הסוכה ויוסף הצדיק, משפיעים השפעות קדושות לכל יהודי פשוט בכל מצב שהוא
- Sukkos
- 5787
- Yiddish
וואס איז געווען דער נסיון פון יוסף הצדיק?
”ויוסף הוא השליט על הארץ הוא המשביר לכל עם הארץ‘ (בראשית מ“ב ו‘).
קען זיין, ביים גרויסן נסיון וואס יוסף האט מיטגעמאכט, [איתא במדרש (בראשית רבה פ“ז ז‘)]א 'ואין איש מאנשי הבית שם בבית‘ (בראשית ל“ט י“א), 'בדק עצמו ולא מצא עצמו איש‘. נו, פרעגט מען די קשיא (ייטב לב פר‘ וישב ד“ה א“י וימאן)ב, אויב אזוי וואס איז געווען דער נסיון, אז ס‘איז געווען אזא מצב?
הקב“ה האט צוגענומען אלע מדרגות פון אברהם אבינו ביי די עקידה, און ער איז געווען ווי אן איש פשוט מאוד
נאר דאס ענין קען זיין אזוי, שטייט אין קדושת יום טוב אין די ראש השנה תורות (אות א‘)ג, רעדט ער פונעם נסיון פון די עקידה, עקידת יצחק איז געווען א גרויסע נסיון פאר אברהם אבינו. וואס איז געווען דער נסיון? אברהם אבינו איז שוין דעמאלטס אלט געווען הונדערט און זיבן און דרייסיג יאר - הונדערט יאר איז ער אלט געווען ווען יצחק איז געבוירן געווארן (בראשית כ“א ה‘), און יצחק איז אלט געווען [בשעת העקידה] זיבן און דרייסיג יאר (סדר עולם רבה פרק א‘, ורש“י בראשית כ“ה כ‘) - ער איז שוין געווען אויסגעהארעוועט אין עבודת ה‘ - אברהם אבינו - צענדליגער צענדליגער יארן, די גאנצע תאוה גשמית פון אהבת אב על הבן, ער זאל נישט וועלן טון, איז שוין ביי אים געווען אויסגעגאנגען, ס‘איז נישט געווען ביי אים קיין שייכות, ער איז געווען העכער און העכער פון די אלע ענינים. און וואס פאר א נסיון איז געווען?
זאגט דער זיידע ז“ל דער קדושת יו“ט, דער אייבערשטער האט דאך געוואלט אז ס‘זאל זיין א נסיון פאר אברהם, אז אידן זאלן קענען עסן דעם זכות שטענדיג. האט ער צוגענומען אלע מדרגות פון אברהם אבינו, און אברהם אבינו האט זיך געזען ווי אן איש פשוט מאוד. זאגט ער 'ביום השלישי וישא אברהם את עיניו וירא את המקום מרחוק‘ (בראשית כ“ב ד‘), 'מקום‘ מיינט מען דעם באשעפער (בראשית רבה ס“ח ט‘, ותיקוני זהר תיקון כ“ו דף עא.)ד, 'וירא את המקום מרחוק‘, ביז דעמאלטס איז אברהם אבינו געווען נאנט, ער האט געהאט א גרויסע התקרבות צום הייליגן באשעפער. דא האט ער געזען 'וירא את המקום מרחוק‘, ער איז געווען [מרחוק], און אזוי האט זיך געשטעלט אברהם אבינו צו דער נסיון פון די עקידה, און אברהם האט עומד געווען אין דעם נסיון פון די עקידה, אפילו ווען ער איז געווען אן איש פשוט מאוד האט ער אויך עומד געווען בנסיון. אזוי שטייט אין קדושת יו“ט.
ווי אזוי קען מען זיך צוגלייכן צו יוסף הצדיק וואס איז געווען כולו קודש לה‘, אז בזכותו 'נגדרו כל ישראל‘?
