״הנה באהל״
״ויאמרו אליו איה שרה אשתך ויאמר הנה באהל״ (בראשית יח, ט).
די גמרא (בבא מציעא פז, א) לערנט ארויס פון דעם פסוק: ״להודיע ששרה אמנו צנועה היתה״. און רש״י איז דארטן מפרש: ״להודיעו שהיא צנועה משאר חברותיה שאינה נראית וצריך לישאל אחריה״.
דער שבח און די גרויסקייט פון שרה אמנו קומען צום אויסדרוק אין די ווערטער ״הנה באהל״: דערמיט האט מען געוואלט מודיע זיין אז זי איז געווען צנועה. דאס הייסט, אז איר גדלות איז נישט געווען אין זאכן וואס פאלן אין די אויגן, נאר אין איר פנימיות, וואס איז געווען באהאלטן. און עס שטייט דאך: ״כל כבודה בת מלך פנימה״ (תהלים מה, יד). דער שבח וואס די מלאכים האבן געזאגט אויף איר איז נישט קיין מעלה וואס מען קען זען מיט די אויגן; אדרבה, דערפון וואס זי איז נישט געווען נראית, לערנען מיר אז אירע מעלות זענען געווען באהאלטן, און דאס אליין איז געווען דער עיקר פון איר גדלות.
דער נאמען ׳יסכה׳
עס איז אינטערעסאנט, אז דער נאמען ׳יסכה׳ ווערט דערמאנט אין דער תורה נאר איין מאל (בראשית יא, כט), בעת אין אלע אנדערע ערטער רופט די תורה זי שרה. רש״י איז דארטן מפרש אז זי איז גערופן געווארן יסכה ״על שם שסוכה ברוח הקודש, ושהכל סוכין ביופיה, והוא לשון נסיכות ושררה״.
נאר נאכדעם וואס זי האט חתונה געהאט מיט אברהם אבינו, איז זי געווארן א נשואה, און ווי באקאנט געהערט די שיינקייט פון א פרוי צו איר מאן, און נישט צו קיין פרעמדן. דעריבער איז דער נאמען ׳יסכה׳, וואס באדייט ׳שהכל סוכין ביופיה׳, שוין נישט געווען פאסיג. ודוק.
בכתב והקבלה שרייבט ער: ״ואין ספק כי סבה העקרית לקריאת שמה יסכה היתה ע״ש יפיפותה, שהוא דבר הנראה לעינים, כי מי עשה אבותיה (של שרה בשעת לידתה) לנביאים, לדעת תכונת נפשה שעתידה להיות סוכה ברוה״ק, ולזה לא נקראה בשם יסכה רק כל זמן היותה פנויה, כי אז יפיפותה יעורר רבים עליה לנשאה, אמנם מנשואין ואילך שהיופי לנשואה אינו רק לבעלה לכן שינו את שמה לקרותה שרי...״. און אזוי האב איך אויך געהערט, אז דער בן איש חי האט דעם ענין מבאר געווען אויף אן ענליכן אופן.
לויט דעם וואס מיר האבן פריער געזאגט, אז שרה איז געווען צנועה, פארשטייט מען פארוואס די תורה רופט זי אומעטום שרה, און נישט יסכה. און באמת פאסט אויך נישט דער צווייטער פירוש אינעם נאמען יסכה – ״שסוכה ברוח הקודש״. דער ענין פון צניעות איז דאך נישט בלויז אן אויסערליכע זאך, וואס איז באהאלטן פון די אויגן. ווען די מלאכים האבן געזאגט אויף איר אז זי איז צנועה, ווייל זי געפינט זיך אין אוהל, האבן זיי נישט בלויז געמיינט אז איר גוף געפינט זיך אין אוהל. ווען מען דערטראכט זיך אין דער טיפעניש פון דעם ענין, זעט מען אז זייער כוונה איז געווען אויף איר גאנצע פנימיות: אירע מדריגות און אירע גוטע מעשים, וואס זענען אלע געווען בבחינת צניעות. איר גאנצע הנהגה איז געווען בהצנע לכת מיטן אייבערשטן, מיט צניעות און ענוה. און ווי באקאנט, זענען צניעות און ענוה צוויי מדות וואס געהערן צוזאמען – ואזלי בצוותא חדא.
פון דעם זעט מען, אז אפילו די רוח הקודש וואס זי האט געהאט, און אלע אירע פנימיות׳דיגע מעלות, זענען נישט געווען נראים פאר יעדן. זיי זענען געווען באהאלטן אין אוהל און אין הצנע לכת. דעריבער איז דער נאמען ׳יסכה׳, וואס באציט זיך צו דעם וואס מען קוקט אויף איר און זעט איר שיינקייט, נישט געווען פאסיג פאר איר נאך דער חתונה.
