הרה"ק רבי מנחם נחום זי"ע בעל "מאור עינים" - יומדה"ק י"א חשון
- Noach
- 5787
- Yiddish
דער "זקן החבורה" און דער ממשיך פון דרך המגיד
י"א חשון איז די יארצייט פונעם הייליגן 'מאור עינים', הרה"ק רבי מנחם נחום, בן הרה"ק רבי צבי, בן הרה"ק רבי נחום גאון, וועמען מען האט גערופן 'רבי אדם בעל שם', זיעועכי"א.
עס איז באקאנט אז רבי אדם בעל שם האט פארמאגט די כתבים וואס זענען געווען 'כתבים' פון אחיה השילוני, וואס דאס האט ער געלערנט מיט'ן הייליגן בעל שם טוב הקדוש זי"ע. שפעטער, ווען ער איז נסתלק געווארן, האט דער בעל שם הקדוש געלערנט די דאזיגע כתבים מיט זיין זון רבי צבי.
ווי באקאנט האט דער הייליגער מאור עינים אויך זוכה געווען מקבל צו זיין תורה פונעם הייליגן בעל שם הקדוש, און נאכדעם וואס דער בעל שם הקדוש איז נסתלק געווארן, איז ער געווארן א תלמיד פונעם הייליגן גרויסן מגיד פון מעזריטש זי"ע.
עס איז ידוע אז דער הייליגער 'בעל התניא' זי"ע האט געזאגט אויפ'ן מאור עינים אז ער איז נאך פון די עלטערע תלמידים און ער ווערט פארעכנט אלס דער "זקן החבורה". ווען די מאמע פונעם 'צמח צדק' זי"ע איז קראנק געווארן ל"ע, האט דער הייליגער בעל התניא געשיקט א קוויטל צום הייליגן מאור עינים.
אויך איז באקאנט אז ווען מען האט פאר'מסר'ט דעם הייליגן בעל התניא – די באקאנטע מעשה פון 'פעטערבורג' – האט דער הייליגער בעל התניא אויך געשיקט א קוויטל און א פדיון צום הייליגן מאור עינים.
דער הייליגער 'דברי חיים' פון צאנז זי"ע שרייבט אין זיין ספר שו"ת 'דברי חיים' (חו"מ ח"ב, סי' ל"ב), אז עס זענען געווען דריי הויפט ממשיכים וואס האבן ממשיך געווען די הנהגה פון "הרב הקדוש איש אלקים, רבן של כל בני הגולה, מורינו הרב דוב בער זכרונו לברכה לחיי העולם הבא ממזריטש". ער רעכנט דארט אויס דריי תלמידים: דער הייליגער רבי לוי יצחק מבארדיטשוב, דער הייליגער מאור עינים, און דער הייליגער רבי וועלוועלע זיטאמער, זכותם יגן עלינו ועל כל ישראל אמן.
עבודת השם במסירות נפש
מיר וועלן דא אראפברענגען מעשיות וואס וועלן ארויסברענגען די עבודה און די מסירות נפש פונעם הייליגן מאור עינים.
ווען מען רעדט פון אזעלכע הייליגע צדיקים וואס מיר האבן נישט קיין שום השגה אין זייער גרויסקייט, איז בלויז דאס דערמאנען זייערע נעמען שוין א געוואלדיגער זכות. פון די אנדערע זייט, ווען מען הערט מעשיות, קען מען אמאל מיינען אז די צדיקים זענען געבוירן געווארן גלייך אויפ'ן העכסטן ניווא און האבן קיינמאל נישט געדארפט הארווען.
