גיין אין די וועגן פון די אבות הקדושים אין דעם טאג-טעגליכן לעבן
- Noach
- 5787
- Yiddish
"מתי יגיעו מעשי למעשי אבותי": אָנרירן אין זייערע וועגן
עס ידוע לכל וואס דער הייליגער 'תנא דבי אליהו' (פרק כה) זאגט: "חייב אדם לומר" – א מענטש איז מחויב צו זאגן – "מתי יגיעו מעשי למעשי אבותי, למעשי אברהם".
עס איז באקאנט וואס דער הייליגער קאצקער זי"ע האט געזאגט: אוודאי און אוודאי קען א מענטש נישט זיין קיין בעל דמיון, ווי קענען מיר דען צוקומען צו די מעשים פון די אבות הקדושים? נאר דער הייליגער קאצקער האט געטייטשט "מתי יגיעו" אלס א לשון פון 'נגיעה' – עס דארף אנרירן. דער פשט איז, ווי דער אלטער פון קעלם זי"ע האט מסביר געווען, אז מיר דארפן זען אז אונזערע מעשים זאלן קענען גיין אויפ'ן זעלבן דרך און אויפ'ן זעלבן וועג פון די אבות הקדושים. אוודאי קען א מענטש נישט לעבן אין דמיונות אז זיינע מעשים זאלן זיין ממש ווי אברהם, יצחק און יעקב, אבער עכ"פ זאל עס זיין אויפ'ן זעלבן שניט, אויפ'ן זעלבן דרך.
דאס איז דער פשט פון "מתי יגיעו מעשי למעשי אבותי", איך דארף עס כאטש קענען מחבר זיין. דאס מיינט וואס דער קאצקער האט געזאגט "אנרירן" – זיי דארפן זיך כאטש קענען מדבק זיין, אז מיר זאלן קענען צוזאמשטעלן אונזער וועג מיט די וועגן פון די אבות, די הייליגע אבות מיט די הייליגע אמהות.
עס קומט פרשת נח, און ווען מ'לערנט חומש-רש"י דויערט עס צייט ביז מ'קומט אן צום סוף סדרה. געווענליך קומט מען דארט אן סוף וואך, פרייטאג אדער שבת קודש, און מ'כאפט זיך נישט אז ביים סוף פון די סדרה איז אברהם אבינו שוין געבוירן געווארן. קומענדיגע וואך, פרשת לך לך, האלט מען שוין גאר טיף אינמיטן דעם לעבן פון אברהם אבינו מיט שרה אמינו.
אצינד, לאמיר זיך מתבונן זיין אין די הייליגע דרכים פון אונזערע אבות ואמהות, וואס מיר קענען זיך ארויסלערנען פון זיי.
יעדער איד דארף זיין א "רבי" אין זיין שטוב
דער הייליגער 'ישמח ישראל' פון אלכסנדר זי"ע האט געזאגט א פתגם: "יעדער איד אין זיין שטוב דארף זיין א קליינער רבי!"
דאס טייטשט אז יעדער איינער אין זיין שטוב, וויבאלד ער איז דער טאטע, האט ער א ספעציעלע פונקציע. ווען עס קומט פרייטאג צונאכטס און ער קומט אהיים, די קינדערלעך זענען ארום זיין טיש און אלע ווארטן דער טאטע זאל אנפאנגען זינגען 'שלום עליכם', די גאנצע שטוב ווארט אז דער טאטע זאל מאכן קידוש. ווען עס קומט צום עסן, ווארטן אלע אז דער טאטע זאל אנפאנגען עסן. דער טאטע איז דער רבי אין שטוב, דער טאטע איז דער ראש ישיבה אין שטוב, און דער טאטע איז דער דיין אין שטוב. אויב עס מאכט זיך א שאלה להלכה אין שטוב, פרעגט מען דעם טאטן.
האט דער הייליגער ישמח ישראל געזאגט: א מענטש דארף וויסן אז פונקט ווי א רבי מיט חסידים, א ראש ישיבה מיט תלמידים, אדער א רב מיט א קהילה האט אן השפעה, אזוי אויך האט א מענטש א מורא'דיגע השפעה אויף זיין שטוב. און אפילו דו האלטסט אז דו ביסט נישט אזוי ווערד אדער דו ביסט נישט אויף אזא הויכע מדרגה, איז דאס אבער די מציאות. דאס איז דער פאקט.
