Skip to content
עצתו אמונה - אידיש

וִוי קֶען מֶען גֶענוּג דָאנְקֶען אוֹיף דִי מוֹסְדוֹת ?

  • Sukkos
  • 5787
  • Yiddish
View printout

שְׁאֵלָה :

לְכָבוֹד דֶער רֹאשׁ יְשִׁיבָה שְׁלִיטָ"א,

דִי וָואךְ שַׁבָּת, וֶוען מִיר הָאבְּן גֶעלֵיינְט דִי בְּרִיוו [דֶער בְּרִיוו אִיז בַּייגֶעלֵייגְט צוּם סוֹף פוּן דֶעם בְּרִיוו] פוּן אַ מְנַהֵל וָואס הָאט גֶעשְׁלָאגְן אַן אוּמְשׁוּלְדִיג זִיבְּן יֶערִיג קִינְד, הָאבְּן מִיר בֵּיידֶע גֶעוֶויינְט, אַז וֶוען אוּנְזערֶע קִינְדֶער וָואלְטְן גֶעלֶערְנְט אִין אַן אַנְדֶערֶע חֵדֶר וָואלְט דָאךְ דִי מַעֲשֶׂה גֶעשֶׁען מִיט אוּנְזער זוּן, מִיר קֶענֶען נִישְׁט עֶנְדִיגְן צוּ דָאנְקֶען דֶעם אֵייגֶערְשְׁטְן פַאר דִי חֶסֶד וָואס עֶר טוּט מִיט אוּנְז אַז אוּנְזערֶע קִינְדֶער גֶעפִינֶען זִיךְ אִין אַזָא גוּטֶע פְּלַאץ. יְיַשֶׁר כֹּחַ

תְּשׁוּבָה :

בְּעֶזְרַת ה' יִתְבָּרַךְ – יוֹם ד׳ פַּרְשַׁת נִצָבִים וַיֵּלֶךְ, כ' אֶלוּל, שְׁנַת תשפ"ו לִפְרָט קָטָן

... נֵרוֹ יָאִיר

אִיךְ פְרֵיי זִיךְ צוּ הֶערְן אַז דוּ אוּן זַיין וַוייב זֶענֶען צוּפְרִידְן פוּן דִי חֵדֶר אוּן בֵּית פִינָא, מוֹהֲרָא"שׁ הָאט אוּנְז אַזוֹיפִיל מְחַזֵק גֶעוֶוען וִוי אַזוֹי זִיךְ צוּ פִירְן מִיט קִינְדֶער, מִיר זָאלְן נִישְׁט שְׁלָאגְן אוּן נִישְׁט דֶערְנִידֶערְן דִי קִינְדֶער, אוּן וֶוען עֶס אִיז גֶעוֶוען דִי שְׁרֶעקְלִיכֶע טְרָאגֶעדְיֶע בַּיי כְּלַל יִשְׂרָאֵל, וֶוען אַ אִיךְ הָאט גֶעשְׁנִיטְן אַ קְלֵיין קִינְד הַשֵׁם יִשְׁמְרֵינוּ אוּן אַלֶע הָאבְּן גֶעהַאלְטְן הֶסְפַּדִים, אַלֶע הָאבְּן גֶעזָאגְט אַז עֶס קוּמְט פַאר דֶעם, עֶס קוּמְט פַאר יֶענְץ, דֶעמָאלְט הָאט מוֹהֲרָא"שׁ גֶעגֶעבְּן אַ פְלַאם פַייעֶרְדִיגֶע הֶסְפַּד אוּן גֶעזָאגְט אַז דָאס אִיז גֶעקוּמֶען וַוייל מֶען גֶעשְׁנַיידְט קִינְדֶער טָאג טֶעגְלִיךְ.

