ער איז געבוירן צו זיין טאטן הגביר מוה"ר משה יוסף מברדיטשוב זי"ע. בן הרה"ק הגביר רבי יהושע אלעזר הגדול מבארדיטשוב זי"ע.
וואס דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי מרדכי מטשרנוביל זי"ע האט געזאגט אויפן זיידן רבי יהושע אלעזר זי"ע, אז אליהו הנביא ז"ל איז געקומען מיט ארימע קליידער, און האט דעם צדיק אויס פראבירט איבער הונדערט מאל מיטן נסיון פון מידת הצדקה, און דער זיידע איז בייגעשטאנען יעדעס מאל דעם נסיון, און ווען ער איז נסתלק געווארן, זענען די צדיקים פון גן עדן אים געקומען מקבל פנים זיין מיט גרויס כבוד, און געזאגט ככה יעשה לאיש שקיים מצות הכנסת אורחים וצדקה וחסד כאברהם אבינו ע"ה.
און צו זיין מאמע הצדקת מרת מרים רחל ע"ה, בת הרה"ק רבי מרדכי שפירא משפיטובקא זי"ע, בן הרה"ק רבי משה מסלאוויטא זי"ע, בן הרה"ק רבי פנחס בעל אמרי פנחס מקאריץ זי"ע, בן הרה"ק רבי אברהם אבא שפירא זי"ע, בן הרה"ק רבי פנחס ב"ר משה זי"ע, בן הגה"ק רבי שלמה אב"ד סטאנוב זי"ע, בן הגה"ק רבי נתן נטע בעל מגלה עמוקות מקראקא זי"ע.
ער איז געווען א צדיק און א איש קדוש ונורא מאוד, און א עניו גדול, ער איז געווען א גאון עצום בתורה ובהלכה, ער האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען קיין רבנות, און נישט געוואלט נעמען קיין קוויטלעך אפילו ער איז באמת געווען ראוי דערפאר, ער האט געדינט אלס דיין אין דעם בית דין פון הגה"ק רבי הלל בעל משכיל אל דל מקולימייא זי"ע.
אין ספר מכתם לדוד ברענגט ער א מעשה, וואס איז געווען מיטן טאטן הרה"ק רבי משה יוסף מען דערציילט, אז זיין טאטע רבי משה יוסף זי"ע האט זיך אונטער גענומען ביים שידוך שליסן, צו געבן א גרויסע נדן פאר די חתן כלה, און דער טאטע האט געזאגט פארן מחותן דעם הייליגער תורת חיים מקאסוב זי"ע.
מיינט נישט אז צוליב וואס איר זענט פון א משפחה פון מיוחסים בישראל, דערפאר געב איך דעם נדן, ניין די סיבה פארוואס איך געב די נדן איז, ווייל דער גרויסער באשעפער האט מיר ב"ה געגעבן עשירות, דערפאר וויל איך אויס האלטן דעם זון מיט זיין כלה.
נאך די חתונה האט ער געוואוינט אין שטאט ברדיטשוב נעבן זיין טאטן, און דאן איז ביי אים געווען תורה וגדולה במקום אחד, ער איז דאן געזעצן על התורה ועבודה מיט א געוואלדיגע התמדה, ער איז דאן מפורסם געווארן מיט זיין גדלות בתורה, ער האט נישט געוואלט נעמען קיין פאסטן נאר געוואלט עוסק זיין בתורה מיט א ראויגקייט.
ליידער שפעטער איז דער טאטע געווארן א יורד ל"ע, און ער האט פארלוירען דאס גאנצע געלט און מער נישט געהאט דאס געלט צו אויס האלטן דעם זון אז ער זאל קענען זיצן און לערנען, דאן האט זיך דער גאון געצויגען קיין קאסוב, דארט האט ער זיך אריין געצויגען אינעם דירה פון זיין שווער דער הייליגער תורת חיים זי"ע וואס האט שוין דאן נישט געלעבט.
