ווען די פסולת גייט ארויף
ראש השנה און יום כיפור ווערן צוזאמגעקליבן אין חג הסוכות
אין סוכות געשעט א וואונדערליכע זאך. די זאכן וואס זענען געלעגן אונטן, גייען ארויף. די שטרוי, בלעטער און צווייגן, אלעס וואס בלייבט איבער פונעם גורן ויקב ווערט פסולת, און זיי ווערן די סכך. א גאנץ יאר ווארפט מען זיי אוועק, אראפ אויף דער ערד; אין סוכות הייבט מען זיי אויף, מ'לייגט זיי העכער דעם קאפ.
"באספך מגרנך ומיקבך", דער סכך קומט פון פסולת גורן ויקב. דוקא דאס וואס דער מענטש דארף שוין נישט, די שיריים וואס זענען געבליבן נאכן ארויסנעמען די עיקר, זיי ווערן יעצט דער עיקר פון דער מצוה. אונטער די פסולת זיצט א איד, ער עסט, טרינקט און שלאפט, און ברענגט זיין גאנץ לעבן אונטערן שאטן פון דער שכינה.
אין סוכות דרייט זיך דער סדר איבער. די פסולת גייט ארויף. דער מענטש זיצט אונטן, און די שטרוי און צווייגן שטייען העכער פון אים. דאס וואס איז א גאנץ יאר געווען אונטער זיינע פיס, געפינט זיך יעצט איבער זיין קאפ און נעמט אים ארום מיט קדושת הסוכה. פלוצלינג ווערט קלאר אז א זאך וואס איז געפאלן איז נישט ארויסגעפאלן פון דעם אייבערשטנ'ס וועלט. זי האט נאך א פלאץ, זי האט נאך א תפקיד, און מען קען פון איר נאך מאכן א דירה פאר דער שכינה.
וואס האב איך פארדינט פון דער תפילה
נאך ראש השנה און יום כיפור כאפט זיך צומאל אריין א מחשבה: וואס איז מיר געבליבן פון אלע תפילות? איך בין געשטאנען שעות אין בית המדרש, געזאגט פיוטים, געהערט תקיעות, געוויינט, געבעטן און מקבל געווען קבלות. וואס האב איך יעצט אין דער האנט? וואס קען איך למעשה איינקעשן פון דער גאנצער עבודה?
פון די אנדערע זייט, א איד אויף די עצם זאך וואס ער איז ארויס מיט אביסל מער יראת שמים, דאס אליינס איז ביי אים א גרויסער רווח. אויב איין רגע אמונה איז אריין אין זיין הארץ, אויב ער האט איינמאל געשפירט אז ער שטייט פארן מלך, אויף איין אמת'ע ווארט איז ארויס פון זיין מויל, האט ער אן אוצר.
א משהו יראת שמים איז אויך עפעס. א משהו אמונה איז אויך עפעס. איין רגע וואס דאס הארץ האט זיך געעפנט איז אן אוצר וואס מען קען נישט אפמעסטן. ער דארף עס נישט ווייזן פאר אנדערע, און ער דארף עס נישט שפירן יעדע מינוט. ער ווייסט אז אין ראש השנה און יום כיפור איז עפעס גוטס אריין אין אים. אפילו עס איז קליין און איידל, איז עס זייער טייער.
אין סוכות לערנט דער איד מחשיב צו זיין אויך א זאך וואס האט נישט קיין פרייס. דער סכך איז נישט קיין טייערע מאכל אין א סטאר. ער איז פסולת גורן ויקב. און דאך, ווען ער ליגט אויפן ריכטיגן פלאץ, ווערט ער א מצוה. אזוי איז אויך א קליינער רגע יראה. אפשר קען מען אים נישט גלייך איינקעשן, אבער ער שטייט העכער פונעם קאפ, היט דעם מענטש און נעמט ארום זיין לעבן.
דער ענן הקטורת ווערט סכך
פון וואו האבן מיר דעם כוח באקומען אויפצוהייבן די פסולת? דער כוח הייבט זיך אן אין יום כיפור. יום כיפור זאגן די ספרים ווערן פון די עבירות זכיות, די פסולות ווערט חשוב.
