זושא און לייבל, זעצן זיך צוזאם אין די סוכה און פארברענגען אינאיינעם איבער עניינים פון יום טוב סוכות, אויף שמחה, אויף די סוכה, אויף די זכר צום שמחת בית השואבה און אויף די ארבעת המינים. זיי רעדן נאטורליך, אן קיין הויכע ווערטער, ווי נאנטע חברים שמועסן, פשוט און קלאר
אריינגיין אין די שמחה
זושא: לייבל, זאג מיר, וואס איז פשט פון די מצוה פון 'ושמחת בחגך'? ס'איז דא עפעס א קנעפל אויף וואס מ'קען געבן א דרוק און פלוצלינג ווערט מען פרייליך? אויב כ'בין יעצט דערשלאגן און איך בין נישט אין קיין גוטע גוסטע, קען איך פלוצלינג ווערן בשמחה?
לייבל: כ'האב אמאל געהערט בשם הגה"צ רבי יעקב מאיר שעכטער שליט"א, אז ווען ער איז געווען א יונגערמאן האט ער זיך געוואנדן צו הרה"ק רבי יהודא'לע דזיקובער זי"ע, מיט אן ענליכע שאלה איבער די כלליות'דיגע חיוב פון 'זיין בשמחה', ווי ס'איז באקאנט פונעם אריז"ל אז די גאנצע תוכחה קומט נאר "תחת אשר לא עבדת את ה' אלקיך בשמחה ובטוב לבב". האט אים רבי יעקב מאיר געפרעגט: "וויאזוי איז שייך צו מחייב זיין א מענטש צו זיין בשמחה? קען זיך דען א מענטש אליינס צווינגען צו טוישן זיין מצב רוח?" האט אים רבי יהודא'לע מסביר געווען, אז דער עיקר חיוב איז טאקע נאר אז דער מענטש זאל פרובירן צו טראכטן פון אזעלכע זאכן וואס מאכן אים בשמחה, אזוי אויך זיך צוריקהאלטן פון טראכטן מחשבות וואס ברענגען אים עצבות. דאס איז אויסדריקליך אין א מענטשנ'ס הענט, און ער דארף טאקע נישט מאכן מער ווי דעם. איך האף נאר, זושא, אז ביסט יעצט נישט צעבראכן פון דאס אליינס אז ביסט נישט מצליח צו זיין בשמחה... כ'האב אמאל געטראכט אז וועגן דעם שטייט "אך שמח", כאטש 'אך' איז א לשון מיעוט וואס ביי אים ברענגט מצות שמחה בלויז נערוועזקייט, ס'לייגט אים אין פרעשור און לאזט אים נישט זיין פרייליך...
זושא: גראדע איז דאס א וויכטיגע נקודה, ווייל ס'קומט צו ממעט זיין א מענטש וואס ביי אים ברענגט מצות שמחה בלויז נערוועזקייט, ס'לייגט אים אין פרעשור און לאזט אים נישט זיין פרייליך... גראדע מיין איך אויך אז כדי צו זיין פרייליך דארף מען צומאל פשוט מסדר זיין די אייגענע מחשבות און זיך אפשטעלן אפאר מינוט, אזוי אז מ'זאל זיך קענען באמת 'טרעפן' מיט זיך אליינס און כאפן וואו מ'שטייט אויף דער וועלט. אייגנטליך קען זייער מעגליך זיין אז מיר האבן טאקע אסאך סיבות פארוואס צו זיין פרייליך, פשוט ס'פעלט אונז אפאר רואיגע מינוט פון ישוב הדעת עס צו קענען זען. אבער לאמיר יעצט רעדן ספעציפיש פון די שמחה פון יום טוב סוכות. סוכות איז דאך 'זמן שמחתינו'. לאמיר זיך אביסל מתבונן זיין, וואס איז די שמחה פון סוכות? אויף וואס פרייען מיר זיך יעצט?
