Skip to content
Project Likkutei Sichos

לקוטי שיחות - יתרו (חלק כא שיחה ג)

  • Yisro
  • 5784
  • Yiddish
View printout

יתרו ג

א. בסיום פרשתנו אויפן פסוק "ולא תעלה במעלות על מזבחי אשר לא תגלה ערותך עליו", זאגט די מכילתא: "והרי דברים ק"ו, ומה אם אבנים שאין בהם דעת לא לרעה ולא לטובה אמר הקב"ה לא תנהג בהם מנהג בזיון, חברך שהוא בדמותו של מי שאמר והי' העולם דין הוא שלא תנהג בו מנהג בזיון".

אויך אין פירוש רש"י ווערט געבראכט דער ק"ו, אבער מיט שינויים והוספות: "ומה אבנים הללו שאין בהם דעת להקפיד על בזיונן אמרה תורה הואיל ויש בהם צורך לא תנהג בהם מנהג בזיון, חבירך שהוא בדמות יוצרך ומקפיד על בזיונו על אחת כמה וכמה".

דאס וואס רש"י זאגט דעם לשון "שאין בהם דעת להקפיד על בזיונן" — אנדערש ווי דער לשון המכילתא "שאין בהם דעת לא לרעה ולא לטובה" — איז מובן בפשטות, ווייל דורך מדגיש זיין דעם העדר הבזיון ביי אבנים (בניגוד צום בזיון וואס איז דא ביי א מענטש) איז דאך פארשטענדלעך דער ק"ו שטארקער דער ק"ו; און מהאי טעמא איז ער אויך באַ ניי חבירך" מוסיף די ווערטער "ומקפיד על בזיונו" (וואס זיינען ניטא אין מכילתא).

אויך דער לשון בפירש"י "חבירך שהוא בדמות יוצרך" — אנשטאט לשון המכילתא "בדמותו של מי שאמר והי' העולם" — איז ווייל יוצרך רעדט כפשוטו וועגן דעם יוצר פון דעם עולה במעלות.

אבער דאס וואס רש"י איז מוסיף (אויפן לשון המכילתא) — "אמרה תורה הואיל ויש בהם צורך", צריך להבין: וואס גיט צו דער "צורך" פון די "אבנים" אין דער הסברה הק"ו בנוגע "חבירך"?

ב. וועט מען דאס פארשטיין בהקדם החילוק ווי דער פירוש און לימוד הכתוב (אין וועלכן מ'זאגט דעם ק"ו הנ"ל) איז מבואר אין מכילתא און ווי דאס איז מוסבר אין פירוש רש"י:

אין מכילתא שטייט פריער: "אשר לא תגלה ערותך עליו, עליו אי אתה פוסע פסיעה גסה אבל אתה פוסע פסיעה גסה בהיכל ובקדש הקדשים, שהי' בדין, ומה אם מזבח הקל אסור לפסוע בו פסיעה, ההיכל וקדש הקדשים החמורים דין הוא שאסור לפסוע פסיעה גסה בהן לפי שהן חמורין, ת"ל אשר לא תגלה ערותך עליו, בו אי אתה פוסה פסיעה יתירה אבל אתה פוסע פסיעה יתירה בהיכל ובקדש הקדשים".

[וואס לפי קס"ד הנ"ל, אז דאס איז פארבונדן מיט כבוד המקדש וכו', וואלט דער איסור פון "פסיעה גסה" געדארפט חל זיין אויך בהיכל ובקדש הקדשים, ואדרבה נאך שטארקער — מיט א כל-שכן וק"ו, היות זיי זיינען דאך חמורין מן המזבח].

איז דערפון מובן אז דער איסור "ולא תעלה גו'" איז ניט (בלויז) צוליב דעם וואס דאס איז א חלק פון דעם מקדש נאר (בעיקר) מצד די אבני המזבח עצמן; ובמילא קען מען פון דעם אפלערנען א ק"ו "ומה אם אבנים שאין בהם דעת לא לרעה ולא לטובה אמר הקב"ה לא תנהג אופן מזבח (ומקדש)".

היינט ווי קען מען פון די "אבנים" קשה למה הקפיד על כבוד המזבח יותר מכל כלי המקדש.

ג. עפ"ז וועט מען אויך פארשטיין פארוואס רש"י איז מוסיף בפירושו די ווערטער "אמרה תורה הואיל ויש בהם צורך לא תנהג בהם מנהג בזיון":

וויבאלד אז אין פרש"י ווערט ניט דערמאנט דער מיעוט "עליו אי אתה פוסע כו' אבל אתה פוסע בהיכל וקדש קדשים", פון וועלכן מען ווייסט אז דער איסור פון "לא תגלה ערותך עליו" ("לא תנהג בהם מנהג בזיון") איז לכאורה ניט מצד די אבני מזבח מצ"ע, נאר צוליב דעם וואס זיי זיינען א טייל פון מזבח (ומקדש) וואס דאס (אן ענין פון קדושת ויראת המזבח וואס איז) פארבונדן מיט כבוד השם, וואס איז שורה אופן מזבח (ומקדש).

