Skip to content
צום פינטל - אידיש

ויפקח אלקים את עיניה

  • Vayeira
  • 5787
  • Yiddish
View printout

א מענטש זוכט א שליסל. ער געדענקט אז ער האט אים דא אראפגעלייגט, אבער דער שליסל איז נישטא. ער עפנט א לעידל, קוקט אין די טאשן, רוקט די ספרים אויפן טיש. דערנאך גייט ער צום צווייטן צימער און קומט ווידער צוריק. שוין א האלבע שעה וואס ער זוכט, און די בני בית העלפן אים זוכן. צום סוף טרעפט ער אים. וואו? ממש נעבן אים, אויף א פלאץ וואו ער האט שוין עטליכע מאל געקוקט. איך האב דאך דא געזוכט, פארוואס האב איך אים נישט געזען?

אמאל קומט איינער פון די קינדער און ווייזט אים גלייך: דא איז דער שליסל. דער שליסל איז נישט יעצט אנגעקומען. ער איז דארט געלעגן בשעת ער האט געזוכט, בשעת ער האט זיך געבייזערט, און בשעת ער האט געזאגט אז ער האט שוין איבערגעדרייט דאס גאנצע הויז. די גאנצע צייט איז עס געווען נאנט צו אים. ער האט עס אפילו געזען, אבער ער האט עס נישט דערזען. אין איין רגע ווערט אנטפלעקט עפעס וואס איז שוין לאנג געלעגן פאר די אויגן.

ווען מען זוכט אן אבדה, פירט מען זיך צו זאגן: ״אמר רבי בנימין, שהקדוש

הכל ברוך עיניהם״. אזוי שטייט אין מדרש, און דער מדרש ברענגט דעם פסוק אין אונזער פרשה: ״ויפקח אלקים את עיניה״ (בראשית רבה נג, יד.) דער מענטש זוכט און ער בעט דעם אייבערשטן זאל אים באלייכטן די אויגן. אפילו ווען א זאך געפינט זיך נאנט, דארף ער נאך זוכה זיין עס צו זען.

בחזקת הוא

סומין מאיר

עד את

ביי הגר איז אויסגעגאנגען דאס וואסער אינעם חמת. זי האט זיך דערווייטערט פונעם קינד און געזאגט אז זי קען נישט צוקוקן ווי ער שטארבט. זי איז געזעסן און געוויינט. דאן שטייט: ״ויפקח אלקים את עיניה ותרא באר מים״ (בראשית כא, יט.) די מפרשים ערקלערן אז דער באר איז א גאנצע צייט דארט געווען, נאר זי האט נישט זוכה געווען עס צו זען. עס איז דא וואסער נעבן איר, און זי מיינט אז זי האט נישט מיט וואס דערהאלטן דעם קינד.

ווען דער אייבערשטער האט איר געעפנט די אויגן, איז זי אויפגעשטאנען, אנגעפילט דעם חמת און געגעבן דעם קינד טרינקען. פריער ווייסט זי נישט וואס צו טון, און יעצט איז אלעס מסודר. דאס וואסער איז דארט געווען, אבער ווי לאנג זי האט עס נישט געזען, האט זי נישט געקענט דערפון טרינקען. אויך א גוטע זאך וואס געפינט זיך נעבן א מענטש דארף אים אנטפלעקט ווערן, כדי ער זאל קענען דערפון שעפן חיות.

דער אוצר אין שטוב

מיר קענען דאס ביי א שליסל און ביי גלעזער, פארשידנס. אבער וואס איז מיט די אנדערע זאכן וואס א מענטש זוכט? ער זוכט שמחה, צו שפירן אז זיין לעבן האט א ווערט, צו געפינען מיט וואס ער קען העלפן. ער קוקט אויף אנדערע און זעט ביי זיי זאכן וואס ער האט נישט. דער האט א טאלאנט, דער האט הצלחה, ביי יענעם זעט אלעס אויס אזוי גוט און געשמאק. אזוי זוכט א מענטש זיין גאנץ לעבן. בשעת ער איז נישט זוכה צו זען דאס וואס ליגט לעבן אים.

