די געדאנק אינעם תורה

די געדאנק אינעם תורה

אין די תורה גייט דער בת עין מסביר זיין די ענין פון המתקת הדינים בשורשם, אז ס'מאכט זיך אמאל אז ס'קומט אויף א מענטש א שווערע דורכגאנג, וואס דאס קומט דאך פון באשעפער, אבער אונז ווייסען דאך אז דער באשעפער האט דאך באשאפען די וועלט ער זאל ווערן אנגערופן מיט די נאמען 'רחום וחנון', איז ווי אזוי קען זיין אז ס'קומען אראפ שווערע זאכען פון הימעל אויפן מענטש? איז דער בת עין מסביר אז אין יעדע זאך איז דא א חסד השם, צומאל איז די חסד אפען און צומאל באהאלטען, איז די ערשטע עצה איבערצודרייען די פראבלעם אז דער מענטש זאל גלייבן אז ס'איז צום גוטען און לויבן דעם באשעפער טאקע אויף די זאך.

און די זעלבע זאך איז ווען א מענטש האט ממש נישט קיין פרנסה, אדער ס'פעלט אים אנדער לעבנ'ס וויכטיגע באדארפענישן, זאל ער כאטש לויבען דעם באשעפער אויף יעדן אטעם און זיין נשמה וואס ליגט ביים באשעפער.

און דא קומט די בת עין צום אויספיהר: דורך דעם וואס דער מענטש לויבט דעם באשעפער דערויף (אויף וואס ספעלט אים - אדער אויף זיין שווערע דוכגאנג) מיט דעם איז ער ממש גורם אז די זאך ווערט איבערגעדרייט אויבען אין הימעל אז די חסד פון די זאך זאל אנטפלעקט ווערן און ס'זאל איבערגעדרייט ווערן צום גוטען אויף די וועלט און ס'זאל אראפקומען השפעות טובות אויף אים און אויף די גאנצע וועלט. אָמֵן כֵּן יְהִי רָצוֹן

י"ב כסליו שנת תשע"ט איז געשטאנען א יוד ביים ציון פונעם הייליגען בת עין און פארגעלערנט די שטיקעל, אויסרופענדיג דערביי אז ער האט געלערנט די שטיקל 40 טאג אין א ציה און האט זוכה געווען צו זעהן א נס.

תוכן הדרוש

[א] לשון הפסוק. / די רמז אין די פסוק. / המתקת הדינים בשורשם.
[ב] פשט אין 'מֵאָשֵׁר שְׁמֵנָה לַחְמוֹ'. /

[א]

לשון הפסוק

מֵאָשֵׁר שְׁמֵנָה לַחְמוֹ וְהוּא יִתֵּן מַעֲדַנֵּי מֶלֶךְ אין די חלק (אין ארץ ישראל) פון שבט אשר וועט זיין די פעטע ברויט (שפייז) און ער וועט געבן קעניגליכע שפייז.

די רמז אין די פסוק

וְנוּכַל לוֹמַר שֶׁהַתּוֹרָה הַקְּדוֹשָׁה מוֹרָה לָנוּ דֶּרֶךְ לְהַמְתִּיק הַדִּינִים בְּשָׁרְשָׁם אונז קענען זאגן אז די תורה ווייזט אונז דא אין די פסוק די וועג ווי אזוי צו ממתיק זיין די דינים אין די שורש אין די עולמות העליונים, בִּכְדֵי לְהַמְשִׁיךְ שֶׁפַע וּבְרָכָה מִמֶּלֶךְ מַלְכוּ שֶׁל עוֹלָם לָעוֹלָמוֹת הַתַּחְתּוֹנִים כדי צו אראפברענגען אויף די וועלט שפע און ברכה פון דעם באשעפער דער קעניג פון די וועלט.

כָּל מַה דְּעָבִיד רַחֲמָנָא לְטַב עָבִיד

וְהִנֵּה הָעִיקָר הוּא לְהַאֲמִין בֶּאֱמוּנָה שְׁלֵמָה ווייל דער עיקר איז צו גלייבן מיט א גאנצע אמונה, שֶׁכָּל מַה דְּעָבִיד רַחֲמָנָא לְטַב עָבִיד (ברכות ס:) אז אלעס וואס דער באשעפער טוהט איז צום גוטן, וּלְבָרֵךְ לְבוֹרֵא עוֹלָם בָּרוּךְ הוּא עַל הָרָעָה בְּשִׂמְחָה וּבְטוּב לֵבָב מַמָּשׁ כְּשֵׁם שֶׁמְּבָרֵךְ עַל הַטּוֹבָה, און צו בענטשן דעם באשעפער אויף די שלעכטע זאכען מיט א שמחה און א גוטע הארץ אזוי ווי מען דאנקט און בענטשט דעם באשעפער אויף די גוטע זאכען.

