לעצמו כביכול פון ַא נשמה בגוף, ַא בשר ודם [כפס"ד הרמב"ם81 ַאז משיח איז ַא „מלך מבית דוד הוגה בתורה ועוסק במצוות כדוד אביו כו'", און „ילחום מלחמות ה'" ווָאס דָאס בַאווייזט ַאז ער געפינט זיך אין ַאן עולם וואו עס זיינען דָא מנגדים און דעריבער דַארף ער הַאלטן מלחמה — וינצח82], און צוזַאמען דערמיט — שלוחו של אדם (העליון) כמותו ממש,
ווָארום בכדי אויפטָאן דעם יחוד הנשמה וגוף ביי אידן (דורך „יכוף כל ישראל לילך בה ולחזק בדקה"81), און יחוד רוחניות וגשמיות בעולם, דַארף ביי אים ַאליין זיין ביידע ענינים און ווי זיי ווערן פַאראיינציקט.
י.
עפ"ז וועט מען פַארשטיין דעם תוכן פון בקשת משה „שלח נא ביד תשלח": מיט דער בקשה והצעה הָאט משה געווָאלט אויפטָאן — און אויפגעטָאן בפועל — דעם חיבור והתאחדות פון „גואל ראשון" (משה) און „גואל אחרון" (משיח):
משה*82 מצ"ע איז ענינו (בעיקר) חכמה (תורה), כמ"ש83 „זכרו תורת משה עבדי", ו„משה קיבל תורה מסיני".9 משיח מצ"ע איז ענינו (בעיקר) מלכות — „יעמוד מלך מבית דוד".81 ויש לומר ַאז דָאס איז ע"ד דער חילוק צווישן מעלת המשפיע (חכמה, ראש הספירות) און מעלת המקבל (מלכות), ע"ד דער אונטערשייד צווישן אור השמש (משפיע) און אור הלבנה (מקבל, מלכות, פַארבונדן מיט דוד מלכא משיחא84):
„משה קיבל תורה מסיני ומסרה כו'", ער הָאט מקבל געווען כל התורה, ווָאס זי איז דער מקור אויף ַאלע השפעות, און פון איר ווערט נמשך דער כח אויף ַאלע ענינים, כולל — אויך דער כח אויף דער גאולה (אויך די גאולה העתידה);
משיח איז ענינו „גואל אחרון" — ווָאס ער קומט בסוף העבודה (מלכות, סוף הספירות) בסוף זמן הגלות, ָאבער אין דעם איז דָא די מעלה פון מקבל, ווָאס דורך זיין ביטול איז ער אין זיך כולל אין ַא פנימיות ַאלע השפעות מלמעלה, ואדרבה — דער אור המקבל דערגרייכט און נעמט זיך נָאך העכער פון דעם אור המשפיע, ווי ס'וועט נתגלה ווערן בגאולה האמיתית והשלימה ַאז „נקבה תסובב גבר", די מעלה פון דעם גוף פון אידן (לגבי זיין נשמה), ווָאס דוקא אין אים איז דָא דער כח העצמות,85 ביז ַאז לע"ל הנשמה ניזונית מן הגוף.86 און דעריבער וועט דוקא משיח צדקנו ברענגען די גאולה — די גאולה ושלימות פון ַאלע ענינים, אויך פון משה רבינו.
ויש לומר ַאז דורך דעם ווָאס משה הָאט אויסגעפירט ַאז „שלח נא ביד תשלח", עי"ז ווָאס „גואל ראשון הוא גואל אחרון" (כנ"ל סעיף ב), הָאט זיך אויפגעטָאן דעם יחוד פון ביידע ענינים ומעלות — ַאז משיח הָאט אין זיך ביידע ענינים ומעלות: נוסף צו דעם ווָאס ער איז ַא מלך, איז ער (אויך) ַא רב87 (חכמה), וילמד תורה כל העם כולו,88 און אויך צו משה רבינו און די אבות כו'89 [ועד"ז אין משה — הָאט ער אויך די מעלה פון מלך,90 „ויהי בישורון מלך"91].