שפעטער האט ער זיך אריבער געצויגען צום שטאט קאלאמייא און דארט האט מען אים אויף גענומען אלס דומ"ץ פון שטאט, ער האט אויך געדינט אלס דיין אינעם בי"ד פונעם גרויסן גאון וקדוש הגה"ק רבי הלל מקאלאמייא זי"ע.
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
הרה"ק רבי פנחס אב"ד זעבליא זי"ע, חתן הרה"ק רבי ברוך הלברשטאם מגארליץ זי"ע
הרה"ק רבי שמואל דוב מפעטריווע זי"ע, ער איז נסתלק געווארן י"ז תשרי בשנת תרנ"ח, דעם זעלבן טאג ווי זיין הייליגען טאטן זי"ע מיט דריי יאר שפעטער.
נסתלק לגנזי מרומים י"ז תשרי א' דחוה"מ סוכות בשנת תרנ"ה, ומנוחתו כבוד איז אין שטאט קאלאמייא.
זכותו הגדול יגן עלינו ועל כל ישראל אמן.
מעשיות
עס ווערט דערציילט, אז אין שטאט קאלאמייא איז דער צדיק רבי יהושע אלעזר זי"ע געווען באוואוסט אלס א דיין וואס פלעגט שוקל זיין יעדן פסק מיט גרויס פחד נורא, מען פארציילט, אז ווען מען פלעגט קומען פאר אים מיט א דין תורה, פלעגט ער זיך קודם פארטראכטן בדביקות פאר א לענגערע צייט, זאגנדיג, אז א דיין דארף פילן ווי א שווערד ליגט אים צווישן די קניען.
איינמאל איז געקומען פאר אים א דין תורה פון צוויי גרויסע סוחרים, און איינער האט געוואלט ברענגען א שבועה, דער צדיק רבי יהושע אלעזר איז דערציטערט געווארן און אויסגעבראכן אין א געוויין מיט ביטערע טרערן, זאגנדיג מיט הארציגע מוסר-רייד, "ווי אזוי קען א איד וועלן ניצן דעם הייליגן נאמען פון באשעפער פאר אפאר גילדן וואס בלייבן סיי-ווי אויף דער ערד", די בעלי דינים זענען אזוי איבערגענומען געווארן פון זיין ערליכקייט און הייליגקייט, אז זיי האבן זיך תיכף דארט איבערגעבעטן און מוותר געווען איינער פארן צווייטן אן קיין שבועה און אן קיין שום מחלוקת.
...
אלס מגיד מישרים און דיין אין שטאט קאלאמייא, פלעגט ער צוציען צו זיינע דרשות גאר א גרויסע ציבור אידן, מען האט דערציילט, אז ער האט געהאט דעם כח הדיבור פונעם סלאוויטער מגידות און דעם קאסובער ברען, איבערהויפט אין די ימי הרחמים והרצון, ביים דאווענען פארן עמוד און ביים דרש'ענען שבת שובה, פלעגט דער גאנצער ביהמ"ד וויינען מיט ביטערע טרערן, און חסידים האבן דערציילט, אז מען האט געקענט שפירן אין זיין קול דעם כח פון זיין הייליגן זיידן רבי מרדכי משעפעטיווקא און דעם הייליגן סלאוויטער רב, וואס איז געווען מיט א תנועה פון תמימות צוזאמען מיט מסירת נפש פאר כבוד שמים.
...
