יארצייט פון הגאון הקדוש מרן רבי אלעזר הכהן מפאלטוסק זי"ע

דע ר צ י י ל ונג ע ן פ ון רב ות ינ ו ה ק ד וש ים צ ו ז י יע ר י א רצ י יט

כ"א חשון שנת תרמ"ב לפ"ק

הגה"קרביאלעזרהכהןמפאלטוסק זצ"ל איז געבוירן שנת תקנ"א לפ"ק צו זיין טאטע הגאון הגדול רבי זאב וואלף הכהן זצ"ל. ער איז געווען אן איידעם ביי הגה"ק בעל חוות דעת מליסא זצ"ל. ער האט זיך מסתופף געווען ביי הרה"ק מקאצק זצ"ל, און ער איז געווען ביי אים דער בעל תוקע ראש השנה. אזוי איז ער אויך געווען געערט און פארהייליגט ביי די צדיקים פון זיין דור. ער איז געווען דער רב אין די שטאט פאלטוסק און נאכדעם אין ש טאט סאכאטשאוו יצ"ו, ער ווערט אבער אנגערופן אויפן שטאט פאלטוסק. ער האט פארפאסט די ספרים חידושי מהרא"ך. ער איז נסתלק געווארן כ"א חשון שנת תרמ"ב לפ"ק. זיין הייליגער ציון געפונט זיך אין שטאט סאכאטשאוו יצ"ו.

ביי די צווייטע וועלט מלחמה זענען געווען בחורים פון די שטאט סאכאטשאוו, וואס זענען געגאנגען צום ציון פון רבי אלעזר פון פאלטוסק ווי זיי זענען געווען באהאלטן פאר שרעק פון דעם שונא, און זיי האבן געהערט שרעקליכע נייעס, אז עס איז געקומען א באפעל מען זאל חרוב מאכן דעם ציון פון רבי אלעזר, האבן זיי באשלאסן צו גיין אינמיטן די נאכט און אוועקצונעמען דעם קבר און לייגן אויף א צווייטן פלאץ. ווען זיי האבן אויפגעגראבן זיין הייליגן ציון, זענען זיי דערשראקן און פארוואונדערט געווארן צו זען דעם הייליגן גוף אינגאנצן גאנץ, אזוי ווי ווען מען האט אים אריינגעלייגט.)לספר בציון, ח"אדף תס"ד(

*

זיין טאטע הגאון רבי זאב וואלף זצ"ל, האט גאר שטארק געוואלט מקיים צו זיין מיט זיין זון רבי אלעזר, וואס חז"ל זאגן אין מסכת פסחים (דף מ"ט) לעולם ימכור אדם כל מה שיש לו וישא בת תלמיד חכם, און עס איז טאקע אויסגעפירט געווארן, און רבי אלעזר האט חתונה געהאט מיט זיין רביצין הצדיקת ע"ה, די טאכטער פון הגה"ק רבי יעקב מליסא זצ"ל בעל חוות דעת. און תיכף נאכן תנאים האט דער חוות דעת גענומען רבי אלעזר צו זיך אינדערהיים אין שטאט ליסא, און ער האט דארט געלערנט מיט אים מיט א געוואלדיגע התמדה.)בנו הרה"ג רבי יהושע ז"ל בקונטרס עץ אבות הנספח לספר חידושי מהרא"ך ח"ב(

*

יעדן ערב יום הקדוש האט רבי אלעזר מפאלטוסק געגעסן און געטרונקען גאר אסאך, און ווייטאג, ווען רבי אלעזר האט גענומען די שטיוול אנצוטון, האט ער עס נישט געקענט אנטון, ער איז געווען אנגעטון מיט די יום טוב'דיגע קליידער, און ער האט אויסגעקוקט ווי א מלאך ווייל ער איז געווען א געוואקסענער מענטש, און דער שטיוול פונעם קאצקער איז געווען אלקים, און ער איז געווען גוט אויפגעלייגט, און ער פלעגט דערציילן דעמאלטס מעשיות פון קורץ אויף זיינע פיס, און ער האט אים געהייסן: איך בין גוזר, טו עס אן, שטופ עס ארויף צדיקים, אדער זאגן א שיין ווארט און א חידוש. אמאל האט ער געזאגט אז הרה"ק מלובלין אויף דיינע פיס, ווען ער האט עס אנגעטון, האט ער געליטן גאר שטארקע ווייטאג אויף זיינע זצ"ל פרעגט אויף וואס איז ביי תפילת שמונה עשרה יום כיפור זאגן מיר ומעביר אשמותינו