ויש לומר ַאז דָאס איז אויך מרומז אין דעם ווָאס „משיח" איז בגימטריא „שליח" בתוספת עשר92 — ווייל שלימות גילוי המשיח איז דורך דעם ווָאס ער פירט אויס עבודתו ַאלס שליח מיט ַאלע עשר כחות נפשו, פון חכמה ביז מלכות.
71) ראה גם סה"ש ה'תש"נ ח"א ע' 130 ואילך.
72) ראה גם סה"ש תשמ"ט ח"א ע' 60־.62 סה"ש תש"נ ס"ע 131 ואילך.
73) גיטין כג, א.
74) רמב"ם הל' שלוחין ושותפין פ"א ה"ב ואילך. שו"ע חו"מ סי' קפב ס"ב ואילך.
75) נוסח ברכות השחר. וראה לקו"ת האזינו עא, א ואילך. דרושים ליוהכ"פ סט, א. ובכ"מ.
76) איוב לא, ב. תניא רפ"ב.
77) ראה תניא פל"ב.
78) ראה לקו"ת ויקרא א, ג.
79) שם.
80) ראה תנחומא נשא טז. שם בחוקותי ג. במדב"ר פי"ג, ו. תניא רפל"ו.
81) הל' מלכים פי"א ה"ד.
82) כהמשך ל' הרמב"ם שם (בדפוס רומי ואמשטרדם, וכן בכת"י תימן): אם עשה והצליח ונצח כו'.
*82) בהבא להלן, ראה אוה"ת ויצא קיח, א. סה"מ תרע"ח ע' קמז.
83) מלאכי ג, כב. וראה שבת פט, א. שמו"ר פ"ל, ד. וש"נ.
84) כמודגש בזה שאומרים בנוסח קידוש לבנה „דוד מלך ישראל חי וקיים", ש„נמשל ללבנה" (ר"ה כה, א ובפרש"י), „ועתיד להתחדש כמותה, וכנסת ישראל תחזור להתדבק בבעלה שהוא הקב"ה דוגמת הלבנה המתחדשת עם החמה, כמ"ש (תהלים פד, יא) שמש ומגן ה' כו'" (רמ"א או"ח סתכ"ו ס"ב).
85) ראה תניא אגה"ק ס"כ (קל, ריש ע"ב). סה"ש תורת שלום ע' 120 ואילך.
86) המשך וככה תרל"ז פצ"א־ב. וראה גם סה"ש תו"ש ס"ע 127 ואילך. סה"מ קונטרסים ח"ב תיג, ב. ובכ"מ.
87) ראה סהמ"צ להצ"צ מצות מינוי מלך (דרמ"צ קח, א ואילך). ובכ"מ.
88) ראה רמב"ם הל' תשובה ספ"ט. לקו"ת צו יז, א ואילך. ובכ"מ.
89) ראה לקו"ת שם. ובכ"מ.
90) רמב"ם הל' ביהב"ח פ"ו הי"א. ועוד (נסמן בלקו"ש חי"ט ע' 170 הערה 54).
91) ברכה לג, ה. וכפי' חז"ל (מדרש תהלים בתחלתו. שמו"ר פמ"ח, ד. ועוד) שהובא ברמב"ן עה"פ.
92) ראה בארוכה לקו"ש חכ"ט ע' 358 ואילך.