יוסף הצדיק איז געווען אין מצרים, 'בזכות שגדר עצמו יוסף מן הערוה נגדרו כל ישראל‘ (ויקרא רבה ל“ב ה‘)ה, זענען אלע אידן, זענען נגדר געווארן אין מצרים.
ווי קען זיך מען צוגלייכן א איד צו יוסף הצדיק? יוסף הצדיק איז געווען א קינד פון יעקב אבינו, א קדוש מרחם, ער איז געווען הייליג, א צדיק בן צדיק, ער איז געבוירן געווארן הייליג. [ואיתא במדרש (בראשית רבה פ“ד ז‘)]ו ער איז געבוירן געווארן - יעקב אבינו - מהול, יוסף איז אויך געבוירן געווארן מהול. וואס מיינט ער איז געבוירן געווארן מהול? אז ער איז געווען אן א יצר הרע (חידושי אגדות מהרש“א מס‘ סוטה דף יב. ד“ה טוביה)ז, ער איז געווען כולו קודש לה‘.
נו, יוסף הצדיק, דאס וועט האבן אן השפעה אויף אידן אין מצרים - ס‘איז געווען סתם המון עם, זיי האבן זיך געדרייט אין מצרים - און זיי זאלן האבן א כח המעצר קעגן טומאת מצרים?
יוסף הצדיק האט זיך דערזען ווי אן איש פשוט מאוד, און ער האט זיך געשטארקט און עומד געווען בנסיון
דער אייבערשטער האט דאך געוואלט אז די אידישע קינדער זאלן זיין אין מצרים, ער האט דאך געוואוסט אז ס‘גייט זיין א גלות מצרים. האט ער צוגענומען פון יוסף הצדיק אלע מדרגות, יוסף הצדיק האט זיך דערזען, ער איז אן איש פשוט, א פשוט‘ער פשוט‘ער איד, און אזוי איז ער געשטאנען ביים נסיון דארט אין מצרים.
'בדק עצמו ולא מצא עצמו איש‘, איש מיינט מען אן איש חשוב (תנחומא שמיני ט‘)ח. יוסף האט געזען ער איז אן איש פשוט מאוד, ער איז נישט געווען קיין איש חשוב, ער איז געווען א פשוט‘ער מענטש. אין אזא מצב איז ער געשטאנען פאר א נסיון, און יוסף הצדיק איז 'וימאן‘ (בראשית ל“ט ח‘), ער האט זיך געשטארקט ער האט עומד געווען בנסיון.
יוסף הצדיק האט אראפגעברענגט א כח הקדושה, אז יעדער איד וואו ער זאל נאר נישט זיין, און אין וואס פאר א מצב ער זאל נאר נישט זיין, ער האט א נסיון, ער זאל קענען עומד זיין בנסיון. קומט אויס, יוסף הצדיק האט אראפגעברענגט א כח הקדושה, נישט פאר די בני עליה האט ער אראפגעברענגט, פאר די בני עליה האט נישט אויסגעפעלט. ער האט אראפגעברענגט - פאר יעדן פשוט‘ן איד - האט ער אראפגעברענגט א כח, א כח הקדושה מ‘זאל קענען עומד זיין אינעם נסיון.
'הוא המשביר לכל עם הארץ‘, די כח הקדושה פון יוסף הצדיק איז פאר יעדן איינציגן איד אין יעדע מצב
'יוסף הוא השליט‘ יוסף איז געווען א שליט, שטייט (בראשית רבה צ‘ ג‘)ט ווי אזוי איז יוסף צוגעקומען צו די מלוכה? ווי אזוי איז ער געווען, 'פה שלא נשק לערוה‘, 'ועל פיך ישק כל עמי‘ (בראשית מ“א מ‘), דאס איז אים געווען א שכר, ווייל ער האט עומד געווען בנסיון, וועגן דעם איז ער געווארן א שליט.