באקאנט איז די מעשה פון ר׳ אייזיק ר׳ יעקלס, וואס האט געחלומט פון אן אוצר אונטער א בריק אין פראג און איז אהינגעפארן אים זוכן. ווען ער איז אנגעקומען, האט א וועכטער געשמועסט מיט אים. פון דעם וועכטערס ווערטער איז ער געוואר געווארן אז עס ליגט א אוצר ביי אים אין שטוב אין קראקא, אונטערן אויוון. ער איז געפארן אזוי ווייט, און דא הערט ער, אז ער דארף צוריק אהיים פארן און זוכן אויף א פלאץ וואס איז אלע יארן געווען נאנט צו אים.

ער האט גוט געקענט זיין שטוב. ער האט געוואוסט וואו דער טיש שטייט און וואו דער אויוון איז, ער איז אריינגעגאנגען און ארויסגעגאנגען, געגעסן און געשלאפן, זיך געזארגט וואס וועט זיין מארגן. אבער איין זאך האט ער נישט געוואוסט: עס ליגט דא אן אוצר. ווען ער איז צוריקגעקומען, איז עס געווען די זעלבע שטוב און דער זעלבער אויוון. אבער יעצט האט ער זיך גענומען זוכן.

אזוי קען א מענטש זיין צוגעוואוינט צום אייגענעם לעבן, עס דאכט זיך אים אז ער ווייסט שוין אלעס וואס עס איז דא דערין.

ער ווייסט וואס עס איז אים שווער, וואס ער איז נישט מצליח, און מיט וואס אנדערע זענען בעסער פון אים.

אבער אפשר האט ער אין זיך עפעס טייערס וואס ער האט נאך נישט באמערקט? אפשר איז דאס וואס ער האלט פאר קלייניגקייט און פשוט, עפעס וואס איז זייער נוצלעך פאר א צווייטן?

לדוגמה, א מענטש כאפט איינטאג אז ער זאגט אפאר גוטע ווערטער, און זיין חבר באקומט דערפון כוח פאר א גאנצן טאג. ער האט אפילו נישט געכאפט וואס ער האט געזאגט, ער האט גלייך פארגעסן דערפון, אבער פארן חבר האט עס געמיינט גאר אסאך.

אדער צומאל א מענטש וואס האט געדולד אויסצוהערן שאצט דאס נישט אלעמאל אפ. ער האט דאך נישט געזאגט א חידוש און נישט געלייזט א פראבלעם, נאר געזעסן און געהערט. אבער דער וואס איז געזעסן נעבן אים האט פונקט דאס געדארפט: א מענטש זאל אים רואיג אויסהערן. א צווייטער איז א באגלייבטער מענטש, און ווען ער זאגט צו קען מען זיך פארלאזן אויף אים. אויך ער זעט נישט דערין קיין באזונדערן טאלאנט. אבער וויפיל גוטס ליגט אין דער נאמנות, און וויפיל מענטשן דארפן עס האבן.

אויך די גאנצע נסיעה פון ר' אייזיק ר' יעקלס איז נישט געווען אומזיסט. דווקא ווייט פון שטוב האט ער געהערט וואו זיין אוצר ליגט. אמאל דארף א מענטש קומען צו זיין רבי׳ן, שמועסן מיט א חבר אדער לערנען עפעס א ענין, כדי צו זען וואס ער האט ביי זיך. ער הערט א ריכטיג ווארט און קומט אהיים, און מיטאמאל ווייסט ער מיט וואס ער דארף זיך צוזאמנעמען. די זאך איז געווען נאנט, אבער איינער האט אים געדארפט מעורר זיין צו געבן אכט דערויף.

און געב א קוק, ווען ר׳ אייזיק איז אהיימגעקומען, האט ער נאך געדארפט גראבן. דער אוצר איז געווען גוט באהאלטן. אזוי אויך דער מענטש, אפילו נאכדעם וואס ער דערקענט שוין אין א כוח וואס ער האט במיוחד, האט ער נאך אסאך מיט וואס צו ארבעטן.

