Skip to content
צום פינטל - אידיש

זיבעציג פתחים אין איין שאלה

  • Lech-Lecha
  • 5787
  • Yiddish
View printout

צום יארצייט פונעם שר התורה רבי יוסף ענגיל זצ״ל — א׳ מרחשוון

איין תירוץ איז נישט גענוג?

א מענטש זיצט אויף א קושיא. ער פלאגט זיך, זוכט דא און דארט, פלוצלינג קומט אים אויף א גוטער תירוץ. וואס פאר א שמחה. די שוועריגקייט איז שוין פארשטענדליך, די צוויי מקורות וואס האט אויסגעזען ווי א סתירה שטימען שוין. ער חזר'ט דעם תירוץ, שפירט די זיסקייט, און גייט ווייטער. אזוי לערנט מען. א קושיא, מ'האט געטראפן א תירוץ, און מ'גייט ווייטער.

אבער ביים שר התורה רבי יוסף ענגיל געפינען מיר א פלא'דיגע זאך. אין זיין ספר ״שבעים פנים לתורה״ שטעלט ער אוועק זיבעציג תירוצים אויף איין קושיא. און אין זיין ספר ״גבורות שמונים״ שטעלט ער אוועק אכציג תירוצים אויף איין קושיא. זיבעציג און אכציג. מיר ווערן נתפעל פון דער חריפות, פון דער בקיאות, פון דעם געוואלדיגן כוח צו גיין דורך די גאנצע תורה און געפינען אזוי פיל וועגן. אבער מ'דארף זיך אויך מתבונן זיין אין דער עצם זאך: וואס זוכט א מענטש נאכדעם וואס ער האט שוין געפונען א תירוץ?

נאכן ערשטן תירוץ, וואס פעלט אים נאך? און אויב דער ערשטער תירוץ בארואיגט אים נאך נישט, וועט ער זוכן א צווייטן. אבער נאכדעם וואס ער האט שוין געפונען עטליכע גוטע וועגן, פארוואס גייט ער ווייטער? פארוואס קומט ער צוריק צו דער זעלבער קושיא און שטעלט זי נאכאמאל פאר זיך? דא הייבט מען אן צו שפירן אז ביי רבי יוסף איז דא אן אנדערער קשר צו דער קושיא, און ממילא אויך אן אנדערער קשר צום תירוץ.

אונז זוכן א תירוץ פשוט כדי די קשיות און סתירות זאלן שטימען. ביי רבי יוסף איז די קשיא פשוט א וועג זיך צו עפענען צו די תורה. רבי יוסף געפינט אינעם יישוב אליין א וועלט פון תורה. יעדער תירוץ אנטפלעקט אים אן אנדערע יסוד. איין וועג כאפט ער אן די זאך מצד די מעשה, א צווייטע וועג מצד דער מענטש וואס טוט די מעשה, א דריטע וועג מצד די זמן, און נאך א וועג מצד די גדר פונעם דין. די קושיא בלייבט די זעלבע קושיא, אבער יעדעס מאל וואס מ'קומט צו איר פון אן אנדערן צד, עפנט זיך דערין נאך עפעס.

״שבעים פנים לתורה״. יעדער תירוץ איז נאך א פנים, נאך א טעם אין תורה. מיט דעם תירוץ זעט מען א זאך וואס מ'האט נישט געזען מיט די פריערדיגע תירוץ. אויב מ'האט געפונען איין גוטע וועג, האט מען זוכה געווען צו איין פנים. און ס'איז נאך דא פלאץ צו אנטפלעקן נאך א פנים. לאמיר צוריקקומען צו די שאלה, און זען וואס נאך ליגט באהאלטן דערין.

לאזן די שאלה אפן

ס'איז דא א טיפער כוח הנפש. געווענטליך ווען א מענטש האט געפונען א תשובה ווערט ער מקושר מיט דעם. פון יעצט און ווייטער זעט ער שוין די סוגיה דורכן תירוץ. ער קען אים, פארשטייט אים, די תירוץ גיט אים מנוחה. ווען מ'דערמאנט נאכאמאל די קושיא, קומט אים גלייך ארויף די תירוץ. ס'איז אים שווער צוריקצוקומען צו יענעם רגע ווען ער האט נאך נישט געוואוסט. ער ווייסט דאך שוין. ער האט נישט קיין כוח אוועקצולייגן וואס ער ווייסט און אנהייבן פון פריש?

רבי יוסף האט געקענט אננעמען דעם תירוץ, און דאך צוריקקומען צום קושיא. גוט פארשטיין דעם ערשטן וועג, און נאך נאכדעם געבן א פלאץ פאר נאך א וועג. ווען ער איז מברר איין תירוץ, גייט ער אריין אין דעם מיטן גאנצן כוח. ער ברענגט מקורות, קוקט איבער די פרטים, ער פארברייטערט די ענין. נאכדעם קען ער אריינגיין אין א אנדערע צד, און אויך דארטן געבן די גאנצן פלאץ.

וויפיל כוחות דארף מען האבן פאר דעם. אונזער שכל האט ליב צו גיין אויף א וועג וואס איז אים שוין באקאנט. נאכדעם וואס א מענטש האט אריינגעלייגט ארבעט אין א סברא, איז אים שווער דאס אוועקצולייגן אפילו פאר א קורצע צייט. ער שפירט זיך שוין אין דער היים. ביי רבי יוסף איז געווען פלאץ אין נפש פאר נאך א היים, נאך א וועג, נאך א הבנה. אדרבה, דער תירוץ וואס ער האט קונה געווען האט אים געגעבן כוח ווייטער צו מברר זיין, און די סוגיא איז געבליבן ברייט פאר אים.