'ויוסף הוא השליט על הארץ‘, אז יוסף איז געווען [שהתגבר גם בהיותו כאיש פשוט], איז 'הוא המשביר לכל עם הארץ‘, האט יוסף האט געקענט זיין א משפיע 'לכל עם הארץ‘, פאר יעדן איינציגן פשוט‘ן איד האט יוסף הצדיק געקענט זיין.
די כח הקדושה פון יוסף הצדיק איז עד היום הזה! און נישט פאר די בני עליה, צו זיי פעלט נישט אויס יוסף הצדיק, נאר פאר די פשוטי עם. דאס דארף יעדער איד וויסן, יעדער איד מאכט מיט נסיונות, און ס‘איז דא א יצר הרע - מ‘האט דאך א יצר הרע, דארף מען וויסן, יוסף הצדיק אין דעם מצב [שהיה כאיש פשוט] האט זיך מתגבר געווען, און דאס געבט כח - דאס געבט חיזוק פאר יעדן איינציגן איד, ווי אזוי ער זאל נאר נישט זיין, וואס פאר א איד ער זאל נאר נישט זיין, די כח הקדושה פון יוסף הצדיק איז פאר יעדן איינעם!
'כל האזרח בישראל‘ ווערט נשפע מיט השפעות קדושות פון די סוכה, אזוי ווי מ‘זעט ביי יציאת מצרים
איך האב געקלערט אזוי, סוכות איז א געוואלדיגע גרויסע זאך. א איד קומט אריין אין די סוכה, די סוכה איז משפיע געוואלדיגע גרויסע ענינים. יעדע מענטש קען דאך טראכטן, ”די סוכה איז משפיע הייליגע ענינים?! אוודאי ס‘איז געזאגט געווארן פאר די בני עליה - די הייליגע אידן, א הייליגע יום טוב, הייליגע סוכה [וממילא משפיע עליהם קדושה יתירה]. אבער פאר מיר? איך בין א פשוט‘ער ארבעטער, א פשוט‘ער - איך גיי, איך קום. די סוכה קען מיר משפיע זיין?“
אידן אין מצרים זענען ארויסגעגאנגען, זיי זענען געווען 'ערום ועריה‘ (יחזקאל ט“ז ז‘, כמבואר ברש“י שמות י“ב ו‘)י, זיי זענען געווען זייער - אין מ“ט שערי טומאה איז כלל ישראל געווען (זוהר חדש פר‘ יתרו דף נב.)יא, און מ‘האט זיי אריינגעזעצט אין די סוכה, אין די סוכה פון ענני הכבוד, און זיי האבן זוכה געווען צו הויכע מדריגות.
'בסוכות תשבו שבעת ימים כל האזרח בישראל ישבו בסוכות‘ (ויקרא כ“ג מ“ב), יעדער איינער. יעדער איינציגער איד דארף זיצן אין די סוכה, יעדער איינציגער איד ווערט נשפע מיט השפעות קדושות פון די סוכה. 'למען ידעו דורותיכם כי בסוכות הושבתי את בני ישראל בהוציאי אותם מארץ מצרים‘ (שם פסוק מ“ג), איך האב זיי ארויסגענומען פון מצרים, וואס מיינט איר איז מען געווען דעמאלטס? וואס פאר א בעלי מדריגות זענען זיי געווען? גאנץ שוואכע בעלי מדריגות! זיי זענען ארויסגעגאנגען, און גלייך ווען מ‘איז ארויסגעגאנגען פון מצרים, שטייט (במדבר ל“ג ה‘) 'ויסעו בני ישראל מרעמסס ויחנו בסוכות‘, און דער מדרש (תרגום יונתן שם)יב זאגט 'ויחנו בסוכות‘, דער אייבערשטער האט זיי אריינגעזעצט אין א סוכה. מ‘איז ארויסגעגאנגען פון מצרים, און מ‘איז גלייך אריינגעזעצט געווארן אין א סוכה - די סוכה פון ענני הכבוד.
