אֵלֶּה תֹּולְדֹת נֹחַ, נֹחַ אִישׁ צַדִּיק תָּמִים הָיָה בְּדֹרֹתָיו, אֶת הָאֱלֹהִים הִתְהַלֶּךְ נֹחַ

אֵלֶּה תֹּולְדֹת נֹחַ, נֹחַ אִישׁ צַדִּיק תָּמִים הָיָה בְּדֹרֹתָיו, אֶת הָאֱלֹהִים הִתְהַלֶּךְ נֹחַ. (ו, ט)

נח נח?

רש״י ברענגט דעם חילוק צווישן נח און אברהם אבינו. ביי אברהם שטייט (בראשית יז, א) "התהלך לפני" - גיי פאר מיר, און (שם כד, מ) "אשר התהלכתי לפניו" - פאר דעם אויבערשטן פאר וועמען איך בין געגאנגען. ביי נח, אבער, שטייט "את האלקים התהלך נח".

רש״י איז מסביר דעם חילוק: "נח היה צריך סעד לתומכו, אבל אברהם היה מתחזק ומהלך בצדקו מאליו" - נח האט געדארפט א שטיצע וואס זאל איהם אונטערהאלטן, אבער אברהם אבינו האט זיך אליין געשטארקט און איז פון זיך אליין געגאנגען אין זיין צדקות.

דער מדרש (בראשית רבה פ"ל ה) איז מפרש פארוואס נח׳ס נאמען ווערט איבערגעזאגט צוויי מאל: "אלה תולדות נח, נח". ווייל דער נאמען "נח" איז מרמז אויף "נייחא" - מנוחה. נח האט געברענגט א רואיגקייט סיי פאר זיך און סיי פאר דער וועלט, סיי פאר די אבות און סיי פאר זייערע קינדער, סיי פאר די אויבערשטע און סיי פאר די אונטערשטע, און סיי בעולם הזה און סיי בעולם הבא.

וואס איז אבער דער ענין פון די דאזיגע מנוחה? און וואס איז דער חילוק צווישן נח און אברהם אבינו, וואס האט זיך אליין געשטארקט און איז אלץ געגאנגען ווייטער אין זיין צדקות?

״נייחא בעולם הזה ונייחא בעולם הבא״

מען קען מסביר זיין, וואס איז דער ענין פון דעם "נייחא" וואס איז געווען ביי נח, און וואס איז דער חילוק צווישן אים און אברהם אבינו, אויף וועמען עס שטייט אז ער האט זיך "אליין געשטארקט און איז פון זיך אליין געגאנגען אין זיין צדקות".

עס איז דא א וועג אין עבודת ד׳, וואס דער מענטש דינט זיין באשעפער באמת ובתמים און זוכט אים צו מאכן א נחת רוח, אבער ער וויל אז זיין עבודה זאל זיין אויף אן אופן פון "נייחא" — מיט רואיגקייט. ער וויל חלילה נישט אויפהערן צו דינען דעם אייבערשטן, נאר ער פארלאנגט נישט פון זיך ארויסצוגיין פון זיינע געוואוינהייטן און שטרעבן צו נייע מדרגות.

ער איז צופרידן מיט דער מדרגה צו וועלכער ער איז שוין צוגעקומען, און שפירט נישט קיין סיבה צו שטערן די רואיגקייט וואס ער האט זיך איינגעארדנט. לויט די גרעניצן וואס ער האט זיך אליין געשטעלט, זעט דאך זיין עבודה אויס בשלימות: ער לערנט, דאווענט און איז מקיים מצוות מיט אן אמת. פארוואס זאל ער פון זיך פארלאנגען מער, זיך נעמען צו דער שווערער ארבעט פון שטייגן צו העכערע מדרגות, און דערפאר אויפגעבן זיין באקוועמקייט און רואיגקייט אין די ענינים פון עולם הזה?

דאס איז דער ענין פון "נייחא נייחא" – "נייחא בעולם הזה ונייחא בעולם הבא": ער טוט דעם רצון פון זיין באשעפער מיט מנוחת הנפש און געפינט זיין סיפוק אין עבודת ד׳, און אין דער זעלבער צייט האט ער אויך רואיגקייט אין זיין גשמיות׳דיגן לעבן.