ואנכי לא ידעתי

ביי יעקב אבינו שטייט: ״אכן יש ה׳ במקום הזה ואנכי לא ידעתי״ (בראשית כח, טז.) ער איז געקומען צום פלאץ און זיך געלייגט שלאפן. נאכן חלום איז אים נודע געווארן די קדושה פונעם פלאץ, און ער האט געזאגט: ״ואנכי לא ידעתי״. ער איז דארט געווען, אבער נישט געוואוסט וואו ער שטייט. א מענטש קען זיין נאנט צו א גרויסער זאך און איר נישט דערקענען.

אויך אין די אייגענע שטוב איז אזוי. וואס עס פעלט זעט ער גלייך; אבער וויפיל מ'גיט אים יעדן טאג, צו דעם איז ער שוין צוגעוואוינט. ער איז שוין אזוי געוואוינט אז מ'גרייט אן פאר אים, מ'געדענקט וואס ער דארף, מ'פרעגט אים ווי עס גייט אים, און מ'ווארט אויף אים ער זאל אהיימקומען. די אלע זאכן זעט ער ווי א חלק פון זיין טאג, דאס גייט אריבער אן טראכטן. אבער אויב איין זאך גייט נישט ווי ער וויל, שפירט ער עס גוט.

אמאל פארט ער אוועק פון שטוב פאר אפאר טעג, און דווקא דארט הייבט ער אן צו שפירן וואס ער האט אין שטוב. עס פעלט אים דער פשוטער שמועס, די קולות פון די קינדער, אז זיין ווייב קען זיינע געוואוינהייטן. ווען ער קומט צוריק, פרייט ער זיך מיט זאכן וואס ער האט פריער כמעט נישט באמערקט. זיי זענען פריער אויך געווען טייער, נאר יעצט דערקענט ער אביסל מער זייער טייערקייט.

אזוי איז אויך מיט עלטערן. א מענטש געדענקט וואס זיי האבן געטון פאר אים, אבער עס איז אים שווער צו שפירן וויפיל כוחות עס האט געקאסט. נאכדעם וואס ער ווערט אליין א טאטע, הייבט ער אן פארשטיין. ער דערמאנט זיך אין די נעכט, די זארגן און די טרחות, און ער איז מכיר טובה אויף זאכן וואס ער האט באקומען פאר יארן. וואס איז געווען פשוט אין זיינע אויגן ווערט יעצט חשוב. זיינע אויגן האבן זיך געפענט. ער זעט פון פריש וואס ער האט אליין מיטגעלעבט.

אמאל אנטדעקט א מענטש א טובה דווקא אין דער זאך אויף וואס ער האט זיך געבייזערט. בלעם שלאגט די אתון ווייל זי גייט נישט ווי ער וויל. עס קוקט אים אויס ווי די אתון שטערט אים אנצוקומען וואו ער דארף. נאכדעם שטייט: ״ויגל ה׳ את עיני בלעם וירא את מלאך ה׳ נצב בדרך״ (במדבר כב, לא). עס ווערט אים קלאר אז דאס וואס זי איז אוועק פונעם וועג, דאס האט אים געראטעוועט.

און דאס איז אויך ביי פשוטע זאכן. א מענטש בייזערט זיך אויף זיין חבר וואס האט אים אויפגעהאלטן, און שפעטער הערט ער אז יענער האט געארבעט שווער מיט דעם, אים אפצוהוטן פון א הפסד. פריער האט ער נאר געזען וואס עס שטערט אים. ווען ער האט געהערט די גאנצע מעשה, האט ער אויך דערקענט די טובה. מ'דארף געדענקען אז מ'האט נישט אלעמאל געהערט אלעס. אביסל געדולד קען אונז ווייזן עפעס וואס מיר האבן אין דער ערשטער מינוט נישט געזען.

