אור התענוג: שמחת תורה - די פשוט'ע שמחה פון דביקות, דוקא נאך אלע הויכע עבודות
- Sukkos
- 5787
- Yiddish
אתה הראת לדעת, אין עוד מלבדו;
פארוואס צוערשט כוונות, און דערנאך פשטות
ס'איז ידוע וואס דער שו"ת הריב"ש (סימן קנ"ז) ברענגט אויפ'ן ר"ש מקינון, אז נאכדעם וואס ער האט געלערנט אלע סודות און כוונות התפילה, און נאכדעם וואס ער איז אנגעקומען צו אלע מדריגות, האט ער אבער געדאוונט ווי א תינוק בן יומו.
לכאורה איז דאס שווער צו פארשטיין: ממה נפשך, אויב איז תכלית צו דאווענען ווי א תינוק בן יומו, צו וואס דארף מען לערנען אלע כוונות? מ'קען דאך אריינגיין אין א בית המדרש פון פשוט'ע אידן, קוקן וויאזוי זיי דאווענען, און דאווענען אזוי?
אלעס איז שוין דא בהעלמה
נאר דער סוד הדבר איז, ווי חז"ל זאגן (נדה ל' ע"ב), אז ווען דער מענטש איז נאך אן 'עובר' פאר דער לידה, ברענט א ליכט איבער זיין קאפ און ער זעט מסוף העולם ועד סופו.
זאגט רבי חיים וויטאל אז לכאורה, בזמן העיבור איז מען דאך אין א מצב פון תכלית הקטנות, אן קיין שום מוחין. וויאזוי קען מען דעמאלטס זוכה זיין צו אזעלכע גרויסע השגות? נאר, איז מהרח"ו מסביר, אז אפילו בזמן העיבור זענען שוין פארהאן בהעלמה אלע מדריגות וואס דער מענטש גייט שפעטער משיג זיין. נאך די לידה דארף ער טאקע צוביסלעך ארויפגיין, מדריגה נאך מדריגה, און משיג זיין בפועל דעם אור וואס ער האט פריער געהאט בלויז בהעלם. אבער באמת איז שוין אלעס כלול אין אים בזמן העיבור!
דער אור פון דער ערשטער תמימות'דיגער עבודה
ממש דאס זעלבע איז ווען א איד הייבט אן אריינגיין אין עבודת ה'. צוערשט גייט ער אריין אין אן 'עיבור ראשון', וואס ברענגט אים צו זיין דבוק אינעם אויבערשטן מיט א ריינע תמימות ופשיטות, ווי א קליין קינד וואס איז נאנט צום אויבערשטן, אן קיין חשבונות און אן קיין גרויסע השגות.
דעריבער זעט מען טאקע עפעס א ספעציעלע חן ביי א קליין קינד וואס ענטפערט 'אמן יהא שמיה רבא', אדער ביי א יונגער בחור וואס הייבט אן דאווענען ערליך, אדער ביי א פרישער בעל תשובה וואס הייבט יעצט אן דינען דעם אויבערשטן מיט אזא לויטערע תמימות, ווייל אין דער ערשטער פשטות'דיגער עבודה, ליגט שוין בהעלמה גאר א הויכער אור אלוקי, ווי דער בעש"ט הק' האט געזאגט, אז די אותיות אליין, אן קיין פירושים, זענען העכער פון אלע פירושים! דאס עצם זאך וואס דער מענטש ווייסט און שפירט אז ס'איז דא א בורא עולם, דאס איז העכער פון אלע לימודים און כוונות.
שפעטער מיט די יארן, לערנט דער איד מער, ער ווייסט שוין אסאך ענינים מיט כוונות, זיין דעת ווערט אויסגעברייטערט. דאס איז טאקע זייער חשוב, אבער לכאורה איז שוין נישטא די ערשטע חן, וואס דער מענטש האט געהאט אין אנהויב מיט זיין תמימות און פשטות.
צדיקים באקומען צוריק דעם ערשטן אור – בהתגלות!
דער אמת איז אבער, אז דער ערשטער אור בלייבט אלעמאל ביי א איד. ס'איז נאר 'בהעלמה' און ס'קומט נישט ארויס 'בגילוי'. די צדיקים וואס זענען זוכה צו דעם אור, דארפן דעריבער דורכגיין אלע גרויסע מדריגות און הויכע עבודות, ביז ענדגילטיג קומען זיי צוריק צו דער זעלבער פשטות פון א קליין קינד, אבער דעמאלט זענען שוין זיי זוכה צו האבן דעם אור בגילוי! אין אנהויב דער אור געווען בהעלם, אבער יעצט, נאכ'ן דורכגיין אלע מדריגות, באקומען זיי דעם זעלבן אור מיט א געוואלדיגע גילוי.