תלמידי חכמים אין להם מנוחה!

לעומת זה האבן חז״ל געלויבט דעם אנדערן וועג אין עבודת ד׳: נישט צו באטראכטן קיין שום דערגרייכונג אלס דער לעצטער ציל, און נישט צו בלייבן שטיין אויף קיין שום מדרגה, ווי הויך זי זאל נאר זיין. וויפיל מען האט שוין דערגרייכט, זוכט מען אלץ צו גיין ווייטער און שטייגן נאך העכער. אזוי ווי חז״ל זאגן (ברכות סד, א): "תלמידי חכמים אין להם מנוחה לא בעולם הזה ולא בעולם הבא" - תלמידי חכמים האבן נישט קיין מנוחה, נישט אויף דער וועלט און נישט אויף יענער וועלט, ווי עס שטייט (תהלים פד, ח): "ילכו מחיל אל חיל יראה אל אלקים בציון". רש״י איז מסביר, אז זיי האבן נישט קיין מנוחה, ווייל זיי גייען פון איין ישיבה צו דער צווייטער און פון איין בית המדרש צום צווייטן. און אין תהלים איז רש״י מסביר, אז דורך דעם גיין "מחיל אל חיל", "יראה צבאם וחילם אל הקב"ה בציון" - וועט זייער מחנה און זייער 'חיל' זיך באווייזן פארן אייבערשטן אין ציון.

דאס ווארט "חיל" האט צוויי באדייטן: עס באדייט כח און שטארקייט, און עס באדייט אויך א מחנה פון סאלדאטן, וואס גייען אין א סדר פאראויס צו דערגרייכן זייער ציל. דאס איז דער וועג פון א סאלדאט אין דעם אייבערשטנ׳ס מיליטער: נישט צו בלייבן שטיין אויף איין פלאץ, נאר שטענדיג צו גיין "מחיל אל חיל" - פון איין מדרגה צו די צווייטע. ווען ער איז געשטיגן אין תורה, זוכט ער צו שטייגן נאך מער; ווען ער האט זיך מער אויסגעארבעט אין קדושה וטהרה, שטרעבט ער צו נאך מער קדושה וטהרה. יעדע דערגרייכונג ווערט א יסוד אויף וועלכן ער בויט ווייטער, און יעדע נייע מדרגה וועקט אין אים אויף א פרישן חשק צו ווערן נאך נענטער צום אייבערשטן.

״שויתי ד׳ לנגדי תמיד״

דאס איז אויך דער טיפערער באדייט פון "שויתי ד׳ לנגדי תמיד" (תהלים טז, ח) - איך שטעל מיר דעם אייבערשטן שטענדיג פאר די אויגן. דאס ווארט "תמיד" מיינט פשוט - שטענדיג, אין יעדע צייט און אין יעדע שעה. נישט נאר אין די באשטימטע צייטן פון תורה און תפילה, און נישט נאר ווען די ארומיגע אומשטענדן מאכן די עבודה גרינגער. דער מענטש דארף שטענדיג לעבן מיטן באוואוסטזיין אז ער שטייט פארן אייבערשטן, און כסדר זוכן ווי ער קען ווערן נאך נענטער צו אים, זיך נאך מער אויסארבעטן און פירן זיין לעבן נאך מער לויטן רצון הבורא. אזוי בלייבט זיין עבודה נישט שטיין אויף איין פלאץ, נאר זי שטייגט שטענדיג העכער.

דערפאר שטייט ביי אברהם אבינו: "אבל אברהם היה מתחזק ומהלך בצדקו מאליו". ער האט זיין נפש נישט געלאזט רוען, נאר ער איז שטענדיג געגאנגען ווייטער און צוגעלייגט אין תורה און עבודת ד׳. דאס גיין ווייטער אליין האט אים געשטארקט און אין אים אויפגעוועקט דעם כח צו גיין נאך ווייטער אין זיין צדקות פון זיך אליין, ביז ער האט שוין נישט געדארפט קיין שטיצע וואס זאל אים אונטערהאלטן.