דארף מען אבער וויסן וואס דער הייליגער 'בית אהרן' פון קארלין זי"ע, שרייבט אויף די אבות הקדושים אברהם, יצחק און יעקב – אז זייער גאנצע השגה איז געקומען נאר ווייל זיי האבן געדינט דעם אייבערשטן מיט א געוואלדיגע מסירות נפש. דערפאר וועלן מיר דערציילן סיפורי צדיקים פונעם מאור עינים, וואו מען זעט ווי ער האט מורא'דיג שווער געארבעט מיט אן עבודה און א יגיעת הקודש כדי זוכה צו זיין צו זיינע הייליגע השגות.
די ערשטע מעשה וואס מיר וועלן דערציילן, האט נאכגעזאגט דער הייליגער בעלזער רב זי"ע, ער האט דאס דערציילט פאר'ן ראחמיטריווקער רבי זי"ע, בעל 'אמרות טהורות', אז זיין זיידע דער מאור עינים איז געווען א גרויסער ארימאן. עס איז דאך באקאנט געוואלדיגע רוסישע פרעסט וואס עס הערשט דארטן אין די ווינטער חדשים, איז אין די ערשטע תקופה נאך זיין חתונה האבן ער נישט געהאט גענוג געלט צו קויפן א פעלץ, פאר אים און פאר זיין רעבעצין. האבן זיי זיך געטיילט מיט איין פעלץ. ווען דער הייליגער מאור עינים איז געגאנגען אין בית המדרש, האט ער אנגעטון דעם פעלץ און די רעבעצין איז געבליבן אינדערהיים. און אויב די רעבעצין האט געדארפט ארויסגיין עפעס קויפן, איז זי ארויס מיט'ן פעלץ און דער הייליגער מאור עינים איז דעמאלטס געבליבן אינדערהיים.
האט דער הייליגער בעלזער רב דערציילט, אז ביינאכט ווען דער מאור עינים פלעגט גיין זיך טובל'ן אין טייך כדרכו בקודש – און דער טייך איז געווען פארפרוירן מיט אייז – האט די רעבעצין נישט געוואלט ער זאל גיין אליין, דעריבער איז זי מיטגעגאנגען אלס א שומר.
אויפ'ן וועג צו די מקוה האט די רעבעצין אנגעטון דעם פעלץ, ווייל עס איז געווען א שרעקליכע קעלט און א ביטערער פראסט. אבער אויפ'ן וועג צוריק פון די מקוה, נאכ'ן זיין אין די קאלטע אייז און אינעם קאלטן טייך, וויבאלד דאס וואסער איז געווען אזוי אייזיג קאלט, האט דער הייליגער מאור עינים דעמאלטס אנגעטון דעם פעלץ.
דאס איז דער ערשטער ביישפיל וואו מען זעט ווי ווייט די הייליגע צדיקים האבן ממש נישט געהאט קיין לחם לאכול, און דאך האבן זיי געדינט דעם אייבערשטן מיט אזא מסירות נפש. ער איז געגאנגען זיך טובל'ן אין די רוסישע קעלט, און אויפ'ן וועג אהין האט ער ניטאמאל געהאט קיין פעלץ זיך אנצוטון.
מיר דארפן זיך לערנען דערפון: ווען מיר גייען אין מקוה אין די היינטיגע צייטן, ב"ה, דער בית המדרש איז ווארעם, די מקוה איז ווארעם... דארפן מיר זיך אפלערנען דערפון צו דאנקען דעם אייבערשטן און גיין אין בית המדרש מיט אזא חשק און מיט אזא התלהבות.
די עבודה פון זיך טובל'ן אין די רוסישע קעלט
די צווייטע מעשה האט דערציילט דער סקווערער רבי זי"ע, וואס ער האט געהאט מקובל פון זיינע הייליגע אבות, אז דער הייליגער מאור עינים, ווי ערווענט, פלעגט זיך טובל'ן אין אן אייז-קאלטן טייך. ווי באקאנט דארף מען אין די רוסישע קעלט און אין די שווערע פראסטן האקן א "פלאטקע" אין ווינטער. דאס מיינט אז מען נעמט א האק און מען האקט אויף א לאך אין די אייז פון אויבן ביז מען קומט אן טיף צום וואסער, און נאכדעם גייט מען אריין אין דעם לאך און מען טובל'ט זיך.