יא. ע"פ הידוע ַאז יעדער איד הָאט אין זיך מבחי' משה93 ומבחי' משיח94 — איז מובן, ַאז בַא יעדער איד איז דָא מעין פון די ביידע ענינים הנ"ל:
יעדער איד איז ַא שליח של הקב"ה „לשמש את קונו". וכללות שליחותו בַאשטייט אין — „להאיר על הארץ",95 בַאלייכטן די גַאנצע וועלט מיט דעם אור הקדושה ואור האלקי. און אין דעם זיינען פַארַאן בכללות צוויי אופנים ע"ד ווי די „שני המאורות הגדולים", „מאור הגדול" און „מאור הקטן"96 [כידוע ַאז „את העולם נתן בלבם",97 אין יעדער איד שּפיגלען זיך ָאּפ כל עניני העולם] — זיין עבודה ַאלס ַא משפיע (שמש); און זיין עבודה ַאלס ַא מקבל (לבנה), ווָאס דורך דעם ווערט אויך „להאיר על הארץ" באור חוזר (ע"ד מתלמידי יותר מכולם,98 וכיו"ב). ויש בזה מה שאין בזה.
ובפרטיות זיינען דָאס די ביידע ענינים ווָאס דַארפן זיין אין ַא שליח: (א) ַא ביטול צו דעם משלח (ע"ד לבנה), און (ב) ַא מציאות בפ"ע, ַא בר דעת, ווָאס קלייבט זיך ַאליין פַאנַאנדער מיט זיין אייגענעם שכל ווי ער דַארף אויספירן שליחותו (ע"ד שמש) — „להאיר על הארץ".
און דערפון ווָאס משה ומשיח שטייען בהתאחדות („גואל ראשון הוא גואל אחרון") ווערט מעין זה אויך נמשך כח אין דער עבודה פון ַא אידן, ַאז ביי אים זָאלן נתאחד ווערן ביידע ענינים ַאלס שליח.
[ויש לומר ַאז דָאס איז אויך מרומז אין דעם ווָארט „שמש", ווָאס הָאט צוויי פירושים: שמש — ווָאס בַאלייכט (משפיע), „להאיר על הארץ", און „שמש" מלשון שימוש — דער ביטול פון דעם שליח, מצד דעם ווָאס „אני נבראתי לשמש את קוני", ביז ַאז „אני לא נבראתי אלא לשמש את קוני"99].
וע"פ המדובר לעיל, ַאז דער כח אויף ענין השליחות בכלל קומט פון דעם ערשטן שליחות שבתורה — די שליחות ווָאס אברהם הָאט געשיקט אליעזר'ן צו מַאכן דעם שידוך פון יצחק ורבקה, איז אויך מובן, ַאז כשם ווי אין דער שליחות הראשונה, הָאט אברהם (דער משלח) געגעבן „כל אשר לו", ווָארום דָאס איז נוגע צו מילוי השליחות בשלימותה, ַאז ַאלע פרטים וענינים זָאלן זיין דורכגענומען מיט דער נקודה כללית פון יחוד מ"ה וב"ן (נישואי יצחק ורבקה), ַאזוי אויך בכל שליחות ושליחות פון ַא אידן „לשמש את קונו", בַאקומט ער כביכול „כל אשר לו" פון דעם משלח (דער אויבערשטער), ביז דעם כח פון עצמותו ומהותו ית' (ווָאס איז כולל „כל אשר לו"), צו אויפטָאן דעם יחוד פון נשמה וגוף פון ַא אידן בעוה"ז הגשמי. און אין ַאן אופן, ַאז כל הפרטים ופרטי פרטים בעבודתם של ישראל, ווערן דורכגענומען בגלוי מיט דעם איין און איינציקער נקודה און צוועק: דער גילוי פון משיח צדקנו (שלימות ענין השליחות, יחוד מ"ה וב"ן).
יב. אין דעם ַאלעם קומט צו נָאכמער בדורנו זה במיוחד — אין וועלכן ס'איז צוגעקומען ַא חידוש אין דעם ענין השליחות, ַאז כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו הָאט ממנה געווען יעדער אידן פון דעם דור צו זיין זיינער ַא שליח אין הפצת התורה והיהדות און הפצת המעינות חוצה, ביז צו ברענגען די גאולה האמיתית והשלימה.