אנדערש איז געווען ביי נח. כאטש עס שטייט אויף אים "את האלקים התהלך נח", איז ער אבער נישט ווייטער געגאנגען "מחיל אל חיל", נאר זיין עבודה איז געווען אויף אן אופן פון "נייחא" - עס זאל אים זיין רואיג. און כאטש זיין עבודה איז געווען אויף אן אופן פון "נייחא בעולם הבא", האט ער געוואלט אויך האבן "נייחא בעולם הזה", און ער האט זיך נישט אינגאנצן אפגעשיידט פון די ענינים פון עולם הזה. דערפאר האט ער געדארפט "סעד לתומכו" - א שטיצע וואס זאל אים אונטערהאלטן אויף זיין מדרגה.

נח — א נאמען וואס באדייט מנוחה

שוין אין נח׳ס נאמען איז אנגעדייטעט דער שורש פון זיין מדה - די מדה פון "נייחא", ווי עס שטייט (לעיל ה, כט): "ויקרא את שמו נח לאמר זה ינחמנו ממעשנו ומעצבון ידינו מן האדמה אשר אררה ד׳" - ער האט אים א נאמען געגעבן נח, זאגנדיג: דער וועט אונז ברענגען א רוה פון אונזער ארבעט און פון דער פלאג פון אונזערע הענט, פון דער ערד וואס דער אייבערשטער האט פארשאלטן. רש״י איז מסביר, אז איידער נח איז געקומען, האבן זיי נישט געהאט קיין געצייג צו קענען אקערן די ערד, און ער האט זיי דאס צוגעגרייט. אויך האט די ערד, צוליב דער קללה פון אדם הראשון, ארויסגעגעבן דערנער און שטעכעדיגע געוויקסן ווען מען האט געזייט ווייץ, און אין נח׳ס צייט האט זיך די ערד בארואיגט. דאס מיינט "זה ינחמנו".

זעט מען, אז דער שורש פון נח׳ס אויפטוה אויף דער וועלט איז געווען צו ברענגען מנוחה - א גשמיות׳דיגע רוה פון דער קללה און פון דער פלאג פון די הענט. אויך אין זיין צדקות און אין זיין עבודה האט ער ווייטער אנגעהאלטן דעם זעלבן וועג: "נייחא לו, נייחא לעולם" - א רוה פאר זיך און א רוה פאר דער וועלט. ביי אברהם אבער האט זיך אנטפלעקט אן אנדערער אופן אין עבודת הקודש: צו זיין א סאלדאט אין דעם חיל פון מלך מלכי המלכים, וואס גייט שטענדיג ווייטער און בלייבט נישט שטיין אויף איין פלאץ.

דאס וועט אויך זיין לעתיד לבוא, ווען "יראה צבאם וחילם אל אלקים בציון" - זייער מחנה און זייער חיל וועט זיך באווייזן פארן אייבערשטן אין ציון. דעמאלט וועט זיך בשלימות אנטפלעקן די מעלה פון דער עבודה פון כלל ישראל: צו זיין ווי א סאלדאט וואס גייט שטענדיג ווייטער, וואס באגנוגנט זיך נישט מיט דעם וואס ער האט שוין דערגרייכט, נאר אויף יעדע מדרגה זוכט ער נאך מער קרבת אלקים, נאך מער קדושה און נאך מער דביקות.

פארוואס האט דער עורב נישט אויסגעפירט זיין שליחות?

אויף דעם וועג קען מען מסביר זיין א וואונדערליכע זאך אין אונזער פרשה. עס שטייט (להלן ח, ו): "ויהי מקץ ארבעים יום ויפתח נח את חלון התיבה אשר עשה וישלח את העורב, ויצא יצוא ושוב עד יבשת המים מעל הארץ" - נאך פערציג טעג האט נח געעפנט דעם פענסטער פון די תיבה וואס ער האט געמאכט, און ארויסגעשיקט דעם עורב. דער עורב איז ארויסגעגאנגען און צוריקגעקומען, ביז דאס וואסער איז אויסגעטריקנט געווארן פון דער ערד.

חז״ל דרש׳נען (סנהדרין קח, ב), און רש״י ברענגט דאס דארט, אז דער עורב איז געגאנגען "יצוא ושוב" - ער איז ארומגעפלויגן ארום די תיבה און נישט געגאנגען אויף זיין שליחות, ווייל ער איז געווען באשטימט פאר אן אנדערער שליחות: אין דער צייט ווען דער רעגן איז אפגעהאלטן געווארן אין די טעג פון אליהו הנביא, ווי עס שטייט (מלכים א יז, ו): "והעורבים מביאים לו לחם ובשר" - די עורב פויגלן האבן אים געברענגט ברויט און פלייש.