האט ער געזאגט: עטס זאלטס וויסן די אלע מענטשן וואס עסן ביי מיר ביי שלש סעודות, עס איז דאך שוין באקאנט פאר חסידים און אנשי מעשה, אז הרה"ק הרבי ר' אלימלך מליזענסק זצ"ל האט געזאגט פאר די חסידים וואס זענען געווען ביי אים: איך זאג צו אז יעדער מענטש וואס האט נאר אפילו אנגערירט אין די קלאמקע פון מיין טיר, אדער ער האט אנגערירט די קלאמקע דורך א שליח, אדער ווער עס שיקט צו מיר א בריוו זיך מזכיר זיין פאר מיר, וועט נישט שטארבן אן תשובה. און הרה"ק מקאצק זצ"ל האט אויך געזאגט בערך אזא לשון, נאר אן ווער עס רירט אן די קלאמקע פון די טיר וועט נישט שטארבן אן תשובה, און איך זאג, אז דער מענטש וואס זיצט ביי מיין שלש סעודות און הערט פון מיר מיינע תורות, זאג איך אויך צו אז ער וועט נישט שטארבן אן תשובה. )קונטרס עץ אבות הנדפס

*

אין זיינע יונגע יארן איז רבי אלעזר פון פאלטוסק געווען דער בעל תוקע ביי הרה"ק מקאצק זצ"ל. אמאל ווען ער איז דארט געווען אויף ראש השנה, האט ער געהאט גאר שטארקע ווייען אין זיין האלז, און פארן דאווענען איז ער געגאנגען זאגן פארן הייליגן קאצקער: רבי, איך ציטער אז איך וועל נישט קענען בלאזן היינט, ווייל איך האב שטארקע ווייטאג אין מיין האלז. און ער האט אים געבעטן ער זאל אים אינזין האבן ביי זיין הייליגע דאווענען ער זאל זיין געזונט. האט אים דער קאצקער געענטפערט: איך זאג אז קיין שום מענטש וועט נישט בלאזן נאר דו, און ער האט תיכף צוגערופן החסיד המפורסם רבי צבי הירש טאמאשאווער ז"ל, האט אים געזאגט: הערש, הערש, גיי אין מיין שלאף צימער, און דארט ליגט מיינע ווינטער שטיוול, וואס אינעווייניג איז אויסגעבעט מיט לעדער, וואס הייסט פוטער שטיוול, און ברענג עס מיר, ווייל רבי אלעזר דער בעל תוקע, וועט אנטון דאס אויף זיין פיס, און אז זיין פיס וועט ווערן אנגעווארעמט וועט געהיילט ווערן זיין האלז

פיס, ווייל עס האט אים געדריקט, אבער ער איז אזוי געגאנגען, נאכ'ן ליינען איז ער ארויף בכל שנה ושנה מיטן שם ומלכות, וויאזוי ווייסן מיר דען אז השי"ת איז טאקע מעביר אויפ'ן באלעמער צו בלאזן די תקיעות, און עס איז אים תיכף בעסער געווארן, ער האט אשמותינו צו מאכן אויף דעם א ברכה, אפשר איז עס ח"ו א ברכה לבטלה. האט רבי אלעזר גענומען דעם שופר, און ער האט געבלאזן הויך מיט א שטארקייט, און אפילו ביי קיין איין פארענטפערט מיט א משל, אויב ברענגט מען עסן פאר א קינד אין א צימער, און די חברים תקיעה האט זיך עס נישט פארהאקט.)קונטרס עץאבות הנספח לספר חידושי מהרא"ך ח"ב( ווילן אויך נעמען פון דעם, און דאס קינד וויל נישט געבן פון דעם פאר די חברים, גייט א קלוג קינד און ער מאכט שנעל א ברכה אויף די עסן, דעמאלטס דארף ער אים שוין געבן א שטיקל, און די חברים שטופן נאך יענעם צו און זאגן אים גיב אים שנעל, ער האט דאך רוב גאונים און צדיקים פון זיין דור, גלוסט אים גאר שטארק צו קענען און זען הרה"ק געמאכט א ברכה, עס זאל נישט זיין קיין ברכה לבטלה. אזוי קלוגן מיר זיך אויך, און מיר מרוזין זצ"ל וואס האט דעמאלטס געוואוינט אין סאדיגורא, און ער האט זיך אינטערעסירט מאכן די ברכה אז השי"ת איז מוחל די עבירות, און דעמאלטס דארף שוין השי"ת אונז צו וויסן די מנהגים פונעם הייליגן רוזינער, און צו הערן עפעס א דבר תורה פון אים. און מוחל זיין אז עס זאל נישט זיין קיין ברכה לבטלה. )נפלאות הרבי מלובלין אות שע"ד, וכן הוא בספר אהל

*

פיל מאל האט מען געהערט פון הגה"ק בעל חידושי הרי"ם מגור זצ"ל, אז אזוי ווי ער קען לויט זיין פארלאנג איז רבי אלעזר מפאלטוסק, וואס האט דעמאלטס געוואוינט אין ווארשע געפארן קיין סאדיגורא, און דער חידושי הרי"ם האט אים אנגעזאגט, אז ווען ער קומט צוריק קיין ווארשע, זאל ער אים דערציילן פונקטליך וואס ער האט געזען און געהערט ביים