עס איז אבער א געוואלדיגע סכנה, ווייל ווען מען טובל'ט זיך און מען וויל ארויפקומען, קען מען נישט שטענדיג גלייך טרעפן דעם ארט, דעם קליינעם לאך וואס מען האט געמאכט. וויבאלד עס איז נאר א קליינער עפענונג, קען מען אמאל נישט זען דעם לאך ווען מען קומט ארויף, וואס דאס איז א מורא'דיגע סכנה.
איין מאל האט דער הייליגער מאור עינים טאקע נישט געקענט געפינען דעם לאך, און ער איז געבליבן אונטער'ן וואסער א לאנגע צייט. ב"ה, נאך א מינוט אדער צוויי האט ער געטראפן דעם לאך און איז ארויפגעקומען. אבער וויבאלד ער איז געווען אין אזא סכנה און איז געווען אזוי פארפרוירן, איז ער ממש געווארן בלוי.
ווען ער איז אהיימגעקומען, האט זיך די רעבעצין אנגערופן צום מאור עינים: "נחום, האסט פארגעסן פונעם רבוש"ע?"
ווען דער הייליגער מאור עינים האט געהערט די דאזיגע ווערטער, האט ער זיך אזוי דערווארעמט, ווייל ער האט אנגעהויבן טראכטן פון "שויתי ה' לנגדי תמיד" מיט אן אויסערגעווענליכע שטארקייט, אז עס האט אים גלייך באגאסן א שווייס פון גרויס פחד און יראת השם!
מען דארף וויסן, אז אוודאי האט דער הייליגער מאור עינים נישט מסיח דעת געווען פונעם אייבערשטן קיין איין רגע, נאר ווען ער האט עס געהערט פון זיין רעבעצין האט ער זיך נאך מער מתעורר געווען, און פון דעם אליין איז געווארן אזא קאכעדיגע היץ אז ער איז שוין געווארן אינגאנצן ווארעם.
דאס איז געווען די עבודת הצדיקים, וויאזוי זיי האבן געהארוועט אן אויפהער. און דאס דארפן מיר זיך אפלערנען. אוודאי קענען מיר נישט דערגרייכן די מדרגות פון די צדיקים, אבער מיר דארפן וויסן אז ביים הייליגן מאור עינים זענען די אלע מדרגות וואס ער האט געהאט נישט געקומען סתם אזוי, נאר עס איז געקומען ווייל זיי האבן אריינגעלייגט א יגיעה עצומה אין עבודת השם.
די קשר מיט'ן בעל התניא און די רבי'ס לבית חב"ד
כידוע, איז דער מהלך החסידות פונעם הייליגן מאור עינים און פונעם הייליגן בעל התניא, געווען צוויי באזונדערע דרכים. אבער פונדעסטוועגן איז די אהבה וואס איז געווען צווישן זיי ביידע געווען איום ונורא. ווי מיר האבן שוין דערציילט, האט דער הייליגער בעל התניא געשיקט צוויי מאל א קוויטל צום הייליגן מאור עינים, וואס דאס איז א באקאנטע זאך. ס'קען זיין ער האט געשיקט מערערע מאל, אבער צוויי מאל איז באקאנט אז ער האט געשיקט א קוויטל: איינס ווען זיין טאכטער איז נישט געווען געזונט, און איינס ווען ער איז געפארן קיין פעטערבורג.
די זעלבע זאך איז געווען אין די שפעטערדיגע דורות. אלע טשערנאבלער צדיקים מיט די אדמור"י חב"ד זענען געווען זייער נאנט איינער צום צווייטן. כידוע איז די ידידות פונעם הייליגן רבי איציקל סקווערער זי"ע מיט'ן 'צמח צדק' זי"ע געווען אויף א געוואלדיגן אופן.