און ווי מ'זעט בפועל, ַאז איצטער קומט ָאן לייכטער מסביר זיין ַא אידן — אפילו ַאזַא ווָאס הָאט לפני זה בגלוי דערצו קיין שייכות ניט געהַאט — ַאז נוסף אויף זיין אייגענער עבודה, הָאט ער אויך די אחריות צו זיין ַא „שליח", צו משפיע זיין (פון זיינע מעלות וידיעות כו') אויף ַאנדערע, ָאנהויבנדיק פון בני ביתו און חבריו וידידיו, און ַאלע צו וועמען ער קען דערגרייכן.
און אין דעם קומט צו במיוחד — בנוגע צו די וועלכע הָאבן זוכה געווען, ַאז פון צווישן עם ישראל גופא, זיינען זיי אויסגעקליבן געווָארן ַאלס שלוחים פון נשיא דורנו, ווָאס כל עבודתם בכל המעת־לעת כולו איז געווידמעט צו אויספירן שליחותם אין הפצת התורה והיהדות והפצת המעינות חוצה, און ברענגען די גאולה.
ועאכו"כ ווען די שלוחים מכל קצוי תבל קלייבן זיך צוזַאמען אין ַא „כינוס השלוחים העולמי", ווָאס כינוס „לצדיקים הנאה להן והנאה לעולם",100 דָאס ברענגט הנאה אמיתית — הנאה דקדושה — להן און לעולם, אויך מלשון העלם והסתר.101 ובפרט ַאז דָאס איז ַא „כינוס השלוחים העולמי", שלוחים ווָאס געפינען זיך בכל קצוי העולם כולו, און עבודתם בַאשטייט פון מבטל זיין דעם העלם והסתר פון עולם און אים איבערמַאכן, ביז ַאז ער זָאל ווערן ַא דירה לו יתברך, באופן פון יחוד מ"ה וב"ן, ַאלס הכנה צו דער גאולה, כנ"ל.
יג. אין דעם גופא — ווָאס איז שייך צו דעם כינוס השלוחים בכל שנה ושנה — קומט צו דער חידוש בשנה זו במיוחד אין דעם קשר פון דער עבודת השליחות מיט „שלח נא ביד תשלח", די שליחות פון משיח צדקנו:
מ'הָאט גערעדט פריער (סעיף א), ַאז כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו הָאט מודיע געווען, ַאז מ'הָאט שוין פַארענדיקט ַאלע עניני העבודה, און מ'שטייט שוין גרייט, „עמדו הכן כולכם", צו מקבל זיין משיח צדקנו.
ווי מ'זעט דָאס אויך (כמדובר כמ"פ) אין דעם ווָאס אין די מאורעות העולם ווערן מקויים כמה סימנים אויף דער גאולה, ָאנהויבנדיק פון דעם סימן (אין ילקוט שמעוני102) ַאז „הגיע זמן גאולתכם" פון דעם ווָאס „מלכיות מתגרות זו בזו",103 בפרט אין די מדינות הערביים [כולל — ווָאס מ'הָאט געזען בימים אלו, ַאז אין דער ַאזוי־גערופענעם „ועידת השלום", הָאבן זיי מודיע געווען ַאז מ'איז גרייט מוותר זיין אויף כל הענינים צוליב „שלום" כביכול, ובפועל הָאט זיך ַארויסגעוויזן ַאז „לא דובים ולא יער"! ואכ"מ].
און עס איז שוין מקויים געווָארן דער סימן פון שנה שעברה — ה'תשנ"א ר"ת הי' תהא שנת נפלאות אראנו, און בהוספה בשנה זו — והולך ונמשך — הי' תהא שנת נפלאות בה, (און) בתוכה — ַאז דָאס (נפלאות) ווערט דער מהות ותוכן ונשמה פון דעם יָאר.