לייבל: די זאך בפשטות איז, אזויווי ס'שטייט אין פסוק "ושמחתם לפני ה' אלקיכם" מיר פרייען זיך מיטן אויבערשטן. אזויווי ס'ווערט געברענגט אין זוהר הקדוש, אז נאך וואס מיר זענען ארויס פון א יום הדין, ווען די מקטרגים האבן דעבאטירט אויב מיר זענען חלילה ראוי צו לעבן נאך א יאר פארן אויבערשטן צי נישט, פרייען מיר זיך אז מיר זענען ארויס זכאי בדין. מיר טאנצן מיט די ד' מינים אזוי מיט א געזאנג פון "דידן נצח!", ווייל דער אויבערשטער האט פאר אונז מנצח געווען אלע מקטרגים און אונז אויסדערוועלט אז מיר זאלן לעבן נאך א יאר פאר אים. דער אמת איז אז די שמחה איז פאקטיש מיט פשוט'ע זאכן; מיט זאכן מיט וואס מיר וואלטן זיך געדארפט פרייען א גאנץ יאר, יעדע סעקונדע פון אונזער לעבן: אויף דעם אליינס אז מיר זענען אידן, עם הנבחר, אויף דעם וואס יעדע מחשבה, דיבור ומעשה וואס מיר טוען איז מורא'דיג טייער און באדייטפול פארן אויבערשטן. אויף דעם וואס מיר זענען די איינציגסטע אין די וועלט וואס געהערן צו אן אמת'ע, נצחיות'דיגע מציאות. 'אמת אתה הוא ראשון ואתה הוא אחרון, ומבלעדיך אין לנו מלך גואל ומושיע'.
שמחת עולמות התחתונים
זושא: ביסט אזוי גערעכט, און ס'איז אזוי פשוט. די נקודה פון 'חי וקיים' איז א זאך וואס מ'דארף באמת גוט ארויסהאבן און כאפן. איז לאמיר יעצט אביסל רעדן פון 'שמחת בית השואבה'. וואס איז פשט דערפון? מען שעפט וואסער, מ'טאנצט א גאנצע נאכט... וואס איז די גרויסע שמחה וואס ווערט אפגעפראוועט מיט וואסער?
לייבל: ניסוך המים איז א מורא'דיגע זאך וואס מ'דארף מתבונן זיין דערין. די פשוט'ע מנהג וואס אידן האבן זיך געפירט ווען דער בית המקדש איז געשטאנען, איז די אויסטערלישע שמחה וואס ליגט אין די אויסטערלישע שמחה וואס איז געקומען צוליב דאס שעפן וואסער פארן מזבח? היינטיגע צייטן איז זייער אנגענומען די מושג פון 'זכר לשמחת בית השואבה', אבער למעשה דארף מען פארשטיין; וואס פונקטליך מיינט דאס? די נקודה איז, אז דורכאויס דעם יאר זענען אלע ניסוכים אויפן מזבח געטון געווארן נאר מיט וויין, און נאר סוכות איז געווען א חידוש: מ'האט געגאסן וואסער אויפן מזבח. 'וואסער' סימבאליזירט די 'חיות' פון די גאנצע בריאה גשמית אין וואס מיר לעבן, ווייל אלעס שעפט דאך איר חיות פון וואסער. דערמיט באוואסערט מען די ערד און ס'מאכט אז די גאנצע חיות העולם זאלן וואקסן, אלע פלאנצונגען און בעלי חיים לעבן דערפון, אזוי אז אן וואסער וואלט די וועלט נישט געקענט עקזיסטירן. און דאס איז די עומק וואס ווערט געברענגט אין חז"ל, אז "מים התחתונים בוכים אנן בעינן למהוי קמי מלכא" אז אייגנטליך איז דאס די געשריי פון די מים התחתונים אויף צו וויינען, ווייל די בריאה איז מגלה אז זי געפינט זיך אויך "קמי מלכא" - און נאך אסך מער ווי די אלע עולמות העליונים, וויבאלד דער אויבערשטער האט דווקא דא געוואלט משרה זיין שכינתו ית'. דאס איז די געוואלדיגע שמחה וואס האט זיך אויסגעדריקט ביים ניסוך המים, ווען מ'האט געגאסן די וואסער אויפן מזבח, אויף וואס אלע אידן האבן האסטיג אנגעהויבן טאנצן און זיך געפרייט ממש בלי גבול.