ד. דער ביאור בזה:

דאס וואס מען לערנט אפ פון "אבני מזבח" אז מען טאר ניט מבזה זיין א צווייטן אידן — איז ווייל ביי אבני מזבח איז דא א מציאות פון בזיון (משא"כ ביי אנדערע אבני מזבח ביי וועלכע ס'איז איבערהויפט ניטא קיין בזיון מצד האבנים עצמן).

ה. און אין דעם איז דער חילוק צווישן דער מכילתא און רש"י: אין וואס באשטייט דער איסור:

לדעת המכילתא באשטייט דער איסור אין פעולת האדם — מען טאר אפילו ניט טאן א מעשה וואס איז (ניט קיין מעשה בזיון, נאר) בלויז א "מנהג בזיון".

רש"י — פשט — קען אזוי ניט לערנען, ווארום לפי זה איז ניטא קיין טעם צו מחלק זיין צווישן אבני מזבח און אבני ההיכל. דערפון וואס דער איסור איז דוקא ביי אבני מזבח איז פארשטאנדיק, אז מצד פעולת האדם אליין וואלט קיין איסור ניט געווען (ווארום דא איז ניט געווען קיין אמת'ער מעשה בזיון); נאר ביי די אבני מזבח איז דא אן ענין מיוחד — "הואיל ויש בהם צורך" — וואס מצד דעם איז דער "מנהג בזיון" גורם א מעין "כיסופא" ביי די וואס דארפן אנקומען צו די אבנים (כדלקמן), ובמילא איז עס אסור.

ו. די הסברה בזה:

מיט "הואיל ויש בהם צורך" מיינט רש"י צו זאגן, אז די כהנים קענען ניט טאן זייער עבודה אויפן מזבח נאר סיידן דורך זייער עולה זיין ארויפשטייגן אויף די אבנים; און דאס איז דער טעם פון "לא תנהג בהם מנהג בזיון", ווייל דורך נוהג זיין א מנהג בזיון בשייכות צו די אבני המזבח, איז מען בדרך ממילא אויך מבזה די כהנים וואס דארפן אנקומען צו די אבנים.

ז. עפ"ז וועט מען אויך פארשטיין לשון רש"י ביים זאגן דעם ק"ו — "ומה אבנים הללו שאין בהם דעת להקפיד על בזיונן אמרה תורה הואיל ויש בהם צורך לא תנהג בהם מנהג בזיון, חברך שהוא בדמות יוצרך ומקפיד על בזיונו על אחת כמה וכמה" (ניט ווי אין מכילתא, וואו עס שטייט ניט דער לשון "להקפיד על בזיונן" און "מקפיד על בזיונו") — דערמיט איז רש"י מסביר:

מה-דאך ביי "אבנים הללו שאין בהם דעת להקפיד על בזיונן" — ובמילא איז ביי זיי איבערהויפט ניטא דער (עיקר) גדר פון בזיון (ווארום אויב ס'איז ניט קיין הקפדה אויפן בזיון, איז מען דאך ניט נתבזה געווארן), אעפ"כ, מצד דערויף וואס "יש בהם צורך" צו די כהנים, ווערט עס פאררעכנט ווי א מנהג בזיון, און דאס איז גורם א בזיון פאר די כהנים.

ח. פירוש רש"י על התורה איז דאך יינה של תורה. איז יש לומר, אז אין דעם פירוש רש"י בסיום הפרשה — וואס "הכל הולך אחר החיתום" — איז מרומז דער עיקר ותוכן פון כללות הסדרה — דער ענין פון מתן תורה — עשרת הדברות:

כשם ווי די עשרת הדברות זיינען כולל ניט נאר די דברות פון אנכי ה' אלו לא יהי' לך (די העכסטע ענינים אין אמונה בהשם), נאר אויך די דברות האחרונים וואס זיינען דברים פשוטים, ביז צו ענינים הכי פשוטים בין אדם לחבירו ("לא תרצח לא תנאף גו' כל אשר לרעך"), איז אזוי אויך אין פירוש רש"י — תורה שבע"פ — איז דער סוף פון פ' יתרו, ווי עס דארף זיין די זהירות בתכלית אין ענינים פשוטים פון הנהגות בין אדם לחבירו.

ומרובה מדה טובה כו' — אז אהבת ישראל, ביז צו אן אהבה בלתי מוגבלת וואס ברענגט צו א הנהגה פון מכבד זיין חבירך בתכלית הזהירות, איז דאס (בפנימיות) אן ענין פון אהבת הקב"ה און כבוד שמים, וכמים הפנים לפנים: דאס איז מגלה אהבת הקב"ה צו אידן, וואס ברענגט סוף סוף צו הרמת כבוד ישראל אפילו בעיני כל עמי הארץ, ביז צו דעם כבוד אמיתי וואס וועט זיין בגלוי בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקינו, במהרה בימינו ממש.

More in this printout

View the whole printout