די ספעציעלע עבודה פון יום כיפור אין בית המקדש איז געווען דער כניסה פונעם כהן גדול לפני ולפנים מיט דער קטורת. ער איז אריין אין הייליגסטן פלאץ, האט געלייגט די קטורת אויפן פייער, און דער גאנצער מקום איז אנגעפילט געווארן מיטן ענן, ווי עס שטייט: ״וכסה ענן הקטורת את הכפורת אשר על העדות". די קטורת לערנט אונז ווי אזוי מ'הייבט אויף דעם 'חלבנה' וואס איז נישט חשוב. אליין האט די חלבנה געהאט א שלעכטן ריח, און דאך קען מען נישט מאכן די קטורת אן איר. מען לייגט זי צווישן אלע אנדערע סממנים, און מען הייבט אלעס אינאיינעם אויף אויפן פייער.
פון דעם ענן קומט דער סכך. נאכדעם וואס אין יום כיפור באקומען מיר דעם כוח אויפצוהייבן די חלבנה, קענען מיר אין סוכות אויפהייבן פסולת גורן ויקב. די קטורת ווייזט אז קיין איד ווערט נישט ארויסגעווארפן פונעם כלל; דער סכך ווייזט אויף 'לא ידח ממנו נידח', קיין שום חלק פון דער בריאה ווערט נישט פארפאלן, אלעס גייט דורך זיין 'פראסעס', אבער צום סוף האט ער זיין עלייה. דער שוואכער ריח גייט ארויף לריח ניחוח, און דער אוועקגעווארפענער צווייג גייט ארויף און ווערט דער שאטן פון א מצוה.
דער קאפ טיילט חיות פארן גאנצן גוף
ראש השנה הייסט ראש, נישט בלויז דער ערשטער טאג פונעם יאר. דער קאפ איז נישט נאר דער ערשטער אבר; ער איז דער פלאץ פון וואו חיות, הרגשה און הנהגה גייען ארויס צום גאנצן גוף. דער מוח טראכט, באשליסט און פירט, און דערנאך גייען די כוחות צו די אויגן, צום הארץ, צו די הענט און פיס.
אזוי איז ראש השנה. אין ראש השנה ווערן נמשך די מוחין פונעם גאנצן יאר. דער מענטש זעט נאך נישט וואס וועט געשען אין חשון, טבת, ניסן אדער תמוז. אבער דער קאפ האלט שוין אין זיך די חיות וואס וועט שפעטער ווערן צעטיילט פאר אלע אברים. ראש השנה איז דער שורש פון וואו יעדער טאג אין יאר וועט באקומען זיין חלק.
דאס איז דא, אין א געוויסן מאס, ביי יעדער תפילה. אינדערפרי דאווענט דער מענטש און איז ממשיך דעת און חיות פארן גאנצן טאג. ער גייט אביסל ארויף, ער שטעלט זיינע מחשבות אין סדר, ער דערמאנט זיך פאר וועמען ער לעבט און וואס זיין תכלית איז, און דערנאך גייט ער אראפ צו זיינע געשעפטן. די תפילה איז דער קאפ פונעם טאג. פון איר דארפן באקומען די הענט וואס ארבעטן, די פיס וואס גייען אין גאס, און דער מויל וואס רעדט מיט מענטשן.
אין ראש השנה טוט מען די עבודה פארן גאנצן יאר. מען שטייט שעות און דאווענט, מען גריבלט אויבן, און מען איז ממשיך מוחין פאר אלע קומענדיגע טעג. יעדע תקיעה, יעדער פסוק מלכיות, יעדער זכרון און יעדע תפילה פלאנצן א שורש. במשך די יאר טיילט זיך דער שורש צו א טאג נאך א טאג, צו נאך א נסיון און נאך א בחירה.
