דע ר צ י י ל ונג ע ן פ ון רב ות ינ ו ה ק ד וש ים צ ו ז י יע ר י א רצ י יט
ט' כסליו שנת תקפ"ח לפ"ק
הרה"ק רבי דוב בער מליובאוויטש זצ"ל - ווי ער ווערט גערופן דער מיטעלער רבי, איז געבוירן שנת תקל"ד לפ"ק צו זיין טאטע הרה"ק רבי שניאור זלמן מליאדי זצ"ל בעל התניא, און ער האט אים גערופן אויפ'ן נאמען פון זיין רבי הרה"ק המגיד ממעזריטש זצ"ל. זיין טאטע האט אים איבערגעגעבן צו פירן און מחנך זיין די יונגע חסידים. ווען זיין טאטע איז נסתלק געווארן, איז ער געווארן ממלא מקום צו פירן ווייטער די חסידים בדרך התורה והיראה והחסידות. ער איז אריבערגעגאנגען צו די שטאט ליובאוויטש יצ"ו. שנת תקע"ו לפ"ק האט ער געגרינדעט דעם חסיד'ישן ישוב אין די שטאט חברון ת"ו. שנת תקפ"ז לפ"ק איז ער צוליב מסירות געווארן איינגעשפארט אין תפיסה. איז ער נסתלק געווארן אין די שטאט ניעזין זייענדיג דארט אויפ'ן וועג צוריק פון שטאט האדיטש ביים ציון פון זיין טאטן. ער האט פארפאסט די ספרים: אמרי בינה, ביאור אחדות השם בקריאת שמע, שער הציצית ותפילין, שער אמונה, שער היחוד, שער התשובה והתפלה, שערי אורה על חנוכה ועוד. ער איז נסתלק געווארן אינעם זעלבן טאג וואס ער איז געבוירן ט' כסלו שנת תקפ"ח לפ"ק. זיין הייליגע ציון געפינט זיך אין שטאט ניעזין יצ"ו.
אין זיינע יונגע יארן האט רבי דוב בער פון ליובאוויטש געהאט א מלמד, וואס האט געלערנט מיט אים אן א הפסק, דער מלמד פלעגט נאר אויף ימים טובים אהיימפארן צו זיין משפחה, און פארן אהיימפארן פלעגט ער אריינגיין צום הייליגן בעל התניא און אים בעטן רשותאהיימצופארן אויף יום טוב. ערב ראש השנה שנת תקמ"ז לפ"ק איז ער אריינגעגאנגען צום בעל התניא, און איז ארויסגעקומען מיט א וואונדער פארוואס דער בעל התניא האט יעצט פארענדערט פון זיין מנהג, און ער לאזט אים נישט צוריקקומען נאך די ימים טובים.
למעשה נאך יום טוב ווען עס איז געווען די צייט צוריקצוקומען, האט ער געטראכט צו ער זאל יא צו נישט צוריקקומען. האט ער באשלאסן אז ער גייט יא צוריקפארן און ער וועט זעהן וואס וועט פאסירן. ווען דער מלמד איז אנגעקומען צוריק צום שטאט ליאזנא, איז ער אריינגעגאנגען צום צימער פון רבי דוב בער, און ער האט אנגעפאנגען רעדן מיט אים אין דברי תורה. ער האט אבער געזעהן אז ער איז נישט מסוגל צו פארשטיין זיינע טיפע איינע פון די חסידים האט זיך אמאל געפונען אין די שטאט ניעזין, און עס איז געווען ווערטער, נאר עס איז אסאך העכער פון וואס ער האט געלערנט מיט אים פאריגע יאר. און דארטן אין דער געגנט א קרענק וואס האט זיך פארשפרייט רח"ל. אבער דארט ביי די ווען ער האט אים געפרעגט וואס איז פשט, האט ער אים געענטפערט אז חודש תשרי האט מענטשן אין שטאט איז דאס געווען ווי א געלעכטער, ווייל ביי זיי איז געווען א פשוט'ע זאך, ער אנגעפאנגען צו לייגן תפילין, און פאר ער האט געלייגט די ערשטע מאל די תפילין האט און באקאנט אלס סגולה בדוקה ומנוסה, אז ווער עס איז קראנק געווארן מיט די מחלה אים זיין הייליגער טאטע געבענטשט, אז די תפילין של יד זאל אויפטוהן עס זאל עפענען זיין האט גענומען פון דער ערד פון העכערן קבר פון רבי דוב בער פון ליובאוויטש, און ער האט הארץ, און די תפילין של ראש זאל עפענען זיין מוח, און פון דעמאלטס האט זיך פארענדערט עס אריינגעלייגט אין זיין העמד, און ער איז תיכף אויסגעהיילט געווארן פון דער מחלה. אלע זיינע ענינים. האט דער מלמד פארשטאנען פארוואס ער איז מער נישט פאסיג צו זיין וואס דאס איז אויך אין נפלאות הבורא, אז ווען א שטיק ערד ווערט איבערגעדרייט צו דער מלמד פון רבי דוב בער.)מגדל עוז( רוחני, צוליב דער הייליגע גוף וואס ליגט באהאלטן אין דעם גשמיות'דיגן ערד. )סיפורים נוראים