און מ'זעט בפועל ווי עס איז געווָארן און עס ווערט דער „ילחום מלחמות ה'" וינצח בכמה וכמה ענינים — ודוקא מתוך מלחמה של שלום. און נצחון איז אויך מלשון נצחיות, פַארבונדן מיט דעם גילוי פון „נצח": נ' — גילוי שער הנו"ן, צ' — שנת הצדי"ק (ווי אידן הָאבן ָאנגערופן דעם יָאר), און ח' — דער גילוי פון משיח צדקנו, ווָאס איז פַארבונדן מיט מספר שמונה (שמונה נסיכי אדם104).
דערפון איז פַארשטַאנדיק, ַאז וויבַאלד די שלוחים הַאלטן שוין פון לַאנג נָאך מילוי התחלת עבודת השליחות בהפצת התורה והיהדות והפצת המעינות חוצה, און פון לַאנג נָאך אמצע עבודת השליחות, ביז ַאז מ'הָאט שוין מסיים געווען די שליחות (כהודעת נשיא דורנו הנ"ל), ואעפ"כ איז די גאולה האמיתית והשלימה נָאך ניט געקומען בפועל ממש — דַארף מען זָאגן ַאז ס'איז נָאך געבליבן עּפעס צו טָאן ווָאס וועט ברענגען די גאולה בפועל.
און דָאס איז: ע"פ הידוע ַאז „בכל דור ודור נולד א' מזרע יהודה שהוא ראוי להיות משיח לישראל",105 „א' הראוי מצדקתו להיות גואל וכשיגיע הזמן יגלה אליו השי"ת וישלחו כו'",106 וע"פ הודעת כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו, דער איינציגער שליח שבדורנו, דער איינציגער משיח שבדורנו, ַאז מ'הָאט שוין ַאלץ פַארענדיקט — איז פַארשטַאנדיק ַאז ס'הויבט זיך ָאן מקויים ווערן דער „שלח נא ביד תשלח", די שליחות פון כ"ק מו"ח אדמו"ר. און דערפון איז מובן, ַאז די איינציקע זַאך ווָאס איז איצטער געבליבן אין דער עבודת השליחות, איז: צו מקבל זיין פני משיח צדקנו בפועל ממש, בכדי ער זָאל קענען מקיים זיין שליחותו בפועל און ַארויסנעמען ַאלע אידן פון גלות!
און דָאס שטייט נָאכמער בהדגשה אין דעם שבת פ' חיי שרה (ווען עס קומט פָאר דער כינוס השלוחים), ווען מ'הָאט געלייענט וועגן שליחות אברהם לאליעזר לנישואי יצחק ורבקה, ווָאס גיט דעם כח אויף כל עניני השליחות, ובמיוחד — שלימות ענין השליחות פון משיח צדקנו.
און דערצו איז דָאס אויך שבת מברכים ראש חודש כסלו [ובשנה זו — צוויי טעג ראש חודש], דער חודש הגאולה, וחודש פון מתן תורה דפנימיות התורה,107 דער חודש השלישי בימי הגשמים [כנגד חודש השלישי בימי הקיץ108 (חודש סיון) — דער חודש פון מתן תורה הנגלית107]. ולהוסיף, ַאז גשמים איז אויך פַארבונדן מיט שליחותו של משיח — מלמטה למעלה (ע"ד לבנה), „ואד יעלה מן הארץ",109 ַאז דוקא „מן הארץ" (ב"ן), ַא נשמה בגוף, ווערט פון חומריות גשמיות און פון גשמיות ווערט ַאן „אד" (יסוד האויר, דער איידלסטער יסוד), ווָאס איז „יעלה" למעלה מעלה, נָאך העכער פַאר „ורוח אלקים מרחפת על פני המים", „זה רוחו של מלך המשיח"110 — ווייל עס ווערט די תחי' ַאלס נשמתו דכ"ק מו"ח אדמו"ר בפועל ממש, ַאלס נשמה בגוף (און ניט בלויז ווי ער איז „רוח . . מרחפת על פני המים").