ס'איז מקובל צווישן קאסובער און וויזשניצער חסידים, אז כאטש דער צדיק רבי יהושע אלעזר זי"ע האט זיך שטענדיג באהאלטן אונטערן טיטל "דומ"ץ" און קיינמאל נישט געוואלט פרין קיין רבי'סטעווע, פלעגן פשוט'ע אידן גיין צו אים נאך ברכות אין שווערע צייטן, מען דערציילט, אז א איד וואס האט געליטן גרויסע רדיפות און ביטערע פרנסה-דרוק איז געקומען צו אים זיך אויסוויינען, רבי יהושע אלעזר האט אים אנגעקוקט מיט זיינע הייליגע אויגן און געזאגט, "מיין זיידע דער סלאוויטער צדיק האט געליטן יסורים און האט נישט פארלוירן דעם בטחון, גיי אהיים מיט אמונה און השי"ת וועט העלפן", און יענער איד האט דערציילט, אז נאך יענע וואך האט זיך זיין גאנצע מצב איבערגעדרייט לטובה אויף אן אופן העכערן נאטור.
...
מען פארציילט, אז ער האט געהאט א געוואלדיגע חביבות צו די הייליגע סלאוויטער דרוקן (די ש"ס'ן און חומשים וואס זענען געדרוקט געווארן ביי זיינע זיידעס אין סלאוויטא), ער פלעגט זאגן, אז אין יעדע אות ליגט קדושה און טהרה פון די הייליגע מדפיסים וואס האבן געגעבן זייער לעבן און בלוט פאר תורה, ווען ער פלעגט עפענען א סלאוויטער גמרא, פלעגט ער עס קודם קישן מיט גרויס כוונה און ליבשאפט, און געזאגט, אז די הייליגע אותיות לייכטן אריין אן אמת'ע יראת שמים אינעם לערנער.
...
אין ספר קדוש ישראל ווערט געברענגט, אז דער צדיק רבי יהושע אלעזר זי"ע, וואס איז געווען אן איידעם ביי דעם הייליגן תורת חיים מקאסוב זי"ע, און זיין שוואגער אן איידעם ביים תורת חיים איז געווען הרה"ק רבי ברוך האגער מוויזשניץ זי"ע דער הייליגער בעל אמרי ברוך די פאטער פונעם הייליגען אהבת ישראל זי"ע.
דערציילט מען, אז כאטש רבי יהושע אלעזר איז געווען דער עלטערער איידעם און אליין געווען א גאון מופלג בש"ס ופוסקים, האט ער זיך געבויגן פארן שוואגער דער הייליגער אמרי ברוך מיט אן אויסערגעוויינליכער ביטול, ווען דער הייליגער אמרי ברוך פלעגט קומען קיין קאלאמייא, פלעגט דער שוואגער רבי יהושע אלעזר שטיין פאר אים ווי א תלמיד פאר זיין רבין, און נישט געוואלט זיצן לעבן אים כאילו זיי זענען גלייך, און דער הייליגער אמרי ברוך פלעגט זאגן אויף אים, "מיין שוואגער דער קאלאמייער דיין איז פיל מיט תורה ויראה ביז די גארגל, אבער די ענווה באהאלט עס פון די אויגן פונעם המון עם".
אין יענע יארן אין גאליציע פלעגן מחברים זוכן הסכמות פון גדולי הדור, אבער דער צדיק רבי יהושע אלעזר איז געווען פון די איינציגע דיינים וואס פלעגן קיינמאל נישט געבן קיין הסכמה אן איבערקוקן דעם גאנצן ספר פון אנהייב ביזן סוף, מורא האבנדיג פאר מכשולות בהלכה.
ווערט געברענגט, אז א מחבר פון שו"ת ספרים האט געוואלט זיין הסכמה, און רבי יהושע אלעזר איז אפגעזיצן עטליכע וואכן דורך צו לערנען יעדע תשובה, ווען ער האט געטראפן איין פסק וואס איז געווען נוטה להקל קעגן א מגן אברהם אדער קעגן די מקובל'דיגע מנהגים פון גאליציע, האט ער זיך אפגעזאגט אונטערצושרייבן ביז דער מחבר האט עס פארראכטן, זאגנדיג, "א חתימה פון א דיין איז נישט קיין צעטל פראטעקציע, עס איז אן עדות פארן בית דין של מעלה אז די הלכה איז אמת לאמיתה".