דאס איז א וואונדער: די שליחות פונעם עורב אין די טעג פון אליהו איז דאך ערשט געווען פיל הונדערטער יארן שפעטער. פארוואס זאל דאס וואס ער איז געווען באשטימט פאר א שליחות אין אזא ווייטן עתיד אים אפהאלטן פון אויספירן נח׳ס יעצטיגע שליחות — צו זען צי דאס וואסער האט זיך שוין אפגעטאן פון דער ערד?

"ומוראכם וחתכם יהיה על כל חית הארץ״

מען קען דאס מסביר זיין לויט די ווערטער פון כ"ק אא"ז אדמו"ר בעל בני יששכר זי"ע, אין זיין ספר אגרא דכלה אויף אונזער פרשה, אויפן פסוק (להלן ט, ב): "ומוראכם וחתכם יהיה על כל חית הארץ ועל כל עוף השמים וגו׳" – ענקער מורא און שרעק וועט זיין אויף אלע חיות פון דער ערד און אויף אלע פייגל פון הימל.

ער איז דארט מסביר, אז ווען א מענטש האט באמת מורא פארן באשעפער, פאלט מכח דער יראה אליין אן אימה ופחד אויף אלע באשעפענישן, ביז זיי האבן מורא אים אנצורירן, זיי ווערן אונטערטעניגט צו אים און העלפן אים אין זיין עבודה. אזוי ווי מיר געפינען ביי דניאל ווען ער איז געווען אין דער גרוב פון די לייבן. דאס מיינט דער פסוק "ומוראכם וחתכם יהיה על כל חית הארץ": דער מורא און שרעק פאר ענק, וואס קומט מכח ענקער יראה פארן באשעפער, וועט פאלן אויף די חיות פון דער ערד און אויף די פייגל פון הימל. און דורך דעם "בידכם נתנו" - ווערן זיי איבערגעגעבן אין ענקערע הענט, עיין שם.

וויבאלד ביי נח שטייט "את האלקים התהלך נח", און אונקלוס טייטשט "בדחלתא דד׳ הליך נח" - נח איז געגאנגען מיט יראת ד׳, האט ער מכח זיין יראה זוכה געווען, אז זיין מורא זאל ליגן אויף די חיות און די פייגל, און זיי זאלן זיין אונטערטעניגט צו אים אויסצופירן זיין שליחות. דערפאר האט ער געקענט ארויסשיקן דעם עורב און די יונה, און זיי מאכן פאר שלוחים אויסצופירן זיין ווארט.

נאר דא דערקענט זיך אויך נח׳ס מדה. כאטש מכח זיין יראה זענען די חיות און די פייגל געווען אונטערטעניגט צו אים, איז זיין שליטה איבער זיי געווען נאר לויט די מדרגה פון זיין עבודה. זיין עבודה איז געווען אויף אן אופן פון "נייחא נייחא", און נישט אויף אן אופן פון זיך שטענדיג שטארקן און ארויסגיין פון די גרעניצן פון דער מנוחה.

דאס האט זיך אפגעשפיגלט אויך אינעם עורב: וויבאלד ער איז שוין געווען באשטימט פאר זיין באזונדערער שליחות אין די טעג פון אליהו, האט ער נישט געוואלט גיין ווייטער פון דער אויפגאבע וואס איז אים שוין באשטימט געווארן. עס האט אים נישט געפעלט דער כח אויסצופירן נח׳ס שליחות; נאר ער האט זיך געהאלטן ביי זיין באשטימטער אויפגאבע און נישט געוואלט טון מער.

דערפאר האט נח נישט געקענט ארויפלייגן אויף אים אויך די דאזיגע שליחות, און דער עורב איז געבליבן ארומפליען ארום דער תיבה, אויף אן אופן פון "ויצא יצוא ושוב" - ארויסגיין און צוריקקומען.