דאס איז נאר דער ערשטער שטאפל, פון ווי מ'קען דערנאך ארויפגיין העכער און משיג זיין די פנימיות'דיגע מטרה אלקית וואס דער אויבערשטער האט אריינגעשטעלט דערין.
זושא: הערליך! איך טראכט אז דאס איז זייער שיין משלים די עבודה פון די ימים נוראים און די עשרת ימי תשובה. ווייל דעמאלטס זענען מיר געווען פארנומען 'צו באוויינען' גאנץ עולם הזה, מיר האבן באקלאגט דאס אז עס דערווייטערט אונז פונעם אויבערשטן און מאכט אונז אראפפאלן צו עבירות און מכשולות, אויף אזוי ווייט אז מיר האבן שוין שיעור געוואלט אנטלויפן פון עולם הזה... אבער יעצט קערן מיר זיך צוריק, ווען מיר זעען די גרויסע שמחה וואס געפונט זיך דווקא דא אין עולם התחתון.
לייבל: הונדערט פראצענט. און ס'גייט אזוי ווייט, אזש ס'ווערט געברענגט אין ספרים הקדושים אז די גאנצע עבודה פון ראש השנה, יום כיפור און די עשרת ימי תשובה איז בלויז א בחינה פון 'אחוריים' - אין פארגלייך צו די עבודה פון סוכות. ווייל ערשט יעצט ווערט נתגלה דעם אויבערשטנ'ס אמת'ע, אינערליכע רצון, וואס דאס איז: אז ער זאל נתגלה ווערן דווקא דא אינעם עולם השפל. צוליב דעם איז יעצט א מצוה צו מרבה זיין בשמחה מיט דווקא גשמיות'דיגע זאכן, עסן פלייש און טרינקען וויין, ווייל דאס איז יעצט אונזער שמחה אויף דאס וואס ס'איז נתגלה געווארן די מורא'דיגע מעלה פון אונזער גשמיות'דיגע מציאות, וואס דווקא דארט האט זיך דער אויבערשטער אויסגעקליבן צו משרה זיין שכינתו ית'.
די סתירה פון תענוג
זושא: אויך די מצוה פון 'סוכה' האט א שטארקע שייכות מיט די ענין פון "דירה בתחתונים", אז דער אויבערשטער וויל רוען דווקא אין גשמיות. דאס איז די סיבה פארוואס די מצוה מוז דווקא זיין "תשבו כעין תדורו", אזויווי צדיקים פלעגן זאגן אז סוכה איז די איינציגסטע מצוה אין וואס מ'גייט אריין מיט דעם גאנצן גוף, "אפילו מיט די שטיוול"... צדיקים האבן געזאגט אז ס'האט די קדושה פונעם בית המקדש. דערצו איז עס אויך אזוי להלכה, אז מ'דארף ארויסטראגן אלע אומריינע כלים פון די סוכה און מ'דארף אכט געבן דארט נישט צו רעדן קיין דברים בטלים. אבער פון די אנדערע זייט, אויב כ'וויל זיך אביסל אויסלופטערן מיט א חבר פאר אפאר מינוט אינמיטן חול המועד, זאגט די הלכה אז מ'דארף דאס טון דווקא אין די סוכה, ווייל דער חיוב איז "אוכל ושותה ומטייל בסוכה". נו, ווייס איך שוין נישט וואס מ'דארף פארשטיין אז טאקע די סתירה איז דער עיקר נקודה וואס דער אויבערשטער וויל. דער אמת איז, אז דו האסט יעצט אנגערירט די אייביגע גרויסע סתירה וואס יעדער איד שפירט זיין גאנץ לעבן ווילאנג ער לעבט אויף די וועלט, ווילאנג זיין נשמה געפונט זיך אינעם גוף... פון איין זייט גלוסט די נשמה צו גארנישט אויסער זיך מדבק זיין אינעם אויבערשטער מיט תורה און תפילה, אבער פון די אנדערע זייט צווינגט איר דער גוף כסדר אראפצוגיין און זיך אפגעבן מיט ענייני גשמיות. אבער אין אמת'ן אריין, איז טאקע דאס וואס דער אויבערשטער וויל מיר זאלן דערהערן, דאס איז זיין גאנצע מטרה. ווייל אט די שארפע קאנטראסט צווישן גשמיות און רוחניות - דאס אליינס איז די טיפסטע תענוג כביכול פארן אויבערשטן, וואס האט זיך מתאווה געווען צו א "דירה בתחתונים". דאס איז די מטרה פון גאנץ מצות סוכה: מיר זאלן אויפהייבן אונזער צוגאנג און באלעבן אונזער גשמיות מיטן אויבערשטנ'ס בליק.