"אחד היה אברהם": שטיין שטאַרק קעגן די גאנצע וועלט
איינע פון די גרעסטע זאכן וואס האלטן אפ א מענטש פון מחנך זיין זיין שטוב אז עס זאל ווערן א תורה'דיגע שטוב, א שטוב פון השראת השכינה, א שטוב וואס איז ריין פון לשון הרע און רכילות, א שטוב מלא שמחה און מלא חיות – איז ווייל דער מענטש לייגט ארויף א שטאפער, א 'פקק', אויף זיינע מחשבות און אויף זיינע הרגשים. ער זאגט אז ער קען נישט, ווייל ער קוקט זיך ארום אויף די וועלט און ער מיינט אז וויבאלד די וועלט קוקט אזוי אויס, איז ער 'אויטאמאטיש' אויך אזוי.
מען דארף אבער וויסן דאס וואס אברהם אבינו ע"ה האט אונז אויסגעלערנט.
די גמרא זאגט אויפ'ן פסוק (יחזקאל לג, כד) "אֶחָד הָיָה אַבְרָהָם". וואס מיינט דאס "אחד היה אברהם"? אז אברהם אבינו איז געווען איינס. מיר אלע ווייסן אז אברהם אבינו האט אריינגעטאנצט אין כבשן האש אין אור כשדים. מיר קוקן אלע אן דעם טייל פון די עשרה נסיונות אלס די מסירות נפש ווי אזוי אברהם אבינו איז אריין אין פייער. אבער עס שטייט פון די ראשונים, געבויט אויף די ווערטער פון דעם רמב"ם אין 'שמונה פרקים', אז דאס אריינטאנצן אין פייער אין אור כשדים איז געווען א מורא'דיגע טיפע נסיון, אויסער דעם חלק פון אריינגיין אין פייער אליין.
לאמיר זיך מתבונן זיין: אברהם אבינו גייט ארום אין די גאסן און שרייט "ה' הוא האלקים!". זיין טאטע איז קעגן אים, זיין מאמע איז קעגן אים, זיינע ברידער, זיינע שוועסטער און זיין גאנצע משפחה זענען קעגן אים. די מענטשן אין זיין שטאט, יעדער איינער מאכט חוזק פון אים. לאמיר זיך פארשטעלן אז מיר גייען יעצט אריין אין אן אראביש לאנד, אדער ערגעץ טיף אין רוסלאנד, און מיר הויבן אן שרייען אין די גאסן צווישן די גויים: "השם הוא האלקים!" אזוי האט עס אויסגעזען אין די צייטן פון אברהם אבינו...
און אברהם אבינו האט עס נישט געטון בדיעבד אדער בעל כרחו געצוואונגענערהייט, ער האט עס נישט געטון מיט א שווער הארץ. אדרבה ואדרבה, ער האט עס געטון מיט א שטאלץ, מיט א פראכט, מיט א שיינקייט און מיט א גאוה דקדושה. ווען 'נמרוד' איז געגאנגען און אנגעהייצט א קאלך-אויוון דריי טעג צייט כדי אריינצווארפן אברהם אבינו, זענען אלע מענטשן פארברענט געווארן פון די היץ נאך איידער מ'האט אים געקענט אריינווארפן.
ביז אברהם אבינו איז צוגעגאנגען צו 'נמרוד' און געזאגט: עס איז א שאד אז אלע דיינע מענטשן ווערן פארברענט... אויב דו ווילסט אז מ'זאל אריינגיין אין כבשן האש, וועל איך אליין אריינגיין. און אברהם אבינו האט אריינשפאצירט אין כבשן האש מיט א שטאלץ, גייענדיג קעגן די גאנצע וועלט און קעגן יעדן איינעם.
דער הייליגער רמב"ם איז מסביר אין שמונה פרקים אז א מענטש קען זיין דער גרעסטער צדיק, אבער אויב ער איז ארומגענומען מיט רשעים, קען עס חלילה משפיע זיין אויף אים, און ער דארף אנטלויפן אין די מדבריות.
"די כוללים און די בתי מדרשות דאס זענען די 'מדבריות' וואס היטן אונז אָפ..."
עס איז באקאנט אז ווען דער הייליגער 'חזון איש' זי"ע האט זיך געטראפן מיט'ן הייליגן סאטמאר רב זי"ע, האבן זיי ארומגערעדט וועגן דעם רמב"ם וואס זאגט אז אויב איינער וואוינט צווישן רשעים זאל ער גיין וואוינען אין מדבריות.