מ‘האט זיי אריינגעזעצט אין א סוכה צו ווייזן, מ‘האט ארויסגענומען די אידן פון מצרים, ווי שוואך שוואך מ‘איז געווען, מען האט זיי אריינגעזעצט אין די סוכה! די סוכה איז געמאכט געווארן פאר יעדן איינציגן איד! די סוכה איז משפיע קדושה פאר יעדן איינציגן איד!
דאס געבט חיזוק פאר יעדן איינציגן איד צו וויסן, ”איך האב די זכיה, איך זיץ אין די סוכה, יא, 'איך‘ זיץ אין די סוכה, און די סוכה איז אויף 'מיר‘ משפיע, נישט נאר אויף היינט, אויף א גאנץ יאר. די סוכה איז אויף 'מיר‘ משפיע - נישט נאר פאר די בני עליה - נאר די סוכה איז משפיע פאר 'מיר‘, אין די מצב וואס 'איך‘ בין, פאר 'מיר‘, אין 'מיין‘ מצב, איז די סוכה אויף מיר משפיע קדושה! און אויף דעם האב איך כח א גאנץ יאר, [פון דעם] שעפ איך א חיות דקדושה!“ ס‘איז א געוואלדיגע ענין, ס‘איז א געוואלדיגע חיזוק.
אזוי ווי מ‘האט חיזוק פון יוסף הצדיק, בזכות יוסף הצדיק נגדרו כל ישראל לדורות עולם עד היום הזה. די זעלבע איז סוכות, 'בסוכות הושבתי את בני ישראל בהוציאי אותם ממצרים‘ עד היום הזה, און פאר יעדן איינציגן איד, וואס פאר א מצב ער זאל נאר נישט זיין, די סוכה איז משפיע! די סוכה הייליגט! די סוכה געבט אריין כוחות דקדושה פאר א איד זיך מחזק צו זיין אין עבודת ה‘, צו לערנען, צו דאווענען, צו דינען דעם באשעפער, צו טון דעם רצון ה‘!
דאס געבט כח, די חיזוק איז פאר יעדן! ס‘איז נישטא קיינער וואס אים מיינט מען נישט! יא, אים מיינט מען אויך! יעדער זאל וויסן, מ‘מיינט, יא - יעדער איד דארף וויסן - מ‘מיינט מיך!! די סוכה מיינט מיך!! און פאר מיר איז עס משפיע! און איך שעפ פון דעם כח הקדושה, א כח רוחני!
ברכת הקודש
זאל דער אייבערשטער העלפן אז מ‘זאל האבן דעם כח, מ‘זאל קענען מקבל זיין די קדושה פון די מצות סוכה. דער כח פון יוסף הצדיק, 'הוא המשביר לכל עם הארץ‘, ס‘זאל משביר זיין פאר יעדן איינציגן איד. און די סוכה איז משפיע פאר יעדן איינציגן איד. ס‘איז געוואלדיגע כוחות דקדושה וואס באגלייט אידן צו זיצן און לערנען און דינען דעם באשעפער מיט נחת און שמחה.
דער אייבערשטער זאל העלפן מ‘זאל זוכה זיין מקבל זיין קדושה פון די סוכה, די הייליגע מצוה פון סוכה איז משפיע פאר יעדן איינעם, מ‘זאל זוכה זיין צו השפעות טובות, לימוד התורה און קיום המצות.
מ‘דארף מאכן א כלי פאר די השתוקקות פון די ימי הסוכות ושמחת תורה, דורך זיצן און לערנען שמחת תורה
און ס‘דארף זיין תיכף, ס‘שטייט מ‘דארף מאכן א כלי - שטייט פון קדושת לוי (דרוש לשבועות אופן ג‘)יג, אז ס‘כאפט אן א איד א השתוקקות, דארף מען זען באלד עפעס צו מאכן [שיתקיים].