דאס איז די מטרה פון גאנץ מצות סוכה: אונז איינצוגעוואוינען אז מיך זאלן באלעבן אונזערע אלע גשמיות'דיגע אנגעלעגנהייטן מיט א געטליכע בליק
לייבל: דער אויבערשטער איז חי וקיים, ער איז אריינגעמישט אין יעדע זאך וואס פאסירט מיט אונז, יעדע איינציגע סעקונדע. און ווען ער האט אונז נאכאמאל אויסגעוועלט דאס יאר צו זיין זיין עם הנבחר, מיט די אהבה פון 'אחותי רעיתי יונתי תמתי', אזוי אז יעדע מחשבה, יעדע ווארט און יעדע מעשה וואס מיר טוען וועט אים זיין נוגע - איז דאס אויסדריקליך אן אמת'ע בחירה! ס'איז א פרישע בחירה פאר שנת תשפ"ז וואס איז נאך קיינמאל פריער נישט געווען. דאס איז נאר דער ערשטער שטאפל, פון ווי מ'קען דערנאך ארויפגיין העכער און משיג זיין די פנימיות'דיגע מטרה אלקית וואס דער אויבערשטער האט אריינגעשטעלט דערין. א מענטש קען טאקע קוקן אויף עסן אדער שלאפן אלס סתם א טעכנישע נויטווענדיגקייט וואס דער גוף דארף פאר איר קיום, אבער ווען מ'דארף טיפער אנקוקן דעם גאנצן ענין...עין פארן אויסדרוק, אבער מ'דארף פארשטיין אז דער אויבערשטער איז נישט חס ושלום עפעס און אוטומאטישע זאך, ער וועלט אונז נישט אויס היי-יאר פשוט ווייל ער האט אונז אויסגעוועלט לעצטע יאר, אדער ווייל ס'פאסט אים נישט איבערצורייסן א קשר פון טויזנטער יאר... אבער מ'דארף טאקע פארשטיין, וואס פונקטליך מיינט דאס? די נקודה איז, אז דורכאויס דעם יאר זענען אלע ניסוכים אויפן מזבח געטון געווארן נאר מיט וויין, און נאר סוכות איז געווען א חידוש: מ'האט געגאסן וואסער אויפן מזבח. 'וואסער' סימבאליזירט די 'חיות' פון די גאנצע בריאה גשמית אין וואס מיר לעבן, ווייל אלעס שעפט דאך איר חיות פון וואסער. דערמיט באוואסערט מען די ערד און ס'מאכט אז די גאנצע חיות העולם זאלן וואקסן, אלע פלאנצונגען און בעלי חיים לעבן דערפון, אזוי אז אן וואסער וואלט די וועלט נישט געקענט עקזיסטירן. און דאס איז די עומק וואס ווערט געברענגט אין חז"ל, אז "מים התחתונים בוכים אנן בעינן למהוי קמי מלכא" אז אייגנטליך איז דאס די געשריי פון די מים התחתונים אויף צו וויינען, ווייל די בריאה איז מגלה אז זי געפינט זיך אויך "קמי מלכא" - און נאך אסך מער ווי די אלע עולמות העליונים, וויבאלד דער אויבערשטער האט דווקא דא געוואלט משרה זיין שכינתו ית'.
געטליכקייט אין א איד
זושא: הערליך. קומט אויס אז מיר האבן שוין גערעדט איבער אלע עניינים פון סוכות: אויף שמחה, אויף די זכר לשמחת בית השואבה, אויף די סוכה. נאר אויף די ד' מינים האבן מיר נאכנישט גערעדט. אפשר קענסטו מסביר זיין אין קורצן, וואס איז די נקודה פון די ארבעת המינים?