...
חסידים האבן פארציילט, איבער זיין גרויס זהירות אין דינים און קדושת השבת, עס האט פאסירט אין א ווינטערדיגן פרייטאג צו נאכטס אין שטאט קאלאמייא, אינמיטן דער נאכט איז א פרוי געקומען צו לויפן צום דיין אין שטוב מיט א שאלה איבער א קראנק קינד, און מען האט געדארפט באשליסן צי מען מעג אנצינדן אן אויוון אדער טוהן מלאכות וואס זענען פארבינדן מיט חילול שבת פאר א חולה שאין בו סכנה וואס קען מעגליך צוקומען צו סכנה.
דער צדיק רבי יהושע אלעזר איז תיכף אויפגעשטאנען, און אנשטאט נאר פסק'ענען פון דער ווייטנס, האט ער אנגעטון זיין מאנטל און אליין געגאנגען אין דער פרעסט איבער די שנייאיגע גאסן ביז יענעם איד'ס הויז כדי צו זען דעם מצב מיט די אייגענע אויגן.
ווען די בעלי בתים האבן אים געפרעגט, פארוואס דער דיין מוז אליין גיין אינעם ביטערן קעלט, האט ער געענטפערט מיט אן אמת'ער חסידישער תמימות, "ביי פיקוח נפש און ביי הלכות שבת קען מען זיך נישט פארלאזן אויף השערות, און דער דיין דארף באמת שפירן די ווייטאג פון א צווייטן איד כאילו ס'איז זיין אייגן קינד", ער האט דארט גע'פסק'נט קלאר וואס מען מעג טוהן, און געבליבן שטיין ביז מען האט אנגעווארעמט דאס הויז און דער קינד איז געקומען צו זיך.
...
דער גאנצער ביהמ"ד איז צוגאנגען אין טרערן צוזאמען מיט אים, און מען האט זיך תיכף געשטעלט דאווענען און זאגן תהילים צו איינרייסן פאר א ישועה, און מען פארציילט אז נאך איידער דער עולם איז ארויסגעגאנגען פון שול, האבן זיך שווארצע וואלקנס אראפגעלאזט אויף דער שטאט און א שטארקער רעגן האט אנגעהויבן צו גיסן וואס האט געראטעוועט די גאנצע געגנט, און יענע יאר איז געווען א גאר גרויסע השפעה אין די פעלדער.
...
עס ווערט געברענגט איבער זיין געוואלדיגע הכנעה און ענווה כלפי זיין שווער הרה"ק בעל תורת חיים מקאסוב זי"ע, ווען מען פלעגט זיך פירן אין קאסוב צו פארטיילן שיריים ביים הייליגן טיש, פלעגן אסאך חסידים זיך שטופען מיט התלהבות צו כאפן א שטיקל חלה אדער פלייש, דער איידעם דער צדיק רבי יהושע אלעזר, טראץ דעם וואס ער איז געווען א חשוב'ער איידעם און אן אנערקענטער דיין און מרביץ תורה, פלעגט שטענדיג שטיין פונדערווייטנס אין א ווינקל, אראפגעלאזט די אויגן צו דער ערד מיט א מורא'דיגן יראת הכבוד, און קיינמאל נישט גענומען גארנישט אויב מען האט אים נישט גערופן ביים נאמען אדער ספעציעל געשיקט.
דער הייליגער תורת חיים האט אים אמאל געזען שטיין אזוי באשיידן, האט ער אים גערופן צום אויבן-אן און אים דערלאנגט שיריים מיט די אייגענע הענט, זאגנדיג צו די ארומיגע, אז דער איידעם רבי יהושע אלעזר פארשטייט דעם אמת'ן טייטש פון התבטלות, און אז ביי אים איז נישטא קיין שום פניות אדער זוכן כבוד.