מ'זעט דאס אויך אין זיינע אנדערע ספרים. רבי יוסף עפענט, ער לאזט נישט אזוי שנעל פארמאכן א נושא, ער איז דא צו עפענען ברייט. ער שטעלט א שאלה, צעטיילט אין צדדים, ראיות אהער ראיות אהין. אמאל איז ער מכריע, אסאך מאל לאזט ער עס בצריך עיון. אבער דער לומד האט שוין קונה געווען. ער האט זיך געפענט. ער לערנט זיך צו פרעגן אויף צו עפענען.

א שאלה אליינס איז א חלק פון קנין התורה. שאלת חכם חצי תשובה. א יוד לערנט א ענין, ער שפירט אז עפעס איז נאך נישט מיושב. ער טיילט אפ צווישן צוויי זאכן וואס קוקן אויס צומישט. ער עפענט וועגן וואס זענען געווען פארמאכט. א סברא וואס ער האט געמיינט אז ס'נעמט אלעס אריין, זעט ער אז ס'שטומט נישט ביזן סוף. ער האט נאך נישט קיין תשובה, אבער ער שוין געווארן קלארער. ער ווייסט יעצט וואס ער פארשטייט, און וואס ער דארף נאך פארשטיין.

ביי רבי יוסף שטייען די פילע וועגן אפען. אז מ'ווייסט אז מ'האט די כוח צו פארענטפערן, האט מען די כוח צו פרעגן. ער גיט פלאץ פאר פארשידענע מעגליכקייטן, ווייל ער ווייסט אז ער קען זיי מברר זיין. און פון די בירורים אליינס ווערט אנטפלעקט די ברייטקייט און אפענקייט פון די תורה הקדושה. יעדער וועג געבט דעם לומד נאך א כלי, א כלי וואס גייט מיט אים און באגלייט אים צו פילע סוגיות און ש"ס.

וואס דער גדול האט אונז איבערגעלאזט

ווען מ'דערמאנט רבי יוסף ענגיל, ווערט מען געווענליך בעיקר נתפעל פון אים, פון זיין געוואלדיגע כוח הזכרון וכדומה. ווי ער גייט פונעם בבלי צו ירושלמי, פון איין מסכתא צו די אנדערע, פון הלכה צו אגדה. די גאנצע תורה שטייט פאר אים. אבער דער עיקר אויך וואס אונז קענען מיטן נעמען, וואס אונז קענען זיך לערנען אויך אין אונזער וועלט, מיט אונזער שוואכע קעפ. אינמיטן די גאנצע התפעלות לערנעט מען וויאזוי צו עפענען זאכן. מ'לערנט זיך וויאזוי זיך נישט צו פארמאכן אין איין תירוץ.

מ'דערנענטערט זיך צו זיין דרך המחשבה. וואס האט ער געטון מיט אלעס וואס ער האט געוואוסט? ווי זענען זיינע ידיעות געווארן א לעבעדיגע אוצר?

רבי יוסף האט איבערגעלאזט א גרויסע מתנה פאר די לומדים. נישט נאר זיינע פילע ספרים, קושיות און תירוצים. רבי יוסף האט איבערגעלאזט א מהלך, א מהלך פון אפענקייט אין תורה: מ'קען גוט פארשטיין א זאך, און בלייבן אפן צו פארשטיין נאך. מ'קען קונה זיין א מהלך, און שפירן ווי ברייט די תורה איז ארום דעם.

דאס העלפט אוין דעם יוד אין זיין פריוואטע לעבן. צומאל האט מען עפעס א הבנה אין יענעם. פארוואס יענער טוט אזוי און אזוי. און פון דעמאלטס קוקט ער אזוי אן יענעם פארן לעבן. אלעס וואס ער זעט און ווייסט פון יענעם גיט אריין אונטער דעם איינעם הבנה. אלעס ווערט פארמאכט אין דעם איינעם ישוב. רבי יוסף געבט ברייטקייט פאר א יוד. צומאל האט מען געטראפן א הסבר אויף א געוויסע שוועריקייט אין שטוב, א קינד, אויף א זאך וואס ער גייט אריבער, און ס'דאכט זיך אים אז ער האט געכאפט דעם ענין. ס'איז כדאי פון מאל צומאל צריקצוקומען און זיך מתבונן זיין פון פריש. אפשר איז דא נאך א צד. אפשר האט דער ערשטער הסבר געכאפט, אבער ס'איז נאך געבליבן עפעס וואס האט נישט באקומען זיין פלאץ.

נישט יעדער מענטש קען שרייבן זיבעציג תירוצים, און מיר זוכן נישט זיך צו מעסטן מיטן כוח פונעם שר התורה. אבער אונז עפענען זיך אז אביסלע פון זיינע הייליגע וועגן זאל אויך אריינגיין אין אונזער נפש. ווען דו האסט געפונען א גוטע הבנה, פריי זיך מיט איר. שפיר די זיסקייט. און נאכדעם, ווען דו קומסט צוריק צום ענין, לאז עס נאכאמל רעדן צו דיר. אמאל ווערט די זאך וואס דו האסט שוין פארשטאנען, א פרישע פתח צו א טיפערע און ברייטערע הבנה.

ביים יארצייט איז א זמן זיך צו דערנענטערן צו די מתנות פון רבי יוסף. עפענען די ספרים, זיך אפשטעלן אויף די שאלות, און זען ווי זי ווערט אלץ ברייטער. פלוצלינג ברענגט די קליינע קושיא אריין אין א ברייטע מרחב פון תורה. וויפיל תורה קען אנטפלעקט ווערן, ווען מ'לאזט די שאלה ווייטער לעבן.

More in this printout

View the whole printout