דאס איז וואס דער ר"ש מקינון האט זוכה געווען, אז נאכ'ן לערנען אלע כוונות און סודות איז ער אנגעקומען צו דער פשטות פון א 'תינוק בן יומו', ער האט באקומען דעם אור מיט א גילוי! אזוי זעט מען אויך אין דער מעשה פונעם 'חכם ותם' (סיפורי מעשיות ט), אז דער הייליגער תם האט זוכה געווען צו אלע חכמות, דוקא צוליב דעם וואס ער האט געדינט דעם אויבערשטן מיט א שמחה, מיט א תמימות ובפשיטות, וואס דאס איז העכער פון אלע חכמות. ווייל דער תכלית פון אלע חכמות איז אז מ'זאל סוף כל סוף אנקומען צו באקומען דער תמימות.
דאס איז דער דרך פון צדיקי אמת: פון איין זייט זענען זיי מקיים אלע פרטי העבודה מיט'ן תכלית הדקדוק, און פון דער צווייטער זייט דינען זיי דעם אויבערשטן מיט א ריינקייט ווי א קליין קינד. ווי רביז"ל זאגט (סיפורי מעשיות, מעשה י"ג), אז ער איז 'זקן מאד' און אף על פי כן איז ער 'יניק מאד', מ'דארף מצד אחד זיין א זקן – זה שקנה חכמה, צו לערנען און זיך מתבונן זיין אין יעדן פרט בתורה, בנגלה ובנסתר; אבער אין דער זעלבער צייט זאל מען בלייבן ווי א קינד, פול מיט שמחה און תמימות, מיט עבודת ה' בפשטות.
די פשטות'דיגע שמחה – דוקא נאך אלע גרויסע עבודות!
לויט דעם פארשטייט מען וואס רביז"ל האט אזויפיל מפליג געווען איבער דאס גרויסקייט פון די פשטות'דיגע שמחה און ריקודים פון שמחת תורה. (עיין שיחות הר"ן סימן רצ"ט), ווייל נאך די אלע הויכע עבודות, יגיעות, תפלות, און ענינים פון די הייליגע טעג פון אלול, ראש השנה, יום כיפור, סוכות און הושענא רבה, ווען ס'קומט שמחת תורה, קומט מען צוריק צו דער פשוט'ער שמחה פון א פשוט'ער איד וואס פריידט זיך מיט'ן אויבערשטן און מיט זיין תורה. דא איז דער תכלית פון אלע עבודות!
כדי ארויסצוברענגען דעם אור וואס איז שוין דא 'בהעלם', דארף מען צוערשט האבן די אלע גרויסע עבודות פון די הייליגע טעג, אז שפעטער זאל מען זוכה זיין צו דער אמת'ער שמחה בה' בפשיטות גמור. ווי דער פסוק זאגט (דברים ד, לט): וידעת היום... אין עוד - דאס הייסט אז צום סוף איז נישטא קיין ריבוי פון באזונדערע עבודות; אלעס קומט צוריק צו איין נקודה — דביקות בה'. ס'איז נישטא עפעס אנדערש. הלואי זאלן מיר זוכה זיין דערצו!
אלעס איז איין נקודה – דביקות בה'
באמת איז דאס א יסוד וואס ס'איז וויכטיג לגבי אלע ענינים פון עבודת ה': א איד דארף אנקומען צו א דרגא אז אלע דרכי עבודה זאלן זיין קלאר ביי אים אלס איין נקודה. אויב מ'קוקט אן עבודת ה' ווי א ריבוי פון אסאך באזונדערע פרטים, איז דאס נאכנישט קיין שלימות.
ס'איז טאקע דא גאר אסאך לימודים, אסאך עבודות, און אסאך ענינים, אבער אלעס דארף ווערן נכלל אין איין נקודה, ווי דער מהר"ל זאגט אז דער נקודה איז אות יו"ד – וואס דארט ווערט נכלל אלע צען בחינות וואס ליגט אין יעדע זאך. אלע צען כוחות דארפן נכלל ווערן בלויז אין איין נקודה, און דעמאלט איז עס א שלימות'דיגע התכללות. אבער אויב בלייבט עס ביים מענטש ווי אפגעטיילטע זאכן, קען דער ריבוי אליין אוועקפירן פונעם אחדות.