יד. דערפון הָאט מען די הוראה בפועל ווָאס מ'דַארף ַארויסנעמען שטייענדיק איצטער בַא דער התחלה ופתיחה פון דעם „כינוס השלוחים העולמי":
לכל לראש — דַארף מען ַארויסקומען מיט ַא הכרזה והודעה צו ַאלע שלוחים, ַאז די עבודת השליחות איצטער און פון יעדער אידן בַאשטייט אין דעם — ַאז מ'זָאל מקבל זיין פני משיח צדקנו.
דָאס הייסט: ַאלע פרטים אין דער עבודת השליחות פון הפצת התורה והיהדות והפצת המעינות חוצה, דַארפן זיין דורכגענומען מיט דער נקודה — ווי דָאס פירט צו קבלת משיח צדקנו.
ווי אונטערשטרָאכן אין דעם נושא הכינוס — „כל ימי חייך להביא לימות המשיח":111 ַאלע עניני עבודה (בכל ימי חייך, ובכל יום עצמו — בכל פרטי ושעות היום) דַארפן זיין דורכגענומען מיט „להביא לימות המשיח", ניט בלויז „לרבות" (ווי עס שטייט בכ"מ), ַאז ער (דער שליח) שטייט און ווַארט ביז משיח וועט קומען און דעמולט וועט ער אין דעם איינטייל נעמען און דערפון הנאה הָאבן וכו', נָאר — „להביא", ער טוט כל התלוי בו צו ברענגען „לימות המשיח" לשון רבים, ניט בלויז די התחלה פון איין טָאג נָאר פון ימות (ל' רבים) — ימות המשיח (און ניט נָאר ווען משיח איז „בחזקת משיח",81 נָאר ַאלע ימות המשיח — אויך די שלימות פון „משיח ודאי"81 וכו').
ובפשטות מיינט דָאס — ַאז פון דעם כינוס השלוחים דַארף מען קומען און להביא החלטות טובות ווי יעדער שליח דַארף זיך ַאליין צוגרייטן און צוגרייטן ַאלע אידן במקומו ובעירו וכו' צו מקבל זיין פני משיח צדקנו, דורך דעם ווָאס ער איז מסביר דעם ענין פון משיח כמבואר בתושב"כ ובתושבע"פ באופן המתקבל צו יעדערן לפי שכלו והבנתו, כולל במיוחד — דורך לימוד עניני משיח וגאולה, ובפרט באופן פון חכמה בינה ודעת.
און היות ַאז דָאס איז די עבודה פון דעם זמן, איז מובן ַאז דָאס איז שייך צו יעדער אידן ָאן אויסנַאם כלל.
טו. ויהי רצון, ַאז דורך דעם ווָאס יעדער שליח וועט ממלא זיין תפקידו בשלימות מיט ַאלע זיינע עשר כחות הנפש, און בפרט ַאז ַאלע שלוחים וועלן זיך „צוזַאמענלייגן" יכנסו אין דעם — וועט מען תיכף ומיד ממש ברענגען (הגילוי ושלימות פון) דעם שליח העיקרי והאמיתי צוזַאמען מיט גילוי עשר כחות שלו — „שלח נא ביד תשלח", דער שליח שבדורנו — כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו — און ווי דָאס איז געווען בדור שלפניו, ַאז כ"ק מו"ח אדמו"ר איז נתאחד געווָארן מיט אביו ווָאס ער איז געווען בנו יחידו, ַאזוי ַאז מ'הָאט די שלימות פון ַאלע „שבעה קני המנורה", ַאלע שבעה דורות.
ועוד ועיקר: וויבַאלד ַאז מ'הָאט שוין פַארענדיקט די עבודת השליחות — קומט צוגיין יעדער שליח צו דעם משלח האמיתי, דער אויבערשטער, און איז מודיע: עשיתי את שליחותי, און איצטער איז געקומען די צייט ַאז דו כביכול זָאלסט טָאן דיין שליחות [ווָאס אויך דער אויבערשטער איז ַא שליח („מגיד דבריו ליעקב גו'"112), און צוזַאמען מיט די עשר ספירות — איז עצמות ומהות ַאליין כביכול משיח צדקנו]: „שלח נא ביד תשלח"113 — שיק אונז משיח צדקנו בפועל ממש!