גל עיני

משה רבינו זאגט צו כלל ישראל: ״אתם ראיתם את כל אשר עשה ה׳ לעיניכם בארץ מצרים״, און ווייטער: ״ולא נתן ה׳ לכם לב לדעת ועינים לראות ואזנים לשמוע עד היום הזה״ (דברים כט, א–ג.) זיי האבן געזען, און פון דעסטוועגן האבן זיי נאך געדארפט אויגן צו זען. די זאכן זענען געשען פאר זיי, אבער כדי זיי צעו פארשטיין און דערקענען די חסדים פונעם אייבערשטן וואס ליגן דערין, דארף מען אויך א לב לדעת.

א מענטש קען הערן א זאך אסאך מאל, און עס פארשטיין ערשט יארן שפעטער. זיין טאטע האט אים געזאגט א עצה אין די יונגע יארן, ער האט עס געהערט און ווייטער געגאנגען. יארן שפעטער גייט ער אליין עפעס אריבער און ער דערמאנט זיך אין יענער עצה. יעצט פארשטייט ער וואס זיין טאטע האט געמיינט. די ווערטער האבן זיך נישט געטוישט, אבער וואס ער האט דעמאלטס געהערט גייט אים יעצט אריין אין הארץ.

אמאל זאגט א מענטש: דאס ווייס איך שוין. דאס האב איך שוין געהערט. אבער אפשר ליגט דערין נאך א זאך וואס די האסט נאכנישט געכאפט. ער איז אריבער נאך א נסיון, געזען נאך א זאך, און יעצט קען ער שוי מער פארשטיין. ער עפנט נאכאמאל דעם זעלבן ספר און ער טרעפט דערין א זאך וואס איז זייער נאנט צו אים, כאטש דאס ערשטע מאל האט ער עס נישט געשפירט.

א יוד בעט: ״גל עיני ואביטה נפלאות מתורתך״ (תהלים קיט, יח.) די תורה איז אפן פארן מענטש. ער לערנט און פארשטייט איר לויט זיין כוח, און ער בעט דעם אייבערשטן ער זאל זוכה זיין מער צו זען. אין די ווערטער ליגט א טיפקייט וואס ער האט נאך נישט משיג געווען, א זאך וואס קען אים באלייכטן זיין לעבן. ער לערנט און חזר׳ט, און אינמיטן לערנען בעט ער אז זיין הארץ זאל זיך עפענען.

אמאל לערנט ער וועגן חסד, און דערנאך דערמאנט ער זיך אין א נאנטע מענטש וואס דארף פון אים א קליינע טובה. ער לערנט וועגן געדולד און ער כאפט ווי די ווערטער האבן צו טון מיט א שמועס וואס ער האט געהאט נעכטן אין שטוב. די תורה ווערט נאנטער צו אים, ער הייבט אן נוצן דאס וואס ער האט געלערנט. דער ספר וואס איז די גאנצע צייט געשטאנען אויפן פאליצע אנטפלעקט זיך פאר אים אלס א קוואל פון עצות און חיות.

ווען מען זוכט א שליסל, בעט מען דעם אייבערשטן ער זאל באלייכטן די אויגן. די זעלבע בקשה קען מיטגיין מיטן מענטש דורכאויס זיין גאנצע טאג. עפען מיינע אויגן איך זאל זען דאס גוטס ביי מיינע ארומיגע, איך זאל דערקענען די כוחות וואס איך האב באקומען, הערן די ריכטיגע עצות, און געפינען א טעם אין די תורה און מצוות וואס איך בין ממילא מקיים. די אויגן זאל זיך עפענען און אלעס זאל אנפאנגן שיינען.

רבונו של עולם, עפן מיר די אויגן. העלף מיר זען וואס דו האסט אריינגעלייגט אין מיר, און וואס דו האסט מיר געגעבן ארום מיר. איך זאל דערקענען דאס גוטס ביי מיינע בני בית און ארומיגע. איך זאל וויסן צו נוצן מיינע כוחות, פארשטיין די תורה וואס איך לערן און טון די עבודה וואס ליגט אויף מיר. העלף מיר געפינען דעם נאנטן אוצר און מיין אייגענע לעבן, א אוצר פון גוטס וואס דו האסט מיר שוין געגעבן.

More in this printout

View the whole printout