האט דער חזון איש דאן געזאגט פאר'ן סאטמאר רב: "אין הכי נמי, נאר די היינטיגע תלמוד תורה'ס, די היינטיגע ישיבות, די כוללים און די בתי מדרשות וואס זענען פול מיט שיעורים – און ווען א מענטש האט א ספרים-שטוב און איז ארומגענומען מיט ספרי קודש – דאס זענען די 'מדבריות' וואס זענען אונז קולט און היטן אונז אפ".
דארפן מיר וויסן, אז אברהם אבינו האט אונז געלערנט אז מען קען גיין קעגן די גאנצע וועלט. דאס דארפן מיר זיך אויסלערנען אין אונזער פריוואטן לעבן. א מענטש דארף הארעווען אויף לערנען, אויף דאווענען, אויף שמירת עינים און אויף שמירת המחשבה, אבער ער קוקט זיך אום און זעט די גאנצע וועלט ארום זיך.
די וועלט זאגט אנדערש, די וועלט קוקט אים אן ווי אן אפגעשטאנענער מענטש: "פארוואס היטסטו דיינע אויגן? פארוואס ביסטו אזוי פרום? פארוואס לערנסטו מיט אזא התמדה עטליכע שעה פארטאגס? עס איז גענוג א האלבער שעה! וואס דארפסטו לערנען צוויי-דריי שעה אינדערפרי? וואס דארפסטו אריינגיין אין בית המדרש צוויי-דריי שעה ביינאכט? דו ביסט דאך א בעל הבית, עס איז גענוג א שעה אינדערפרי און א שעה ביינאכט!"
די גאס זאגט: "ווי אזוי קענסטו זיין ריין פון לשון הרע און רכילות? עס איז אן אנדערע וועלט היינט, מענטשן טרעפן זיך מיט אזויפיל מענטשן. דער מצב היינט אין דעם דור, היות מיר געפינען זיך אין אן 'עלעקטראנישן עידזש', אין אן עלעקטראנישער וועלט, האט מען קשר מיט טויזנטער מענטשן, און עס איז אוממעגליך צו זיין אפגעהיטן פון לשון הרע און רכילות".
דא דארף א מענטש ארויסשטיין און זאגן "אחד היה אברהם" – איך בין שטאלץ און איך גיי קעגן די גאנצע וועלט!
שריי אויס: "איך בין אַן אברהם אבינו - לכתחילה!..."
מען דארף אבער וויסן, אז ווען מען נעמט זיך צו שמירת עינים, צו התמדה, אדער מען נעמט זיך היטן פון לשון הרע און רכילות, זאל מען עס נישט טון מיט א 'בדיעבד' געפיל אדער מיט א צובראכן הארץ. טו עס ווי אברהם אבינו, מיט א שטאלצקייט שפאצירנדיג אין כבשן האש, און נאכדעם וועסטו זען אז די גאנצע וועלט וועט ארויפקוקן אויף דיר.
אזוי ווי מיר זעען אז נמרוד'ס זון 'אליעזר', וואס וואלט געדארפט זיין דער משנה למלך, האט זיך מגייר געווען און איז געווארן 'אליעזר עבד אברהם', ער איז אריין לעבעדיג אין גן-עדן און ער באדינט די אבות הקדושים אין מערת המכפלה. דו וועסט זען אז יעדער איינער וועט קומען צו דיר.
די זעלבע זאך איז ביי חינוך הבנים והבנות און אין שטוב. א מענטש טראכט ביי זיך: "איך קען טאקע טוישן מיין שטוב. אבער למעשה, קוק אן די גאס, וואס וועט מען זאגן? ווער זאגט אז איך קען?"
שטעל זיך ארויסשטעלן ווי אברהם אבינו און זאג: "מיין שטוב וועט זיין א שטוב פון השראת השכינה, מיין שטוב וועט זיין פול מיט צניעות, מיין שטוב וועט זיין פול מיט קדושה און שמחת החיים, מיין שטוב וועט זיין א שטוב וואו שבת קודש וועט זיין לעכטיג און זיס".
א מענטש דארף זאגן: "איך בין אן אברהם אבינו!"