און יא, אויך אין פרנסה קעשט מען איין די תפילות. דאס איז אויך א חלק פון דער חיות וואס גייט פונעם קאפ צום גוף. דער גוף דארף עסן, א שטוב און קליידער, און דאס ווערט אויך נקבע אין ראש השנה. אבער די מוחין זענען נישט בלויז א וועג צו באקומען צרכי הגוף. זיי זענען די פנימיות'דיגע חיות וואס וועט באגלייטן דעם מענטש אין אלעס וואס ער וועט באקומען.
סוכות איז דער זמן פון אסיפה
די תורה רופט סוכות "חג האסיף". א גאנץ יאר זענען זאכן געוואקסן אין פעלד, און יעצט זאמלט דער מענטש זיי איין. ער שאפט זיי נישט אין סוכות; זיי זענען שוין געוואקסן חדשים לאנג. יעצט ברענגט ער זיי אריין און זעט וואס עס איז באמת געוואקסן אין זיין פעלד.
אויך אין דער עבודה פון חודש תשרי איז דא זריעה, צמיחה און אסיפה. אין ראש השנה און יום כיפור האט דער מענטש איינגעפלאנצט תפילות. ער האט ממשיך געווען מוחין, אויפגעוועקט רצונות, אויפגעהויבן די חלבנה און געטון תשובה. אסאך מאל ווייסט ער נאך נישט וואס איז ארויסגעוואקסן דערפון. עס קומט סוכות און מען הייבט אן איינצוזאמלען די פירות.
דאס מיינט נישט אז מען זעט שוין אלע ישועות. די ערשטע אסיפה איז אינעם נפש. דער מענטש הייבט אן צו דערקענען אז ער האט עפעס אין דער האנט. ער זאמלט די רגעים פון אמונה, דאס ביסל יראה, די גוטע רצונות און די אמת'ע ווערטער וואס ער האט געזאגט. ער לאזט זיי נישט איבער אין בית המדרש נאך ראש השנה און יום כיפור. ער נעמט זיי מיט אין דער סוכה.
דאס איז די שמחה פון סוכות. ראש השנה שטייט דער מענטש מיט יראה. אין יום כיפור פאסט ער, זאגט וידוי און הייבט אלעס אויף. אין סוכות הייבט ער אן צו שפירן אז די עבודה באלאנגט צו אים. זי בלייבט נישט נאר אין הימל. זי קומט אראפ און ווערט סכך, דפנות, עסן, טרינקען און זיצן. די קדושה גייט אריין אינעם פשוט'ן לעבן.
יעצט פארשטייט מען פארוואס חג האסיף איז זמן שמחתנו. שמחה קומט ווען דער מענטש דערקענט וואס ער האט. ווילאנג ער מיינט אז ער האט גארנישט גע'פועל'ט, איז זיין הארץ פארמאכט. ווען ער זאמלט זיינע גוטע נקודות און דערקענט אז יעדער משהו איז אן אוצר, ווערט ער פרייליך.
די ארבעה מינים גייען ארויף בתנופה
נאכדעם וואס מען גייט אריין אין סוכה נעמט מען די ארבעה מינים: לולב, אתרוג, הדסים און ערבות. מען נעמט זאכן וואס זענען געוואקסן פון דער ערד, מען ברענגט זיי צוזאמען, מ'בינדט זיי און מ'הייבט זיי אויף. מיר זיי נישט נאר פאר זיך. מיר הייבן זיי צוריק צום אייבערשטן.
דאס איז א המשך פון דער עבודת הסכך. ביים סכך הייבן מיר אויף די פסולת און לייגן זי העכער פונעם קאפ. ביי די ארבעה מינים הייבן מיר אויף די צומח אין האנט. נאכדעם וואס מיר האבן צוזאמגעקליבן די פירות פונעם יאר, האלטן דער לולב שטייט גראד און זיין קאפ גייט הויך ארויף. ארום זענען די הדסים און ערבות, און אין דער צווייטער האנט דער אתרוג. פארשידענע זאכן, מיט פארשידענע טעמים און ריחות, אלעס ווערט איין אגודה. יעדער ברענגט וואס ער האט, און אלע גייען צוזאמען ארויף.