*
עס האט אמאל פאסירט ווען רבי דוב בער פון ליובאוויטש איז נישט געווען געזונט פאר יום הקדוש, און זיין טאטע דער בעל התניא זצ"ל האט געשטעלט א שומר אויף אים גאנץ דער שמש פונעם אוהל אויפן ציון פון רבי דוב בער מליובאוויטש האט דערציילט, אז יום הקדוש אויב ער וועט דארפן עסן. און יום הקדוש נאכמיטאג האט ער אנגעפאנגען צו אמאל האט ער געטראפן אויף דער ערד אינעם אוהל א קוויטל, און ער האט געקלערט אז קרעכצן זייער שטארק. און דער שומר איז אריינגעגאנגען צום בעל התניא און האט אים אפשר א שרץ האט עס אוועקגעשלעפט, און ער האט עס אריינגעלייגט צווישן אלע אנדערע פארציילט אז זיין זון קרעכצט שטארק. איז ער אריין פרעגן זיין זון, פארוואס קרעכצטו, וואס איז געוועזן אויפן ציון. צומארגנס ווען ער איז געקומען האט ער עס נאכאמאל האט ער אים געזאגט, איך קרעכץ ווייל אין נאך א קורצע צייט גייט שוין אריבער דער געטראפן ליגן אויף דער ערד, אזוי האט ער געטון עטליכע מאל, און ווען ער האט עס הייליגער טאג. (אוצר ישראלדף קכ"ג) צוריקגעלייגט, איז יעדן צופרי ווען ער איז געקומען האט ער געטראפן דער קוויטל נאכאמאל אויף דער ערד, און ער האט עס מער נישט צוריקגעלייגט צווישן די פדיונות, נאר עס איז אים געווען גאר א וואונדערליכע זאך, און ער האט נאכגעפארשט נאכדעם, איז ער צוליב וואס ער האט זיך געהאלטן אזוי קליין, האט ער עולה געווען לתורה נאר איינמאל א געוואויר געווארן מיט א קלארקייט אז דער קוויטל האט געשריבן א פרוי וואס איז נישט יאר, שמחת תורה ביי די עליה פון כל הנערים.)נטעי אשל חלק א' דף תע"ד( געווען ריין.)שם דף ק"ח(
* רבי דוב בער מליובאוויטש איז געווען באקאנט מיט זיין געוואלדיגע גרויסע עניוות, און
* ביי הרה"ק מרוזין זצ"ל איז געווען א מלמד וואס האט געלערנט מיט זיינע הייליגע
*
זיין טאטע הרה"ק בעל התניא זצ"ל האט דערציילט, אז י"ז כסלו שנת תקל"ג לפ"ק, קינדער, וואס ער איז געווען א חסיד פון רבי דוב בער מליובאוויטש, און ער האט געהאט ביי עטליכע טעג פאר הרה"ק המגיד ממעזריטש זצ"ל איז נסתלק געווארן, האט אים דער זיך מאמרים פון זיינע הייליגע תורות. דער מלמד פלעגט אכטונג געבן אז דער רוזינער זאל מעזריטשער מגיד געזאגט, אז די דריי טעג פאר מען גייט אוועק פון די וועלט, זעהט א נישט זען די כתבים, און ער האט דאס געהאט איינגעשפארט אין א ספעציעלע שאנק. ווייל מענטש אין יעדן דבר גשמי דעם דבר ה'. אין יענע נאכט האט אים דער מעזריטשער מגיד עס איז באקאנט אז די צדיקים אין פוילן האבן מקפיד געווען אז מען רעדט אזעלכע הויכע אנטפלעקט די סודות אינעם סדר פון א וואכנאכט פאר א ברית, און דער סדר פונעם טאג פון ענינים אפענערהייט. אמאל ווען דער מלמד האט געלערנט פאר זיך די תורות פון רבי דוב א ברית, דער סדר פון א שלום זכר, און ער האט אים צוגעלייגט: עס גייט דיר געבוירן ווערן א זון, זאלסט אים רופן אויף מיין נאמען, און אין די נאכט פארן ברית, זאלסטו געדענקען פארגעסן איינצושפארן די כתבים, ווייל ער האט נישט געטראכט אז איינער וועט יעצט וואס איך האב דיר געזאגט היינט ביינאכט. נאך א יאר ט' כסלו שנת תקל"ד לפ"ק, איז אריינקומען אין דעם צימער, זענען די כתבים געבליבן אויפ'ן טיש. ווען דער מלמד איז געבוירן געווארן זיין זון רבי דוב בער, וואס ער האט טאקע געגעבן א נאמען נאך זיין הייליגן צוריק אריינגעקומען אינעם צימער, האט ער געזען ווי הרה"ק מרוזין שטייט דארט און ער רבי'ן. ביי די וואכנאכט האט ער מקיים געווען וואס דער מגיד האט אים געזאגט פאר א יאר האלט די כתבים און ער קוקט אריין אין דעם. און ער האט אים געפרעגט פון וועם זענען די צוריק, און ער האט איבערגעזאגט די אלע זאכן צווישן די חבריא קדישא, הרה"ק רבי מנחם כתבים, האט ער אים געענטפערט אז דאס איז פון זיין רבי'ן רבי דוב בער מליובאוויטש. מענדל מהאראדאק און הרה"ק רבי אברהם מקאליסק זצ"ל. (הילולא דצדיקיא)