די יונה גייט ווייטער, אפילו ווען זי איז מיד

אנשטאט דעם עורב האט ער ארויסגעשיקט די יונה, צו זען צי דאס וואסער איז שוין געפאלן פון דער ערד. זי האט נישט געפונען קיין רוה פלאץ פאר איר פוס, ביז זי איז צוריקגעקומען צו אים פארנאכט, מיט אן אפגעריסענעם איילבירט בלעטל אין איר מויל (להלן ח, ט).

מען קען זאגן, אז דוקא די יונה איז געווען פאסיג אויסצופירן די דאזיגע שליחות, ווייל דאס איז איר מדה און איר נאטור - זי געפינט נישט קיין מנוחה. אזוי ווי דער מדרש זאגט (בראשית רבה פל״ט ח), אז אלע פייגל, ווען זיי ווערן מיד, רוען זיי זיך אפ אויף א שטיין אדער אויף א בוים. אבער די יונה, ווען זי פליט און ווערט מיד, ציט זי איין איין פליגל און פליט מיטן צווייטן, און זי רוט זיך נישט אינגאנצן אפ אויף ביידע פיס.

דאס איז דער חילוק צווישן דעם עורב און די יונה: דער עורב, וואס איז געווען בבחינת "נייחא נייחא", איז געבליבן ביי זיין באשטימטער אויפגאבע, געגאנגען "יצוא ושוב" - ארויס און צוריק - און האט נישט אויסגעפירט נח׳ס שליחות ווי עס דארף צו זיין. אבער די יונה ווייזט דעם כח צו גיין ווייטער, אויך ווען עס פארלאנגט אן אנשטרענגונג. אפילו ווען דער וועג ווערט שווער און זי ווערט מיד, האלט זי אן און פליט ווייטער. זי באגנוגנט זיך נישט מיט דעם וואס זי האט שוין אויפגעטון, אדער מיט דעם וואס ווארט אויף איר אין דער צוקונפט.

דערפאר איז דווקא די יונה צוריקגעקומען צו נח מיט אן אפגעריסענעם איילבירט־בלעטל אין איר מויל - א סימן אז דאס וואסער פונעם מבול איז שוין געפאלן.

קיין מנוחה אין גלות — מיט א בענקשאפט צו דער גאולה

מיט דעם ווערט גוט פארשטענדליך דער מדרש (בראשית רבה פל״ג ו) אויפן פסוק "ולא מצאה היונה מנוח לכף רגלה" - די יונה האט נישט געפונען קיין רוה פלאץ פאר איר פוס: ווען זי וואלט געפונען א רוה פלאץ, וואלט זי נישט צוריקגעקומען. אזוי אויך שטייט (איכה א, ג): "היא ישבה בגוים לא מצאה מנוח" - זי איז געזעסן צווישן די פעלקער און נישט געפונען קיין מנוחה; ווען די אידן וואלטן געפונען מנוחה, וואלטן זיי נישט צוריקגעקומען. און אזוי אויך שטייט (דברים כח, סה): "ובגוים ההם לא תרגיע ולא יהיה מנוח וגו׳" - צווישן יענע פעלקער וועסטו נישט האבן קיין רוה און קיין רוה פלאץ; זעט מען, אז ווען זיי וואלטן געפונען מנוחה, וואלטן זיי נישט צוריקגעקומען.

לכאורה, וואס האט די יונה צו טון מיט דעם גלות און די גאולה פון כלל ישראל? נאר לויט דעם וואס מיר האבן געזאגט, איז דאס פארשטענדליך. פונקט ווי די מדה פון דער יונה איז, אז זי געפינט נישט קיין מנוחה, נאר גייט ווייטער אויף איר וועג ביז זי קומט אן וואו זי וויל אנקומען, אזוי זענען די אידן צוגעגליכן צו א יונה: זיי האבן נישט קיין פולע מנוחה, נישט אין זייער עבודה און נישט אין זייער גלות, און זייער הארץ בענקט שטענדיג צו זייער מקור און צו זייער פאטערס הויז.