וַאֲפִילוּ חַס וְשָׁלוֹם כְּשֶׁהָאָדָם הוּא מְחוּסַר מִמִּשְׁאֲלוֹת לִבּוֹ, אפילו חס ושלום אז ס'פעלט פאר א מענטש זיין הארץ באדערפענישן (דאס מיינט זאכען וואס איז נאנט צו זיין הארץ און ער ברויך עס וויכטיג), אַף עַל פִּי כֵן יִהְיֶה אֲשׁוּרָיו וּתְהִלּוֹתָיו שֶׁל אָדָם לְבוֹרֵא עוֹלָם בָּרוּךְ הוּא עַל חַיֵּינוּ הַמְסוּרִים בְּיָדוֹא פון דאס וועגן דאך זאל זיין דאס לויבען און די גליקליכקייט פון א מענטש צום באשעפער אויף אונזער לעבן וואס איז איבערגעבן אין זיין האנט, וְעַל נִשְׁמוֹתֵינוּ הַמֻּפְקָדִים בְּיָדוֹ און אויף אונזער נשמות וואס זענען איבערגעגעבן צו אים.

כְּמַאֲמַר הַכָּתוּב (תהלים קנ, ו) כָּל הַנְּשָׁמָה תְּהַלֵּל יָהּ אזוי ווי עס שטייט אין תהלים די פסוק 'כל הנשמה תהלל י-ה', וְדָרְשׁוּ רַבּוֹתֵינוּ זַ"ל (ב"ר יד, ט) עַל כָּל נְשִׁימָה וּנְשִׁימָה תְּהַלֵּל יָהּ און אונזערע חכמים האבן געדר'שנט אז 'כל הנשמה' מיינט אז אויף יעדע 'נשימה' וואס מיינט אויף יעדע אטעם זאל זיין 'תהלל יה' – זאל מען לויבען דעם באשעפער.

המתקת הדינים בשורשם

וְאַף עַל פִּי שֶׁהוּא מְחוּסַר מִמִּשְׁאֲלוֹת לִבּוֹ כאטש ס'קען געשען אז א מענטש זאל נישט האבן זיין הארץ באדארפעניש, אַף עַל פִּי כֵן יַאֲמִין בֶּאֱמוּנָה שְׁלֵמָה שֶׁכָּלוּל בָּזֶה חֶסֶד ה' בְּאִתְכַּסְיָא פון דעסוועגן דאך זאל ער גלייבען אז אפילו אין די זאך וואס ס'פעלט אים איז דא א באהאלטענע חסד השם (ד.מ. אז די סיבה פארוואס ער האט נישט די זאך אין דעם אליין ליגט א חסד השם), בִּכְדֵי לְבָרֵךְ עַל זֶה בְּשִׂמְחָה מַמָּשׁ כדי ער זאל קענען דאנקען דעם באשעפער אויף דעם מיט שמחה ממש.

וּבָזֶה הָאֱמוּנָה וְהַתְּהִלָּה גּוֹרֵם שֶׁנִּמְתַּק הַדִּינִין בְּשָׁרְשָׁם און מיט די אמונה אז עס איז א חסד השם און דאס לויבן דעם באשעפער דערויף ברענגט ער צו אז די דינים ווערן נמתק אויבן אין הימלב, שֶׁיִּזַּל מַיִםג הוּא הַחֶסֶד מִמֶּלֶךְ עוֹלָם מְקוֹר הַחֶסֶד לְבָאֵי עוֹלָם אז ס'זאל רינען וואסער וואס איז רומז אויף חסד פונעם באשעפער דער קעניג פון די וועלט וואס ער איז די מקור החסד פאר אלע וואס קומען אויף די וועלט, וְיִהְיֶה כָּל הַשְׁפָּעוֹת טוֹבוֹת וּמַעֲדַנֵּי מֶלֶךְ בְּאִתְגַּלְיָא עַל כָּל הָעוֹלָם און ס'זאל אנפלעקט ווערן אלע גוטע השפעות אפענערהייט אויף די וועלט.

[ב]

פשט אין 'מֵאָשֵׁר שְׁמֵנָה לַחְמוֹ'

וְזֶהוּ 'מֵאָשֵׁר שְׁמֵנָה לַחְמוֹ' און דאס איז פשט אינעם פסוק 'מאשר שמנה לחמו', 'מֵאָשֵׁר' הוּא לְשׁוֹן תְּהִלָּה די ווארט 'מאשר' איז א לשון פון לויבן (אזוי ווי מיר זאגען 'אשרי' יושבי ביתך).