ס‘קומט סוכות, ס‘קומט שמחת תורה, ס‘קומט אן השתוקקות, אידן גייען טאנצן מיט די תורה, ס‘ברענגט א השתוקקות צו לימוד התורה. נו, מ‘הייבט אן נאך יום טוב, ”נאך שמחת תורה וועל איך גיין לערנען“. מ‘דארף נישט ווארטן ביז נאך שמחת תורה! מ‘דארף נאך זען מ‘דארף שמחת תורה אליינס! שמחת תורה, דער טאג איז גענוג גרויס, און ס‘איז דא גענוג צייט - ווען מ‘מאכט די הקפות פריער, און ווען מ‘מאכט די הקפות שפעטער - אויסנוצן, 'עד שתחפץ‘ (שיר השירים ח‘ ד‘, כפי‘ הרמב“ן שהביא בקדושת לוי שם) מאכן א כלי אין שמחת תורה, זען שמחת תורה אז אידן זאלן זיצן און לערנען תורה, יעדער מוז אריינכאפן שעות לימוד התורה אין שמחת תורה, און דאס וועט ברענגען א כלי, מאכן [שיתקיים ההשתוקקות] אויף א גאנץ יאר.
דער אייבערשטער זאל העלפן, מ‘זאל מיר זוכה זיין צו זיצן און צו לערנען, דינען דעם באשעפער מיט הרחבת הדעת, די סוכה האט די כח צו משפיע זיין פאר אלע אידישע קינדער בגשמיות וברוחניות, ביז מ‘וועט זוכה זיין צו די גאולה שלימה במהרה בימינו אמן.
א) בבראשית רבה: 'ויבא הביתה לעשות מלאכתו‘ (בראשית ל“ט י“א) ... רבי שמואל בר נחמן אמר, לעשות מלאכתו ודאי, אלא 'ואין איש‘, בדק את עצמו ולא מצא עצמו איש.
ב) בייטב לב: איתא במדרש (בראשית רבה פ“ז ז‘) 'בדק את עצמו ולא מצא עצמו איש‘, הנה מפרש 'ואין איש‘ על עצמו, שהוא לא היה איש, ולפי זה קשה אם כן מאי זה נסיון כיון שלא היה בגדר בחירה, שלא היה ביכולתו להפק רצונו.
ג) בקדושת יו“ט: באמת צריך להבין מהו הנסיון הגדול בזה אשר רצה אברהם אבינו ע“ה לעקוד לשחוט את בנו יחידו עפ“י ציווי הבורא ב“ה וב“ש, הלא 'אחד היה אברהם‘ (יחזקאל ל“ג כ“ד) אברהם אבינו ע“ה אשר כבר נתנסה בנסיונות רבות ועמד בהם, כי מסר נפשו וגופו על מזבת אהבת הבורא ב“ה ולעבוד את אדונו, כזה אין אהבה זולת אהבת הבורא, ואין יראה בלתי יראת ה‘, וכל חפצים לא ישוו בו, ומהיכי תיתי שימנעהו אהבת בנו יחידו מלעשות רצון בוראו, הלא כבר ביטל אאע“ה כל אהבות גופניות, ועוה“ז כאפס ואין נגד עבודת ה‘. ואם פקד עליו ה‘ לשחוט את בנו יחידו, אין ספק כי לא בא בקרבו שום אהבה לבנו זולת רשפי אש שלהבת אהבת השי“ת בוער בקרבו, ואין חידוש כי בכל לבבו ונפשו חפץ לעשות רצון קונו, ומהו החידוש הגדול הזה בנסיון העקידה, אתמהה. אמנם נראה כי מאוד עמקו מחשבות השי“ת בזה, כי הלא הוא חוקר לב ובוחן כליות אברהם אבינו ע“ה, ולפניו נגלה מצפוני לבבו כי נקל לפניו לעשות רצונו בזה שישחוט את בנו כאשר יצוה אותו, ולא יהיה זה כלל לנסיון גדול אחר שכבר נתנסה בנסיונות אחרות והקדיש את עצמו כולו לה‘, אבל יען כי רצה השי“ת לזכותו ואת זרעו אחריו לדורות עולם בנסיון גדול חדש אשר לא נהיה