*

אמאל איז רבי אלעזר מפאלטוסק געזיצן ביי שלש סעודות מיט מענטשן פון זיין שטאט, רוזינער. נאכדעם וואס רבי אלעזר איז אוועקגעפארן פון ווארשע, איז זיין רעביצין גאר און מיט נאך אנדערע פון אנדערע שטעט, וואס זיי זענען געקומען זיך מסתופף זיין אין זיין הייליגן שאטן. און ער איז געווען דעמאלטס אין גאר א הויכע מדרגה, און געזאגט חדושי איז אין א גרויסע סכנה. האט דער חידושי הרי"ם געשריבן א בריוו קיין סאדיגורא צו רבי תורה אויפן פירוש אויפן זוהר הקדוש (פרשת אמור) בהאי יומא תלת סעודתא בעיין בני מלכא אלעזר, ער זאל גיין מזכיר זיין די רעביצין פארן הייליגן רוזינער, און ער זאל אים געבן אכצן לזמנא ולסדרא פתורא בין יוקרא דמלכא, וכד אזדמן בי חגא או זמנא לא יסדר בר נש תרי רובל פדיון נפש. און נאך עטליכע טעג איז זי צוריק געזונט געווארן. ווען רבי אלעזר איז פתורא בכל סעודתא חד לשבת וחד לאושפיזי כו' מה ששבת נקרא מלכא ויו"ט אשפזי, דהנה צוריקגעקומען קיין ווארשע, האט דער חידושי הרי"ם געבעטן ער זאל אים פארשטעלן מיט ימי החול הנהגה הוא בכל יום מדה אחת פרטית [וכו'], און ווען ער האט געענדיגט די תורה, א גרויסע פונקטליכקייט אלע מנהגים און ווערטער און שמועסן פונעם הייליגן רוזינער.)מאיר

שטארק קראנק געווארן רח"ל, און די גרויסע דאקטוירים אין ווארשע האבן געזאגט אז זי

*

שבת קודש צופרי כ"א מרחשון שנת תרמ"ב לפ"ק שבת צופרי, ווען רבי אלעזר מפאלטוסק איז ארויס פון זיין שלאף צימער איז ער געגאנגען מיט א שטארקע ציטער צו זיין צימער וואו ער פלעגט דארט לערנען און דאווענען. און ער האט געזאגט ברכת התורה מיט אנדערע ברכות השחר, און נאכדעם האט ער געהייסן אז דער ציבור זאל זיך שטעלן דאווענען שחרית, ביים ליינען האט ער געהייסן אז מען זאל אים נישט אויסרופן פאר כהן, און ווען מען האט געוואלט מאכן א מי שברך פאר אים, האט ער ארויסגעשריגן פון זיין צימער וואו ער האט געדאווענט, אז חלילה זאל מען אים נישט מאכן קיין מי שברך לחולה, נאך קידוש איז ער נאכאמאל אריין אין זיין צימער, און ער האט געזאגט: דער אייבישטער זאל מיר געבן אז איך זאל קענען זיין אין די מחיצה פונעם רבי'ן פון גור [החידושי הרי"ם]. נאכדעם זענען געקומען די חסידים ואנשי מעשה, און מען האט אים ארויפגעזעצט אויף די סאפע, און ער האט געהייסן אז מען זאל זיך זעצן. און דער ציבור איז געקומען דארט עסן שלש סעודות, און ער האט געהייסן אז מען זאל זינגען בני היכלא, ווען ער איז אנגעקומען צו די ווערטער רעווא דרעווין האט ער געקלאפט איין האנט אויף די אנדערע און ער האט גענומען דעם טלית קטן און ער האט פארדעקט זיין פנים, און ער איז אויסגעגאנגען בקדושה ובטהרה ווען זיינע ליפן האבן געשעפטשעט דברי תורה, און ער האט נישט געהאט קיין שום סימני גסיסה, נאר ער איז פלוצלינג נסתלק געווארן. )קונטרס עץ אבות הנספח לספר

*

ווען רבי אלעזר מפאלטוסק איז נסתלק געווארן האט הגה"ק בעל אבני נזר זצ"ל וואס איז דעמאלטס געווען רב אין דער שטאט נאשעלסק געזאגט דעמאלטס ביי זיך אין שטוב: דער איד [רבי אלעזר] איז שוין אוועק פון דער וועלט, ווען דער וועג וואלט נישט געווען אזוי ווייט, וואלט איך זייער שטארק געוואלט זיין ביי זיין לויה.)אביר הרועים אות קל"ה(

*

תורתו מאירת עינינו יגן לנו ויושר יליץ בעדינו

פרשת וירא תשפ"ז לפ"ק

לספר חידושי מהרא"ךח"ב( אברהם פראנקפורט דף ד'( עיני הגולה ח"אאות שנ"ט( חידושי המהרא"ךח"ב(