עס איז נישט בלויז א עלייה פון די חשוב'ע זאכן. די ערבה, וואס האט נישט קיין טעם און נישט קיין ריח, שטייט אין דער אגודה. מען לייגט זי נישט אין א זייט. אויך זי גייט ארויף. פונקט ווי די חלבנה אין דער קטורת און די פסולת אין סכך, אזוי ווערט אויך די ערבה איינגעקליבן און אויפגעהויבן.
די קטורת זאמלט פארשידענע ריחות, אויך די חלבנה. די סוכה זאמלט פסולת גורן ויקב. די ארבעה מינים זאמלען פארשידענע מינים, אויך די ערבה. אין אלע דריי זעט מען דעם זעלבן יסוד: קדושה נעמט נישט נאר דאס וואס זעט שוין אויס שלם און חשוב. זי קען איינזאמלען אויך דאס ווייניגער חשוב, עס צושטעלן צום כלל און עס אויפהייבן.
אין יום כיפור גייט דער ענן הקטורת ארויף. אין סוכות ווערט דער ענן דער סכך איבערן קאפ. דערנאך נעמט דער מענטש די ארבעה מינים אין זיינע הענט און הייבט אויך זיי אויף. קודם נעמט דער אייבערשטער אים ארום פון אויבן, און דערנאך זאמלט ער אליין וואס עס געפינט זיך אין דער וועלט און הייבט עס צוריק ארויף.
איינקעשן די תפילות פון די ימים נוראים
מען קען זאגן, אז נטילת ארבעה מינים איז דער זמן ווען דער איד קעשט איין די ראש השנה'דיגע און יום כיפור'דיגע תפילות. ער קעשט זיי נישט בלויז אין געלט. ער נעמט ארויס פון זיי די דעת, די יראה, די אמונה און די שמחה וואס זענען געווען באהאלטן אין זיי.
יעצט פארשטייט מען דעם גאנצן יום טוב ווי איין מהלך. אין ראש השנה איז מען ממשיך א ראש און מוחין פארן גאנצן יאר. אין יום כיפור הייבט מען אויף אלע חלקים פונעם מענטש אינעם ענן הקטורת, און אפילו די חלבנה גייט ארויף לריח ניחוח. פון דעם ענן קומט דער סכך. דעריבער האט סוכות דעם כוח אויפצוהייבן פסולת גורן ויקב און איר געבן א פלאץ העכער פונעם קאפ.
דאס איז חג האסיף. מען זאמלט אלע תפילות. מען זאמלט די גוטע מחשבות. מען זאמלט די רגעים פון יראה וואס זענען געווען צעשפרייט צווישן שעות פון דאווענען. מען זאמלט אויך די חלבנה, די פסולת און די ערבה. גארנישט מוז נישט בלייבן אינדרויסן.
אין סוכות גייט די פסולת ארויף. די חלבנה גייט ארויף. די ערבה גייט ארויף. די תפילות וואס האבן אויסגעזען שוואך גייען ארויף. די געפאלענע חלקים פונעם מענטש ווערן איינגעקליבן. וואס איז געווען צעשפרייט ווערט איין אגודה, און וואס איז געווען אונטן ווערט א שאטן איבערן קאפ.
דער מענטש זיצט אונטערן סכך און זאגט: אויך מיין פסולת קען ארויפגיין. ער נעמט דעם לולב און זאגט: אויך מיינע צעשפרייטע חלקים קענען ווערן צוזאמגעקליבן. ער ברענגט די ארבעה מינים צום הארץ און זאגט: אלעס וואס איך האב אויפגעהויבן אין ראש השנה און יום כיפור קען יעצט אראפקומען אין מיר און ווערן חיים.
חג הסוכות איז דער יום טוב פון מקיפים. אלעס וואס איז ארויף אין תפילה קומט אראפ און איז מקיף דעם מענטש. נאכדעם וואס דער תחתון איז ארויף צום עליון, קומט דער עליון צוריק אראפ צום תחתון און נעמט אים ארום כביכול. אינדערמיט זיצט דער איד, ארומגענומען פון אלע זייטן, זאמלט איין זיין גאנץ לעבן און פרייד זיך מיט זיין באשעפער.