לֹא תַטֶּה מִשְׁפָּט וגו' וְלֹא תִקַּח שֹׁחַד כִּי הַשֹּׁחַד יְעַוֵּר עֵינֵי חֲכָ־ מִים וִיסַלֵּף דִּבְרֵי צַדִּיקִם. (טז, יט)
ווען דער רבי ר' העשיל זי"ע איז געווען רב אין קראקע, האט זיך צווישן צוויי פון די גרעסטע עשירים אין שטאט אנטוויקעלט א סכסוך אין די ווערדן פון גאר גרויסע געלטער, און זיי זענען געקומען צו אים פאר א דין תורה. איז געווען איינער פון זיי א געריבענער באנדיט און בעפאר דעם דין תורה איז ער ארויף צום רב אין שטוב זיך 'דורכשמועסן': "רבי, וויבאלד מיר האבן ביי אייך א דין תורה אין עטליכע טעג ארום, גאר קאמפליצירט און פארפלאנטערט, בעט איך פון רבי'ן זאל זיך אנשטרענגען אז בלויז דער אמת זאל ארויסשיינען פון דעם קריגעריי..." זאגנעדיג דאס נעמט ער פון טאש ארויס הונדערט דינער און גליטשט עס ארויף אויפן טיש. דער גאון זאגט נישט קיין ווארט, נעמט דאס געלט, און בעט פון דעם גביר זאל צוריק-קומען צומארגנס. ווי נאר דער גביר איז ארויס פון רב'ס שטוב, פארלאנגט ער פון די רעביצין ארויסנעמען די טעפ אין קאך און צוגרייטן א מאָל־ צייט, ווייל ער האט בדעה איינלאדענען די קינדער און אייניקל־ עך צו א גרויסע מסיבה. בשעת די סעודה, ווען אלע פארזאמעלטע האבן נאך פראגע צייכענס פון דעם פלוצים'דיגע אומערווארטעטע סעודה, נעמט רבי העשיל ארויס פון קעשענע דאס געלט וואס ער האט נארוואס געקריגן פונעם גביר און הויבט עס אן ציילן. ער ציילט דאס איינ־ מאל, נאכאמאל און דאן א דריטע מאל, דערווייל זיצן אלע ארום די שיין-געדעקטע טישן און א צעמישעניש איז קענטיג אויף די פארק־ נייטשטע שטערענעס 'וואס גייט דא פאר?' פרעגן זייער בליקן מיט נייגער און וואונדער. עס ווערט זאפארט שטיל ווען דער רב מאכט מיט די האנט, אלע ווילן הערן וואס ער האט צו ערקלערן, און ער הויבט אן: "געטרייע קינדער, צו זעט עטס די געלט? אט די געלט איז שוחד געלט!" און דערציילט איר קורצע היסטאריע. "בכוונה האב איך אייך אלע פארזאמעלט דא, כדי איר זאלט מיט די אייגענע אויגן זען וואס שוחד געלט איז, און אצינד טו איך אייך בעטן און ווארענען; לויפט אוועק דערפון ווי פון פייער!" גלייך דערנאך האט דער רבי געשיקט רופן דעם גביר, און ווי נאר ער איז אריינגעקומען אין צימער האט אים דער גאון גלייך געלאזט הערן קאלטס און ווארעמס, ווי אויך אהינגעגעבן דאס גאנצע געלט, און דאן שארף פארגעהאלטן היתכן אזוי פרעך עובר זיין א לאו אין די תורה!
A murder victim is found in a field out in the open country between two cities. There are no witnesses and no clues to the identity of his assailant. The Torah demands an exact measurement to determine the closest city. The elders of that city have to declare, “We were not derelict in our responsibilities to this traveler. Our hands did not spill this innocent blood.” Then they go through a process of atonement called the eglah arufah, the decapitated calf.
These laws seem to be incongruously wedged in between two chapters that talk about going out to war. What is it doing there?
Rav Yaakov Yitzchak Ruderman, my Rosh Yeshivah, explains that the Torah is teaching us a lesson. In times of war, life becomes incredibly cheap. People are dying left and right, men, women, children, soldiers, civilians. Life somehow loses it value.
Therefore, right in the middle of the discussion of war, the Torah interrupts to present the laws of eglah arufah, laws that underscore the extreme preciousness of each individual life. An entire city must bring atonement for the loss of one unidentified person who may or may not have passed through unnoticed.
Rav Chaim Soloveitchik, the rav of Brisk, once called a special meeting in the shul. “My dear friends, we have a serious problem. The Czar’s police have arrested a young Jewish boy.”
“What did he do?” asked a congregant.
“He burned the Czar in effigy.”
The man slapped his forehead in frustration.
“Regardless of what he has done,” Rav Chaim continued, “the boy is in danger. We must get him out immediately. It is a question of money. Just money.”
“How much money?”
Rav Chaim mentioned the sum. It was an exorbitant amount, and people gasped audibly.
“We are faced with a great mitzvah,” said Rav Chaim. “This is true pidyon shevuyim, ransoming captives.”
“Who is the boy?” one man wanted to know. “Is he a yeshivah boy?”
“No,” said Rav Chaim.
“Is he a member of our shul? Is he someone we know?”
“No.”
“Is he religious?”
“I’m afraid not. At least not yet.”
One of the men threw up his hands in frustration. “How will we raise money for a boy like that? And such a large sum!”
“I don’t know,” Reb Chaim said, “but somehow it must be done. I am not coming to shul on Yom Kippur until the money is collected.”
Time passed, and only a small amount of money was raised. Yom Kippur came. It was time for Kol Nidrei, and Rav Chaim still had not come to shul. The elders of the community went to his house.
“I told you,” he said. “I am not coming until you raise the money. It doesn’t matter if the boy is religious or not. A Jewish soul is a Jewish soul!”
The community raised the money to ransom the boy. Every life is precious.