'שְׁמֵנָה' 'נְשָׁמָה' - 'שְׁמָמָה'

'שְׁמֵנָה' הוּא אוֹתִיּוֹת 'נְשָׁמָה' די ווארט 'שמנה' איז די אותיות 'נשמה'.

גַּם לְשׁוֹן נְשָׁמָה מוֹרֶה עַל לְשׁוֹן שְׁמָמָה וְשִׁמָּמוֹן אויך די ווארט 'נשמה' קען מען טייטשען א לשון וויסקייט און פוסקייט.

הַיְינוּ כְּשֶׁהָאָדָם הוּא מְהַלֵּל לְבוֹרֵא עוֹלָם בָּרוּךְ הוּא עַל הַנְּשָׁמָה הַמְסוּרָה בְּיָדוֹ וואס דאס מיינט ווען א מענטש לויבט דעם באשעפער אויף זיין נשמה וואס איז אין באשעפער'ס הענטד, אַף עַל פִּי שֶׁהוּא שְׁמָמָה לַחְמוֹ כאטש ס'פעלט אים זיין ברויטה, הַיְינוּ שֶׁהוּא מְחוּסַר לֶחֶם וּמִמִּשְׁאֲלוֹת לִבּוֹ דאס מיינט אז ער האט נישט זיין ברויט צום עסן אדער אנדערע הארץ באדערפענישן.

וְהוּא יִתֵּן מַעֲדַנֵּי מֶלֶךְ

אֲזַי 'וְהוּא יִתֵּן מַעֲדַנֵּי מֶלֶךְ' דעמאלסט אז ער לויבט דעם באשעפער אין דעם מצב זאגט די פסוק אז ער 'קען געבן די גוטע שפייז פונעם קעניג', הַיְינוּ יָכוֹל לִיתֵּן וּלְהַשְׁפִּיעַ מַעֲדַנֵּי מֶלֶךְ וְכָל הַשְׁפָּעוֹת טוֹבוֹת לְכָל בָּאֵי עוֹלָם דאס מיינט אז ער וועט קענען געבן און משפיע זיין די 'מַעֲדַנֵּי מֶלֶךְ' און אראפברענגען אויף די וועלט אלע השפעות פונעם באשעפער און אלע גוטע זאכען, אָמֵן כֵּן יְהִי רָצוֹן.

מֵאָשֵׁר שְׁמֵנָה לַחְמוֹ וְהוּא יִתֵּן מַעֲדַנֵּי מֶלֶךְ. וְנוּכַל לוֹמַר שֶׁהַתּוֹרָה הַקְּדוֹשָׁה מוֹרָה לָנוּ דֶּרֶךְ לְהַמְתִּיק הַדִּינִים בְּשָׁרְשָׁם בִּכְדֵי לְהַמְשִׁיךְ שֶׁפַע וּבְרָכָה מִמֶּלֶךְ מַלְכֵי שֶׁל עוֹלָם לְעוֹלָמוֹת הַתַּחְתּוֹנִים. וְהִנֵּה הָעִיקָר הוּא לְהַאֲמִין בֶּאֱמוּנָה שְׁלֵמָה שֶׁכָּל מַה דְּעָבִיד רַחֲמָנָא לְטָב עָבִיד (ברכות ס:), וּלְבָרֵךְ לְבוֹרֵא עוֹלָם בָּרוּךְ הוּא עַל הָרָעָה בְּשִׂמְחָה וּבְטוּב לֵבָב מַמָּשׁ כְּשֵׁם שֶׁמְּבָרֵךְ עַל הַטּוֹבָה. וַאֲפִילוּ חַס וְשָׁלוֹם כְּשֶׁהָאָדָם הוּא מְחוּסַר מִמִּשְׁאֲלוֹת לִבּוֹ, אַף עַל פִּי כֵן יִהְיֶה אֲשׁוּרָיו וּתְהִלּוֹתָיו שֶׁל אָדָם לְבוֹרֵא עוֹלָם בָּרוּךְ הוּא עַל חַיֵּינוּ הַמְסוּרִים בְּיָדוֹ וְעַל נִשְׁמוֹתֵינוּ הַמֻּפְקָדִים בְּיָדוֹ. כְּמַאֲמַר הַכָּתוּב (תהלים קנ, ו) כָּל הַנְּשָׁמָה תְּהַלֵּל יָהּ, וְדָרְשׁוּ רַבּוֹתֵינוּ זַ"ל (ב"ר יד, ט) עַל כָּל נְשִׁימָה וּנְשִׁימָה תְּהַלֵּל יָהּ. וְאַף עַל פִּי שֶׁהוּא מְחוּסַר מִמִּשְׁאֲלוֹת לִבּוֹ, אַף עַל פִּי כֵן יַאֲמִין בֶּאֱמוּנָה שְׁלֵמָה שֶׁכָּלוּל בָּזֶה חֶסֶד ה' בְּאִתְכַּסְיָא בִּכְדֵי לְבָרֵךְ עַל זֶה בְּשִׂמְחָה מַמָּשׁ. וּבָזֶה הָאֱמוּנָה וְהַתְּהִלָּה גּוֹרֵם שֶׁנִּמְתַּק הַדִּינִין בְּשָׁרְשָׁם, שֶׁיִּזַּל מַיִם הוּא הַחֶסֶד מִמֶּלֶךְ עוֹלָם מְקוֹר הַחֶסֶד לְבָאֵי עוֹלָם, וְיִהְיֶה כָּל הַשְׁפָּעוֹת טוֹבוֹת וּמַעֲדַנֵּי מֶלֶךְ בְּאִתְגַּלְיָא עַל כָּל הָעוֹלָם.א וְזֶהוּ מֵאָשֵׁר שְׁמֵנָה לַחְמוֹ, מֵאָשֵׁר הוּא לְשׁוֹן תְּהִלָּה. 'שְׁמֵנָה' הוּא אוֹתִיּוֹת 'נְשָׁמָה'. גַּם לְשׁוֹן נְשָׁמָה מוֹרֶה עַל לְשׁוֹן שְׁמָמָה וְשִׁמָּמוֹן.ב הַיְינוּ כְּשֶׁהָאָדָם הוּא מְהַלֵּל לְבוֹרֵא עוֹלָם בָּרוּךְ הוּא עַל הַנְּשָׁמָה הַמְסוּרָה בְּיָדוֹ, אַף עַל פִּי שֶׁהוּא שְׁמָמָה לַחְמוֹ, הַיְינוּ שֶׁהוּא מְחוּסַר לֶחֶם וּמִמִּשְׁאֲלוֹת לִבּוֹ. אֲזַי וְ'הוּא יִתֵּן מַעֲדַנֵּי מֶלֶךְ', הַיְינוּ יָכוֹל לִיתֵּן וּלְהַשְׁפִּיעַ מַעֲדַנֵּי מֶלֶךְ וְכָל הַשְׁפָּעוֹת טוֹבוֹת לְכָל בָּאֵי עוֹלָם, אָמֵן כֵּן יְהִי רָצוֹן.