כזאת מלפנים, על כן עשה הקב“ה ולקח מאברהם אבינו ע“ה כל מדריגותיו אשר היה לו מקודם, למען ישאר כמו איש פשוט אשר יתחיל רק עתה לעבוד את הבורא ב“ה, ולאיש כזה בודאי יהיה הנסיון גדול מאוד לשחוט את בנו יחידו אשר אהבהו בכל לבבו ונפשו, אחרי כי עתה נכנס בלבו תאות עוה“ז לאהוב בנו רחימו שנולד לזקנותו, ואם בכל זאת יקריב אותו לרצונו לפני ה‘, הלא באמת תגדל הנסיון עד להפליא, מה שאין כן אם היה אברהם אבינו ע“ה בשלימות מדריגת הגבוהות והנשאות אשר קנה בנפשו מאז, לא היה באמת שום חידוש שרוצה לשחוט את בנו, ואין לך בו חידושו כמובן. ובזה יש לפרש תורת המסורה 'ביום השלישי וישא אברהם את עיניו וירא את המקום מרחוק‘ (בראשית כ“ב ד‘), דין, ואידך 'מרחוק ה‘ נראה לי‘ (ירמיה ל“א ב‘). הענין לפי האמור שהעיד הכתוב 'וישא אברהם את עיניו וירא את המקום‘ ר“ל את הקב“ה שנקרא מקומו של עולם כידוע (בראשית רבה ס“ח ט‘) 'מרחוק‘, שהרגיש בעצמו כי אבד מדריגותיו ואת שלימות נפש בהתעצמותו בדביקות הבורא ב“ה, כי עד אז היה תמיד קרוב ודבוק בה‘ ולא הרגיש בעצמו בשום פעם איזה אהבה זולת אהבת השי“ת, וכעת הנהו רואה כי רואה 'את המקום מרחוק‘, ויגיד עליו רעו במסורה, 'מרחוק ה‘ נראה לי‘, רצה לומר דהכוונה אין על מקום העקידה רק על השי“ת שנראה לו מרחוק, ואין קרוב אצלו בדעת ובהשגת השלימות באהבה תשוקה ודבוקה כמו בתחלה, ובאמת כל זה סבב המסבב למען הגדיל כח הנסיון כאמור [ועיי“ש מה שמאריך לבאר בזה].
ד) בבראשית רבה: 'ויפגע במקום‘ (בראשית כ“ח י“א), רב הונא בשם רבי אמי אמר, מפני מה מכנין שמו של הקב“ה וקוראין אותו מקום, שהוא מקומו של עולם ואין עולמו מקומו, מן מה דכתיב (שמות ל“ג כ“א) 'הנה מקום אתי‘, הוי הקב“ה מקומו של עולם ואין עולמו מקומו. ובתיקוני זהר: ועוד, קוב“ה הוא אתריה דעלמא, ומלאכין לא ידעין ושאלין 'איה מקום כבודו להעריצו‘, ואשכחינן ליה בגימטריא 'מקום‘ נוטריקון כגוונא דא, י‘ עשר זמנין מאה, ה‘ חמש זמנין עשרין וחמש, ו‘ שית זמנין תלתין ושית, ה‘ חמש זמנין עשרין וחמש, בגימטריא מקום, ועליה אמרו מלאכיא 'ברוך כבוד ה‘ ממקומו‘ (יחזקאל ג‘ י“ב).
ה) בויקרא רבה: 'ויצא בן אשה ישראלית‘ (ויקרא כ“ד י‘), הדא הוא דכתיב (שיר השירים ד‘ י“ב) 'גן נעול אחתי כלה גל נעול מעין חתום‘ ... רבי הונא בשם רבי חיא בר אבא אמר, שרה אמנו ירדה למצרים וגדרה עצמה מן הערוה, ונגדרו כל הנשים בזכותה, יוסף ירד למצרים וגדר עצמו מן הערוה, ונגדרו ישראל בזכותו. ופי‘ ביפה תואר: דריש 'גן נעול‘ בזכות שרה או יוסף שהיו 'גן נעול‘, היו כל ישראל ונשותיהם 'גל נעול‘, כי כולם נגדרו בזכותם שלמדו ק“ו מהם, אם הם לא שמעו למלך מצרים ולאשת אדוניו, מכ“ש להדיוטים ולנשים אחרות.