לייבל: דער יסוד דערפון ליגט אינעם לשון הפסוק "ולקחתם לכם", וואס 'לכם' קען זיך אויך טייטשן איר זאלט זיך אליינס נעמען. דאס איז א וואונדערליכע נקודה, און טאקע דערפאר זעט מען אין ספרים הקדושים ווי צדיקים האבן צוגעגליכן די ארבעת המינים מיט די גוף פון א מענטש: די אתרוג איז אנטקעגן דאס הארץ, די לולב צום חוט השדרה, די הדסים צו די אויגן, און אזוי ווייטער. וויל די ד' מינים קומען ווייזן פאר א מענטש אז זיין גאנצע מציאות איז א געטליכע מציאות! זיינע אלע רמ"ח אברים זענען אנטקעגן די רמ"ח 'אברין דמלכא', וואס די משמעות דערפון איז, אז אונזערע גשמיות'דיגע איברים אליינס זענען געווידמעט צו זיין א דירה לו יתברך בתחתונים, כביכול. דעריבער זענען די ארבעת המינים אזעלכע הערליכע פירות, אזויווי דער לשון וואס דער ספר החינוך שרייבט, אז די ד' מינים זענען "משמחים לב רואיהם, אזוי אויך דארפן מיר מהדר זיין די מצוה און פרובירן צו טרעפן די שענסטע מינים וואס איז מעגליך. דאס איז ווייל די גאנצע תכלית פון די מצוה איז אראפצוברענגען די גילוי פונעם אויבערשטן דא למטה, טאקע אין גשמיות ממש. מגלה זיין אז די גשמיות אליינס איז א חלק און ס'איז איינס מיטן אויבערשטן. דאס איז די געוואלדיגע שמחה וואס האט זיך אויסגעדריקט ביים ניסוך המים, ווען מ'האט געגאסן די וואסער אויפן מזבח, אויף וואס אלע אידן האבן האסטיג אנגעהויבן טאנצן און זיך געפרייט ממש בלי גבול. דאס איז די מטרה פון גאנץ מצות סוכה: מיר זאלן אויפהייבן אונזער צוגאנג און באלעבן אונזער גשמיות מיטן אויבערשטנ'ס בליק. און דאס דריקט אויך אויס די ספעציעלע גאר הויכע עניינים ווי ס'ווערט נתעלה ניצוצות הקדושים צום אויבערשטן, אדער אז 'שלאפן' איז אן ענין ווען די נשמה גייט ארויף צו איר שורש עליון למעלה, און אזוי ווייטער, אזויווי חסיד'ישע ספרים האבן אויפגעשיינט יעדן פרט פון גשמיות. דאס איז די גאנצע מטרה פון מצות סוכה: מיר זאלן אויפהייבן אונזער צוגאנג און באלעבן אונזער גשמיות מיטן אויבערשטנ'ס בליק. און דאס דריקט אויך אויס די ספעציעלע גאר הויכע מעלה פון א איד, וואס איז אויך זוכה צו א דירעקטע השגחה אלקית, ווי דער אויבערשטער אליינס קוקט זיך אום אויף אים און לאזט נישט קיין שום מלאך אדער פארמיטלער אים קענען פירן. א איד וואס איז זוכה צו לעבן מיט זיין אמת'ע אינערליכע מהות, אלס א "געווייקטער חסיד'ישער איד" וואס איז דבוק צו חיות אלוקית - ברענגט זיך דאס ארויס בחוש אויך אין די גשמיות'דיגע וועלט. ס'ברענגט זיך ארויס אין א לעבעדיגע מציאות ווי א איד איז "משמח לב כל רואה אותו", זייענדיג העכער און מער דערהויבן פון אלע אנדערע ברואים. און דערפאר זענען מיר מאריך ביי די נענועים, סיי ביי 'הודו' - צו דאנקען און מכיר זיין דעם אמת אז אפילו גשמיות איז אויך איין שטיק אלוקות, און סיי ביי 'אנא' - צו מתפלל זיין אז אט די הכרה זאל אונז אינגאנצן דורכדרינגען און זיך אריינזאפן אין אונזערע אלע ביינער.