זיין אַן "אדון" און נישט קיין "עבד" צום עולם החיצוני
עס איז דא א מורא'דיגער פתגם פונעם הייליגן אבי המוסר, רבי ישראל סאלאנטער זי"ע. ער האט געזאגט:
"א הייסע אייזן אין קאלטע וואסער קאכט", אבער נאך א שטיק צייט ווערט דאס הייסע אייזן קאלט. האט רבי ישראל סאלאנטער געזאגט, אז ווען איינער דרייט זיך אין א געוויסער סביבה, אפילו ער איז קאכעדיג, ווערט ער מיט דער צייט קאלט.
וואס איז די עצה? דער רמב"ם זאגט דאך "האדם נמשך על פי דעותיו", וואס איז טאקע די עצה? האט רבי ישראל סאלאנטער געזאגט: "מען דארף ווערן אן אברהם אבינו".
וואס מיינט דאס?
רבי ישראל האט ממשיך געווען און געזאגט, אז א מענטש אדער ווערט ער 'נמשך' נאך די גאס, אדער ווערט ער דער 'רבי' פון די גאס. א מענטש דארף מחליט זיין, אדער גיי איך ווערן א תלמיד פונעם עולם החיצוני, אן עבד כנעני אדער א פועל פאר'ן עולם החיצוני און ווערן אונטערטעניגט צו זיי – דעמאלטס, אפילו אויב דער מענטש איז קאכעדיג הייס, ער איז געווען אן ערליכער בחור אדער אן ערליכער יונגערמאן, וועט ער מיט דער צייט ווערן קאלט ח"ו.
אבער עס איז דא א ברירה: זאלסט נישט זיין קיין עבד כנעני אדער א ארבייטער צום עולם החיצוני, נאר דו זאלסט ווערן דער אדון צום עולם החיצוני. דו ווערסט זייער האר, דו ווערסט זייער רבי.
דאס האט אברהם אבינו געטון. אברהם אבינו האט זיך געזען אין א וועלט וואס איז א 'בירה דולקת', א וועלט וואס ברענט, וואס האט ער געטראכט? "מי בעל הבירה?" ווער איז דער בעל הבית? דער אייבערשטער. האט אברהם אבינו געזאגט: "איך גיי זיין דבוק בקונו. אזוי ווי דער אייבערשטער איז דער בעל הבית אויף דער וועלט, גיי איך אויך ווערן א בעל הבית. איך גיי ווערן דער אדון, דער רבי, דער ראש ישיבה, דער רב, דער דיין, דער פוסק, און דער מגיד שיעור ביי מיר אין שטוב".
כדי א מענטש זאל מצליח זיין און נישט נמשך ווערן נאך די גאס, נאר זיין ווי אברהם אבינו, דער "אחד היה אברהם" וואס גייט קעגן די גאנצע גאס מיט א שטאלץ, דארפסטו מחליט זיין: "איך גיי נישט ווערן א תלמיד אדער אן עבד כנעני פון די גאס, אדרבה, איך גיי ווערן זייער רבי".
ווען א מענטש באקומט די שטאלצקייט אז "איך בין דער רבי פון די גאס, איך בין דער אדון, איך בין דער ראש ישיבה, איך גיי זיי אויסלערנען און זיי דארפן ארויפקוקן אויף מיר און זען אז איך פארשטיי וואס מיינט שמחת החיים איך בין דער ראש ישיבה, איך בין דער רבי, איך בין דער רב וואס פארשטייט יא וואס מיינט תכלית החיים", דעמאלטס האט מען דעם כח נישט נמשך צו ווערן און נישט נתפעל צו ווערן פון די גאס, און מען בלייבט קאכעדיג הייס אן ווערן קאלט.
אדרבה, יענער וועט דיך נאכלויפן, און צום סוף, נאך א חודש אדער צוויי, וועלן פלוצלינג אלע וואס האבן חוזק געמאכט און אראפגעקוקט אויף דיר, ווערן דיינע תלמידים און חסידים, און אלע וועלן דיך לויבן און משבח זיין.
דאס איז טאקע געשען מיט אברהם אבינו. נאכדעם וואס ער איז אריינגעגאנגען מיט א שטאלץ אין כבשן האש, האבן אלע אויסגעשריגן: "נשיא אלקים אתה בתוכנו!"
זיי דו אויך אן אברהם, זיי אן אדון, זיי א נשיא אלקים, און דו וועסט מצליח זיין ביי דיר און ביי דיין גאנצער משפחה, אמן.