ו) בבראשית רבה: אמר רבי שמואל בר נחמן, 'אלה תולדות יעקב יוסף‘ (בראשית ל“ז ב‘), לא היה צריך קרא למימר כן אלא 'אלה תולדות יעקב ראובן‘, אלא מה תלמוד לומר 'יוסף‘, אלא שכל מה שאירע לזה אירע לזה, מה זה נולד מהול, אף זה נולד מהול, וכו‘.
ז) במס‘ סוטה איתא על משה רבינו: 'ותרא אותו כי טוב הוא‘ (שמות ב‘ ב‘) ... אחרים אומרים, נולד כשהוא מהול. וכתב שם המהרש“א: כי הערלה הוא דיבוק היצה“ר שנקרא ערל, גם רע, ובהפך בהסרת ערלה נקרא טוב.
ח) במדרש תנחומא: 'וילך איש מבית לחם יהודה‘ (רות א‘ א‘), ואין אומרים איש אלא לאדם חשוב, שנאמר (במדבר י“ב ג‘) 'והאיש משה ענו מאד‘, שאלימלך היה איש חשוב, שמחשבים אותו במקומו.
ט) בבראשית רבה: ויאמר פרעה אל יוסף ויסר פרעה וגו‘‘ (בראשית מ“א מ“א-מ“ב), אמר רבן שמעון בן גמליאל, יוסף משלו נתנו לו [פי‘ במתנות כהונה: מפרי מעשיו וגמול ידיו נתנו לו שכרו מן השמים], פיו שלא נשק בעבירה, 'ועל פיך ישק כל עמי‘ (שם פסוק מ‘). גופו שלא נגע בעבירה, 'וילבש אתו בגדי שש‘ (שם פסוק מ“ב). צוארו שלא הרכין לעבירה, 'וישם רבד הזהב על צוארו‘ (שם). ידיו שלא משמשו בעבירה, 'ויסר המלך את טבעתו מעל ידו ויתן אתה על יד יוסף‘ (שם). רגליו שלא פסעו בעבירה, ייתון וירכבו על קרוכין, 'וירכב אתו במרכבת המשנה אשר לו‘ (שם פסוק מ“ג). מחשבה שלא חשבה בעבירה, תבא ותקרא חכמה, 'ויקראו לפניו אברך‘ (שם), אב בחכמה ורך בשנים.
י) ברש“י: 'והיה לכם למשמרת‘ זהו לשון בקור, שטעון בקור ממום ד‘ ימים קודם שחיטה. ומפני מה הקדים לקיחתו לשחיטתו ד‘ ימים, מה שלא צוה כן בפסח דורות. היה ר‘ מתיא בן חרש אומר, הרי הוא אומר (יחזקאל ט“ז ח‘) 'ואעבר עליך ואראך והנה עתך עת דודים‘, הגיעה שבועה שנשבעתי לאברהם שאגאל את בניו, ולא היו בידם מצות להתעסק בהם כדי שיגאלו, שנאמר (שם פסוק ז‘) 'ואת ערום ועריה‘, ונתן להם שתי מצות, דם פסח ודם מילה וכו‘.