דער אוהל און די פרוי
מיר געפינען נאך אן ארט אין דער הייליגער תורה, וואו דער ענין פון ׳אוהל׳, ׳אשה׳ און ׳צניעות׳ איז פארבונדן, און דאס איז דער פסוק אין פרשת בלק: ״מה טובו אהליך יעקב משכנותיך ישראל״.
אין ספר זכרון זאת, ווי עס דאכט זיך מיר, ווערט דערקלערט אז דער פסוק ׳מה טובו אהליך׳ גייט אן אויף דער פרוי אליין. חז״ל זאגן דאך (יבמות סב, ב): ״כל מי שאין לו אשה שרוי בלא טובה״; פון דעם זעט מען אז די פרוי איז בבחינת ׳טוב׳. און טאקע אין פארשידענע ערטער אין דער תורה ווערט דער אוהל גענוצט אלס לשון פאר דער פרוי, ווי למשל אינעם פסוק ״שובו לכם לאהליכם״, וואס מיינט – צוריק צו אייערע ווייבער.
לויט דעם קען מען זאגן, אז דער פסוק ״מה טובו אהליך יעקב״ – וואס באציט זיך צו דעם כח פון צניעות אינעם אוהל און ביי דער פרוי – ברענגט דערצו אז דאס שטוב זאל ווערן בבחינת ״משכנותיך ישראל״, א מקום וואו די שכינה הקדושה רוט. דערמיט ווערט דאס שטוב א מקום פול מיט ברכת ה׳.
אין עטלעכע ערטער זעט מען, אז דער אוהל איז פארבונדן מיט השראת השכינה, און ווי דער לשון חז״ל: ״כלה דא שכינתא״. לויט דעם וואס מיר האבן פריער געזאגט, ווערט דער ענין פארשטענדליך. דער אוהל איז מרמז אויף דער פרוי און אויף דעם כח פון מדת הצניעות וואס געפינט זיך אין איר (און ווי באקאנט, איז די פרוי באשאפן געווארן פונעם צנועדיגן ארט פונעם מאן). דורך דעם כח ווערט דער אוהל בבחינת ׳אהל מועד׳ – א מקום וואו די שכינה רוט. און דערמיט איז מען זוכה צו די ברכות וואס דער רבונו של עולם שיקט אראפ.
די פרוי און דער אוהל – איין עצם
דער אוהל באדעקט און באהאלט דעם וואס געפינט זיך אין אים. אזוי אויך איז די פרוי, מצד איר עצם, בבחינת צניעות, ווייל זי איז דאך באשאפן געווארן פונעם צנועדיגן ארט פונעם מאן, ווי באקאנט. פון דעם קומט אויס, אז צניעות איז נישט בלויז א לבוש וואס די פרוי טוט זיך אן פון דרויסן, נאר עס איז א טייל פון איר עצם און פון איר באשעפעניש. דעריבער, ווען די מלאכים האבן געזאגט ״הנה באהל״, האבן זיי נישט בלויז אנגעוויזן וואו זי זיצט, נאר אויך אויף איר מהות: איר גאנצער עצם איז בבחינת פנימיות.
צוויי פירושים אין אוהל
עס זענען פאראן צוויי פירושים אויפן פסוק ״מה טובו אהליך יעקב״. לויטן ערשטן פירוש גייט דער אוהל אן אויף דער פרוי אליין, ווייל זי איז בבחינת ׳טוב׳ אין שטוב. לויטן צווייטן פירוש איז דער כח פון צניעות, וואס דער אוהל און די פרוי פארקערפערן, דער וואס מאכט פון שטוב א ״משכנותיך ישראל״. למעשה קומען ביידע פירושים צו איין נקודה: דער אוהל איז דער מקור פון טוב, און דורך צניעות ווערט דער טוב אנטפלעקט און קומט אריין אין שטוב. דעריבער הייסט דער משכן ״אהל מועד״, ווייל די שכינה רוט אין א מקום וואו עס הערשט צניעות.
גדלות וואס מען זעט נישט
געווענליך שאצט מען אפ די גדלות פון א מענטש לויט דעם וואס מען זעט פון אים. ביי שרה אמנו איז אבער איר גדלות דווקא געווען אין דעם וואס איז נישט געווען צו זען. ווען די מלאכים האבן געזאגט ״הנה באהל״, האבן זיי אנגעוויזן אז דער עיקר פון איר מעלה ליגט נישט אין דעם וואס דאס אויג זעט, נאר אין דעם וואס בלייבט באהאלטן פון אויגן. דערפאר איז דער נאמען ׳יסכה׳ – וואס באציט זיך צו דעם וואס מענטשן קוקן אויף איר שיינקייט – נישט געבליבן איר נאמען; איר עיקר איז געווען איר פנימיות, און נישט איר אויסזען .