*
בער, האט ער געדארפט ארויסגיין פונעם צימער וואס ער האט דארט געלערנט, און ער האט
האט דער הייליגער רוזינער זיך אנגערופן: רוח הקודש, אן אמת'ע רוח הקודש. )רשימות דברים
*
אמאל איז געקומען צו רבי דוב בער מליובאוויטש א איד, און ער האט אים געגעבן א קוויטל, און דארט איז געווען אריינגעשריבן א בקשה געהאלפן צו ווערן מיט א געוויסע ישועה וואס ער האט געדארפט. נאכ'ן אריינקוקן אינעם קוויטל האט ער אים דאס צוריקגעגעבן, און האט אים געזאגט אז ער קען אים נישט העלפן, און ער האט אים געגעבן צו פארשטיין, אז אויב א איד דארף א ישועה בגשמיות, מיינט דאס אז ער האט א פגם אין רוחניות, און דער צדיק וואס וויל אים העלפן דארף אויך האבן עפעס א חלק אין דעם פגם. אבער מיט די זאך וואס דער איד איז געקומען צו אים, האט ער נישט געטראפן אין זיך ער זאל האבן פון דעם פגם אפילו א קליין ביסל, דערפאר שפירט ער אז ער קען אים נישט העלפן מיט דעם. (זכות אבות ח"גדף ס"ז)
תתנו( פעם אחת באו להרה"ק רבי הירש מרימנוב לבקש רחמים עבור חולה שהי' כבר גוסס רח"ל, וציוה ליתן צדקה לקופת רבי מאיר בעל הנס, ואמר: חכמינו ז"ל אמרו (גיטין כ"ח ע"א) רוב גוססין למיתה, ורבי מאיר חייש למיעוטא (יבמות קי"ט ע"א), ועל כן בזכותו ולפי שיטתו גם החולה הזה יתרפא וישוב לאיתנו, וכן היה.
תתנז( מסופר על רבינו ]הגה"ק מאוסטראווצא
*
רבי דוב בער מליובאוויטש האט נישט באוויזן קיין מופתים פאר די חסידים נאר ל"ג בעומר. אמאל ל"ג בעומר איז געקומען צו אים א פרוי וואס האט לא עלינו נישט געהאט קיין קינדער, זי האט אים געבעטן א ברכה. האט ער איר געהייסן, אז ווען זי וועט אויפשטיין צופרי, זאל זי טועם זיין אביסל. נאך א יאר איז איר געבוירן געווארן א צווילינג. האט רבי דוב בער געזאגט, זעהט אויס אז זי האט טועם געווען מער פון וויפיל איך האב געזאגט, און אן איבריגע שטיקל איז א מתנגד. און איין זון איז געווארן א חסיד, און דער צווייטער איז געווארן א מתנגד. (שמועות וסיפורים ח"גדף קס"ז)
*
געווענליך פלעגט הרה"ק בעל התניא זצ"ל זיין פרשת כי תבא ביי אים אין שטאט, אמאל האט פאסירט אז ער איז נישט דארט געווען פרשת תבא, און אינמיטן ליינען די תוכחה האט זיין זון רבי דוב בער זיך צו-וויינט, און ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס ער וויינט, האט ער געענטפערט: ווען מיין טאטע ליינט די תוכחה ליינט ער דאס בלויז מיט ברכות, און יעצט הערט ער דאס נישט.)אוצר ישראלדף קכ"ג(
תורתו מאירת עינינו יגן לנו ויושר יליץ בעדינו
פרשת תולדות תשפ"ז לפ"ק
זצ"ל[ כי פעם בפרוס חג נעלמו הפמוטים מביתו, הבחינה בכך הרבנית ופרצה בבכי, הרגיעה רבינו וביקש את סליחתה: אני מכרתי אותם, כי לא היה לי כסף לתרום לקופת רבי מאיר בעל הנס, והרי אם בית המקדש היה עומד על תילו, היינו צריכים לעלות לרגל, וכי בגלל החורבן נחסוך לעצמנו את דמי הנסיעה. המוסד כולל שומרי החומות שיסדוה גאונים וצדיקים [וכו'], ומצוה לתמכן בכל מה דאפשר.
דף ק"ו( דף קי"ז( (שיחות חולין של ת"ח, פ"י אות ד') (בית מאיר עה"ת פרשת ראה בהערה אות כ') (דברייואל בפרשתן דף תקע"ה, למרן מסאטמאר זי"ע נשיא הכולל)