יא) בזוהר חדש: 'אנכי ה‘ אלקיך‘ (שמות כ‘ ב‘), בהאי פסוקא שאל רבי ייסא זעירא דמן חברייא מרבי שמעון בן יוחאי, ואמר ליה, אית לי למשאל שאילתא חדא מינך ומכשכשא לי בלבאי, ואנא דחיל מלמשאל מינך. ואמינא, אי נשאל, דחילנא דילמא איתענש. אי לא נשאל, משבשא לי בלבאי. אמר ליה רבי שמעון, אימא. אמר ליה האי דקוב“ה מדכר להון לישראל בכל אתר ואתר, 'אנכי ה‘ אלהיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים‘, 'אני ה‘ אלהיכם אשר הוצאתי אתכם מארץ מצרים‘ (ויקרא י“ט ל“ו), מאי רבותא אוליף הכא, תנאה שלים הוא, הדא הוא דאמר לאברהם (בראשית ט“ו י“ג) 'כי גר יהיה זרעך בארץ לא להם וגו‘ ואחרי כן יצאו ברכוש גדול‘, אם כן למה לאדכרא להון מילתא דא בכל אתר ואתר. אמר ליה תא חזי ברי, קוב“ה לא אתני עם אברהם אלא דיפיק ית ישראל מן גלותא דמצרים, ולא מתחות שעבודא דדחלא אחרא. דודאי ישראל כד הוו במצרים, אסתאבו ואתטנפו גרמיהון בכל זיני מסאבו, עד דהוו שראן תחות ארבעים ותשע חילי דמסאבותא. וקוב“ה אפיק יתהון מתחות פולחן כל שאר חילין. ועוד, דאעיל יתהון במ“ט תרעי דסוכלתנו לקבליהון. מה דלא אתני עם אברהם, אלא לאפקותהון ממצרים, והוא עביד טיבותיה וחסדיה עמהון. ובגין כך תשכח באורייתא, חמשין זמנין יציאת מצרים, לאחזאה לכל בני עלמא, חסדא דעבד קוב“ה עם ישראל, דאפיק יתהון מאינון חילין דמסאבו, ואעיל לון לגו חילין דדכיו, דהיינו חמשין תרעין דסוכלתנו, וכו‘.
יב) בתרגום יונתן: ונטלו בני ישראל מן פילוסין ושרו בסכות אתרא דאתחפיאו שבעת ענני יקרא.
יג) בקדושת לוי: נשאלתי במדינת ליטא מפני מה נקרא חג שבועות בשם 'עצרת‘, והלא לא נזכר בתורה שם עצרת רק בשמיני עצרת. והשבתי בשלשה אופנים ... אופן השלישי הוא עפ“י דברי הרמב“ן (אמונה ובטחון פרק י“ט) שפירש על פסוק (שיר השירים ח‘ ד‘) 'מה תעירו ומה תעוררו את האהבה עד שתחפץ‘, ופירש, כשמגיע לאדם איזה התעוררת של יראה ואהבה להבורא ב“ה, אזי תיכף ומיד יראה לעשות לה כלי, היינו שיעשה תיכף איזה מצוה, דהיינו שיתן צדקה או ישב תיכף ללמוד וכדומה, כי ידוע שהתעוררת הבאה אל האדם בפתע פתאום הוא אור הנשפע עליו מלמעלה, ונקרא בחינת נשמה, אזי צריך האדם להלבישה בגוף בכדי שיהיה לה חיזוק ובסיס שלא יהיה מוטה ח“ו כידוע למביני מדע. וזה פירוש הפסוק 'מה תעירו ומה תעוררו את האהבה עד שתחפץ‘, כי חפץ הוא מלשון כלי, דהיינו ההתעוררת ההוא שבא אל האדם צריך תיכף ומיד כלי, וזהו 'עד שתחפץ‘, עכ“ל אף שאין זה לשונו ממש. והנה בשעת מתן תורה שהיה בודאי לישראל אז התעוררת גדולה, ולא היה להם עדיין שום מצוה לעשות להתעוררת כלי, מוכרח לומר שהיו מקיימים מצות הגבלה שהזהיר משה רבינו ע“ה שלא ליגע בהר, והם היו נעצרים מליגע, וממצוה הזה היו עושים כלי להתעוררת, ועל שם זה נקרא בשם עצרת [וכ“כ גם בפר‘ יתרו ד“ה פן יהרסו].