א. וראה עוד מה שכתב רבינו בפרשת חיי שרה ד"ה ואברהם זקן: כי עיקר בריאת העולם היתה בגין דיתקרי רחום כו' (זוה"ק ח"ג רנז, ב) ובכל דבר יש בחינת חסד הבורא ב"ה, אפילו בבחינת דין בחינת קטנות שבא על האדם, בחינת חשכות, יש בתוכו מכוסה בחינת חסד ה', רק שהוא באתכסיא, ולכן צריך האדם ליזהר מאוד בזה וליתן שבח והודיה להשי"ת על בחינת גבורה כמו על בחינת חסד ממש, כי באמת הוא חסד ממש, אלא ששני מיני חסד יש, אחד באתגליא ואחד באתכסיא. וזהו שאמרו חז"ל (בר"ר לג, ג) צדיקים מהפכים מדת הדין למדת הרחמים, שמהפכים ממש, ומבינים שמדת הדין שהוא בחינת גבורה הוא ממש בחינת חסד באתכסיא ועל ידי זה גם למעלה נתהפך כו'.

ב. עיין מסכת עירובין יח, א: מיום שחרב בית המקדש דיו לעולם שישתמש בשתי אותיות, שנאמר 'כל הנשמה תהלל יה הללויה'. ובתוס' שם ד"ה כל הנשמה: פר"ח קרי ביה הנשמה בדגש. ובמהרש"א שם על התוס': שנאמר כל הנשמה וגו', כתבו התוספות פר"ח קרי ביה הנשמה בדגש עכ"ל, ר"ל מלשון שממה וחורבן של בית המקדש.

א. דאס מיינט אז אלעס וואס פאסירט אין אונזער לעבן איז אויסגערעכנט פונעם באשעפער אליין.

ב. אז ס'זאל אנטדעקט ווערן די חסד השם וואס ליגט באהאלטן אין די זאך.

ג. די בת עין איז מרמז דא אויף די פסוק יזל מים מדליו (במדבר כד, ז) אז דאס מיינט ס'זאל אראפקומען השפעות טובות פון הימל אויף אונז.

ד. 'מאשר' אז ער לויבט – 'שמנה' אויף זיין 'נשמה'.

ה. ווי דערמאנט פריער קען דאס ווארט 'שמנה' קען אויך טייטשען פארוויסט, און דאס איז טייטש 'שמנה לחמו' אז זיין פרנסה (לחם) איז פארוויסט.