די מעשה פון שעפן וואסער פאר מלוה מלכה
עס איז דא א מורא'דיגע מעשה וואס רבי חיים שניאורסאן פון חברון זצ"ל – וואס ער איז געווען אן אייניקל פונעם הייליגן בעל התניא און אן איידעם ביי רבי מאטקע לידער זי"ע, א באקאנטע סלאנימער חסיד – האט דערציילט. ער איז געווען א געוואלדיגער בעל מספר, און ער האט איבערגעגעבן א מעשה וואס איז געווען מקובל ביי זיין הייליגע משפחה.
עס איז איינמאל געווען אז דער הייליגער בעל התניא האט זיך געפונען נעבן די שטאט טשערנאביל. מוצאי שבת האט דער הייליגער בעל התניא געזאגט אז מען פארט צום הייליגן טשערנאבילער, צום מאור עינים, ווייל ער האט זיך געוואלט דורכשמועסן מיט אים א געוויסן ענין.
דער הייליגער מאור עינים האט דאן געזאגט פארן הייליגן בעל התניא: "קום, לאמיר עסן מלוה מלכה". למעשה איז אבער נישט געווען קיין וואסער אין שטוב, און מען האט געדארפט גיין שעפן וואסער פונעם טייך. האט דער הייליגער מאור עינים געזאגט פארן בעל התניא אז ער גייט צום טייך שעפן וואסער אויף נטילת ידים. האט דער הייליגער בעל התניא געזאגט: "געוואלדיג, איך קום מיט אייך, איך וועל אייך צוהעלפן".
זענען זיי געגאנגען שעפן וואסער, אבער וויבאלד די אמפערס מיט וואסער זענען געווען שווער, האבן זיי זיך אפגעשטעלט אויפן וועג ביי א שטיין און אנגעהויבן שמועסן. זיי האבן זיך אזוי מתעמק געווען אין זייער שמועס, אז זיי האבן בכלל נישט באמערקט ווי די גאנצע נאכט איז אדורך. ווען עס האט אנגעהויבן צו ווערן עלות השחר, האבן די מענטשן פון שטאט געזען ווי די צוויי הייליגע צדיקים זענען פארטיפט אין א שמועס. האבן זיי אנגעהויבן זאגן: "רבותינו, הגיע זמן קריאת שמע של שחרית!..."
דאס איז דער לימוד און דער מוסר השכל וואס מיר דארפן זיך ארויסלערנען פון די מעשה. אוודאי קענען מיר נישט צוקומען צו די מדריגות פון דעם הייליגן מאור עינים און דעם הייליגן בעל התניא, צו שמועסן א גאנצע נאכט און נישט כאפן אז ס'איז שוין עלה עמוד השחר... אבער וואס מיר דארפן יא זיך אפלערנען פון די מעשה איז די געוואלדיגע 'ענוה'. אז דער הייליגער מאור עינים זאגט פארן בעל התניא אז ער אליין גייט שעפן וואסער, און עס איז אים אפילו נישט בייגעפאלן צו בעטן א גבאי, א שמש, אדער א חסיד זאל אים העלפן.
און פון די אנדערע זייט, דער בעל התניא איז גלייך צוגעלאפן צום מאור עינים זאגנדיג: "איך וועל אייך גיין העלפן". דאס דארף מען זיך אויסלערנען פון די עבודת הצדיקים.
דער אייבערשטער זאל העלפן מיר זאלן זוכה זיין זיך אפצולערנען צו גיין אין זייערע וועגן, "צאי לך בעקבי הצאן, ורעי את גדיתיך על משכנות הרעים" (שה"ש א, ח). און מיר זאלן זוכה זיין צו בני, חיי ומזוני רויחי, און מיר זאלן זוכה זיין צו דינען דעם אייבערשטן מיט א געוואלדיגע הרחבת הדעת. זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל, אמן.