און אפילו אויב עס קען נָאך זיין ַא ספק ַאז דער אויבערשטער וויל הַאלטן אידן נָאך ַא רגע אין גלות צוליב דעם גודל הנחת רוח והנאה ווָאס די עבודה אין גלות פַארשַאפט אים — שרייט ַא איד: „כל מה שיאמר לך הבעה"ב עשה חוץ מצא",114 ַאלץ ווָאס דער בעה"ב זה הקב"ה זָאגט דַארף מען טָאן „חוץ מצא", צו בלייבן נָאך ַא רגע ח"ו במצב פון „צא" בחוץ פון שולחן אביהם, מען בעט און מען מָאנט כביכול בַא דעם אויבערשטן: „שלח נא ביד תשלח" — בשנת ובתחלתה „יד תשלח" און ברענג שוין די גאולה האמיתית והשלימה!
און צוזַאמען מיט שלימות בעבודת השליחות (בסיום לקו"ת פ' ברכה) הָאט מען גלייך די שלימות הנישואין — שיר השירים — פון ישראל וקוב"ה [ובפרט דורך דעם ווָאס מ'נעמט ָאן אויך די החלטה טובה צו לערנען גַאנץ ספר תורה אור ולקוטי תורה כל חלקיהם עד סיומם. ווָאס דורך לימוד התורה בענינים אלו, איז דָאס נָאכמער ממהר די המשכה בפועל],
ביז באופן ַאז נקבה תסובב גבר, דער אויבערשטער ַאליין כביכול דַאנקט ָאּפ אידן, יעדער איד און ַאלע אידן, פַאר זייער עבודה (אפילו אויב דָאס איז ניט געווען בתכלית השלימות),
און ער פירט ַאלע אידן אין ארץ הקודש, ירושלים עיר הקודש, להר הקודש, לבית המקדש השלישי, ועוד והוא העיקר — תיכף ומיד ממש.
93) תניא רפמ"ב.
94) מאור עינים ס"פ פינחס.
95) בראשית א, טו.
96) שם, טז.
97) קהלת ג, יא. וראה לקו"ת במדבר ה, ריש ע"ב.
98) תענית ז, א.
99) כ"ה גירסת הש"ס כת"י (אוסף כתבי־היד של תלמוד הבבלי, ירושלים תשכ"ד) במשנה וברייתא סוף קידושין. וכן הובא במלאכת שלמה למשנה שם. וראה גם יל"ש ירמי' רמז רעו.
100) משנה סנהדרין עא, סע"ב.
101) ראה לקו"ת שלח לז, ד. ובכ"מ.
102) ישעי' רמז תצט.
103) מדרש לקח טוב לך לך יד, א. וראה גם ב"ר פמ"ב, ד.
104) סוכה נב, ב.
105) פי' הברטנורא למגילת רות.
106) ראה שו"ת חת"ס חו"מ (ח"ו) בסופו (סצ"ח). וראה שד"ח פאת השדה מע' האל"ף כלל ע'. ועוד.
107) ראה לקוטי לוי"צ אגרות ע' רה. ריז.
108) ראה ל"ת להאריז"ל פ' ויצא. ועוד.
109) בראשית ב, ו.
110) בראשית א, ב. ובב"ר פ"ב, ד. פ"ח, א.
111) ברכות פ"א מ"ה.
112) תהלים קמז, יט. וראה שמו"ר פ"ל, ט.
113) להעיר מהשייכות לשנה זו — ד„שלח נא ביד תשלח" הוא ר"ת תשנ"ב.
114) פסחים פו, ב.