שוין קרוב צו צוויי טויזנט יאר וואס אידן בויען הייזער און בתי מדרשים, שטעלן אויף ישיבות, ציען אויף משפחות און פארדינען זייער פרנסה צווישן די פעלקער וואו זיי געפינען זיך. אבער אינמיטן דעם טאג־טעגליכן לעבן האט דאס אידישע הארץ קיינמאל נישט אויפגעהערט צו בענקן אהיים. דריי מאל א טאג ווענדן זיך אידן צו ירושלים; ביי יעדע חתונה צעברעכט מען א גלאז; ביים ענדע פון יעדן סדר און יעדן יום כיפור, און אפילו ביים ארויסגיין פון דער סוכה, זאגט מען "לשנה הבאה בירושלים".

מיר לעבן צווישן די פעלקער און מיר מיהען זיך אנצוהאלטן דאס אידישע לעבן איבעראל וואו מיר זענען פארשפרייט געווארן, אבער דעם גלות האבן מיר קיינמאל נישט באטראכט אלס דאס ארט וואו מיר זאלן בלייבן אויף שטענדיג.

דאס איז דער באדייט פון די ווערטער פונעם מדרש: "ווען זיי וואלטן געפונען מנוחה, וואלטן זיי נישט צוריקגעקומען". פונקט ווי די טויב, ווען זי וואלט געפונען א רוה פלאץ, וואלט זי דארט געבליבן און נישט צוריקגעקומען צו נח, אזוי אויך, ווען די אידן וואלטן זיך צו באקוועם געשפירט אין גלות, און די קהילות וואס זיי האבן אויפגעבויט וואלטן געקענט אינגאנצן בארואיגן דעם טיפן בענקשאפט פון זייער הארץ, וואלטן זיי געקענט פארלוירן ווערן צווישן די פעלקער. אבער דוקא דאס וואס זיי האבן נישט קיין פולע מנוחה, און ווילן נישט אננעמען די באקוועמליכקייטן פון גלות אלס אן ערזאץ פאר די גאולה, האלט לעבעדיג אין זייער הארץ דעם בענקשאפט צו זייער הייליגן ארט. דער בענקשאפט טראגט אין זיך די הבטחה, אז זיי וועלן נאך צוריקקומען צו זייער הייליגן שורש און אויסגעלייזט ווערן מיט א גאולה שלימה.

"ילכו מחיל אל חיל״

דאס איז די עבודה וואס אונזער פרשה לערנט יעדן איד. א מענטש קען זיין אן "איש צדיק", דינען דעם אייבערשטן מיט אן אמת און אנקומען צו א חשוב'ע מדרגה, און דאך זוכן מנוחה און זיין צופרידן מיט דעם וואס ער האט שוין דערגרייכט. אבער דער חילוק וואס די תורה ווייזט אונז צווישן נח און אברהם אבינו לערנט, אז עס איז דא א העכערע מדרגה אין עבודת ד׳: דער פעסטער רצון שטענדיג צו גיין ווייטער און שטייגן העכער - לערנען נאך א בלאט, דאווענען מיט מער כוונה, זיך נישט צופרידנשטעלן מיטן גלות, און נישט אויפהערן צו בענקן צו דער גאולה, ביז דער אייבערשטער וועט אונז צוריקברענגען אהיים.

ויהי רצון, אז אונזער עבודה זאל זיין אויף אן אופן פון "ילכו מחיל אל חיל", און דאס וואס מיר האבן נעכטן דערגרייכט זאל אונז נישט לאזן באגנוגענען זיך דערמיט און אפהאלטן פון דעם וואס מיר קענען מארגן דערגרייכן. מיר זאלן זוכה זיין ווייטער צו שטייגן אין תורה, אין קדושה און אין קרבת אלקים, און נישט האבן קיין מנוחה ביז מיר וועלן מעורר זיין רחמי שמים אויף גאנץ כלל ישראל. זיי זאלן געהאלפן ווערן מיט ישועות און רחמים, ברוחניות ובגשמיות, און אלע זייערע וואונטשן אין הארץ זאלן מקוים ווערן לטובה, וואו זיי געפינען זיך נאר. און אזוי ווי די טויב איז צוריקגעקומען צו נח מיטן איילבירט בלעטל אין איר מויל, זאלן אויך מיר זוכה זיין צוריקצוקומען אהיים, זען ווי אונזערע האפענונגען און תפילות ווערן מקוים, און זוכה זיין צו די גאולה שלימה, בביאת בן דוד במהרה דידן ברוב רחמיו וחסדיו.