דאס איז אויך א סימן וואו א איד האלט מיט זיין עבודה. אויב נאך אלע ידיעות און עבודות קומט אלעס ביי אים צוריק צו דער פשוט'ער נקודה פון אמונה אין אין־סוף ברוך הוא — דעמאלט האט ער זוכה געווען אנצוקומען צו אן אמת. אבער אויב אלע ידיעות זענען ביי אים אפגעטיילט אלס אסאך באזונדערע פרטים; ראש השנה איז איין זאך, יום כיפור א צווייטע זאך, פורים א דריטע זאך, און יעדע ענין שטייט פאר זיך אן קיין שייכות איינס צום צווייטן — פעלט נאך די נקודה הכוללת.
דער יחוד וואס איז אלעס מאחד
די אמת'ע עבודה איז: אריינצוברענגען אלע ריבוי פון פרטים אין איין נקודה. ווי דער מסילת ישרים זאגט אז דער תכלית פון אלע עבודות איז אנצוקומען צו להתענג על ה'. דער תכלית פון אלע פרטים איז ווי דער זוהר הק' זאגט: 'לאשתאבא בגופא דמלכא' – און צו מאכן נחת רוח פאר'ן אויבערשטן.
ווען א איד איז זוכה אז אלע ריבוי פרטים ווערן ביי אים איין כלל, דעמאלט מאכט ער אז די אלע פרטי הכוונות, וואס זענען בבחינת 'שכינה', זאלן נכלל ווערן אין דער איין נקודה פון 'קודשא בריך הוא', און דורכדעם איז ער זוכה צו מייחד זיין 'קודשא בריך הוא ושכינתיה' וואס דאס איז דער 'סוד היחוד'. - אזוי איז מען זוכה צו ווערן דבוק אינעם תכלית אמיתית, מיט עצמיות'דיגע שעשועים פון אלקותו יתברך.
חתמינו לחיים – א לעבן פון תענוג אלוקי
ס'איז מבואר אין די כוונות, אז יום כיפור גייט די 'מלכות' ארויף ביז 'אימא -בינה', און ביי נעילה פון יום כיפור מאכט מען דעם 'חותם' במלכות, און מ'בעט דעם אויבערשטן 'חתמינו לחיים'. דאס איז א טיפער ענין על דרך הקבלה, אבער בעיקר איז דאס נוגע פאר עבודת ה':
דער מענטש לעבט דאך אין א וועלט פון פירוד, ווייל די נשמה געפינט זיך אינעם גוף, און דער גוף וויל האבן אלע תענוגים ווי אכילה שתיה רחיצה סיכה נעילת הסנדל וכו', די טבע פון די תענוגים איז: אז ס'טיילט אפ דעם מענטש פון השי"ת, און דורכדעם פארגעסט דער מענטש פון זיין בורא ח"ו.
דער עיקר עבודה איז דעריבער, צו האבן די ריכטיגע התבוננות און מוחין, ביז מ'זאל מעלה זיין דאס גשמיות פון דעם עולם הזה, אז די אלע תענוגים זאלן ווערן רוחניות'דיגע תענוגים. מען זאל שפירן די רוחניות'דיגע הנאה דערפון, און אדרבה, דער תענוג זאל ממשיך זיין נאך גרעסערע מוחין מיט השתוקקות צו תורה ועבודה!
א איד קען זיך מעורר זיין אז אויב אזא נידריגער ענין בגשמיות קען האבן תענוג, איז דאך א כל שכן וואס פארא מורא'דיגער תענוג ליגט אין תורה און אין עבודת ה'! דאס איז נישט בלויז א מחשבה וואס האט צוטון מיט'ן שכל, נאר מ'דארף זיך מתבונן זיין דערין ביז עס ווערט ממש א מציאות, אז יעדע תענוג וואס מען שפירט זאל ברענגען נאנטער צום אויבערשטן און צו תענוג אלוקי.
דאס איז די תפלה פון 'חתמינו לחיים'. דער איד וויל זיך 'פארחתמ'נען' אינעם צד הקדושה: ער איז משתוקק צו נכלל ווערן מיט'ן אויבערשטן, ער וויל נישט קיין שום תענוג אויסער דעם רבוש"ע, און ער איז מתפלל אז אויך די תענוגים פון עולם הזה זאלן אים ברענגען צום תענוג האלוקי. דעמאלט איז ער טאקע חתום אינעם 'ספר החיים' – מיט א דביקות בה'. אבער אויך דער חותם אליין בעטן מיר פונעם אויבערשטן, אז ער זאל אונז חתמ'נען מיט'ן חותם פון חיים, דורכדעם וואס אונז, פון אונזער זייט, שרייבן זיך ארויס פון אלע תענוגים רעים.
השי"ת זאל העלפן אז מיר זאלן טאקע זוכה זיין זיך צו חותם זיין מיט'ן אויבערשטן, און צו דער אמת'ער שמחה באלוקות, בביאת גואל צדק ברחמים במהרה בימינו ממש, אמן.