דָא הָאסְטוּ אַ קְלֵיינֶע שְׁטִיקְל פוּן דִי הֶסְפַּד וָואס מוֹהֲרָא"שׁ הָאט גֶעגֶעבְּן :

מִיר זֶענֶען אַלֶע גֶעטְרֵייסְלְט פוּן דִי שְׁרֶעקְלִיכֶע מַעֲשֶׂה וָואס הָאט יֶעצְט פָּאסִירְט, עֶס אִיז גֶעקוּמֶען אַ אִיךְ וָואס פַארְרוּפְט זִיךְ צוּ זַיין אַ שׁוֹמֵר תּוֹרָה וּמִצְוֹת, עֶר הָאט עֶרְשְׁט יֶענְט גֶעעֶנְדִיגְט דַאוֶוענֶען מִנְחָה אוּן מַעֲרִיב, אוּן עֶר הָאט גֶענוּמֶען אַן אוּמְשׁוּלְדִיג טֵייעֶר קִינְד אוּן אִים גֶעשְׁנִיטְן אוֹיף שְׁטִיקֶער; פַארְוָואס זָאלְן מִיר אָבֶּער נִישְׁט וֶוערְן דֶערְצִיטֶערְט אוּן גֶעטְרֵייסְלְט אַז קִינְדֶער וֶוערְן גֶעשְׁנִיטְן טָאג טֶעגְלִיךְ אִין דִי חַדָרִים אוּן שׁוּלֶעס דוּרְךְ מְלַמְדִים אוּן לֶערֶערִינְס.

יֶענְט הָאט מֶען לֵיידֶער גֶעשְׁנִיטְן דֶער קֶערְטֶער פוּן אַ קִינְד, וָואס דָאס זֶעט יֶעדֶער מִיט דִי אוֹיגְן. לֵיידֶער זֶענֶען אָבֶּער דָא מְלַמְדִים וָואס גֶעשְׁנֵיידְן קִינְדֶער יֶעדְן טָאג! מֶען קֶען דָאס טַאקֶע נִישְׁט זֶען מִיט דִי אוֹיגְן, אִיךְ בִּין אָבֶּער בִּכְלַל נִישְׁט מְגַזֵם; יָא, עֶס אִיז מַמָשׁ אַזוֹי! מֶען הַרְגְ'ט קִינְדֶער ! וֶוען אַ מְלַמֵד טוּט נִישְׁט זַיין אַרְבֶּעט וִוי עֶס דַארְף צוּ זַיין, עֶר טְשֶׁעטֶעט אַ קִינְד, עֶר דֶערְנִידֶערְט אַ קִינְד, עֶר שְׁטֶעט אָפּ פוּן אַ קִינְד; וֶוערְט דָאס נֶפֶשׁ פוּנֶעם קִינְד גֶעשְׁנִיטְן, זַיין מֹחַ וֶוערְט גֶעשְׁנִיטְן, דָאס הַרְגְ'ט אִים אָפּ פַאר זַיין גַאנְץ לֶעבְּן, עֶר בְּלַייבְּט אַ בַּעַל מוּם פַאר אַלֶע זַיינֶע יָארְן !

דָאס הֵייבְּט זִיךְ אָן פוּן דִי גָאר קְלֵיינֶע קִינְדֶער אִין קִינְדֶערְגַארְטְן, אוּן אַזוֹי גִייט עֶס וַוייטֶער וֶוען מֶען הֵיינְט אָן לֶערְנֶען דִי אַלֶף בֵּית, עִבְרִי, בִּיז אַרויף צוּ דִי בַּר מִצְוָה, אוּן שְׁפֶּעטֶער אִין יְשִׁיבָה. מֶען קֶען זִיךְ אַיינְדֶערְן אַז אַ קְלֵיין קִינְד פַארְשְׁטֵייט נָאכְנִישְׁט אוּן וֶוערְט נָאכְנִישְׁט אַזוֹי גֶעקְלַאפְּט וֶוען מֶען דֶערְנִידֶערְט אִים, דֶער אֶמֶת אִיז אָבֶּער אַז אֲפִילוּ גָאר קְלֵיינֶע קִינְדֶער וֶוערְן אִינְגַאנְצְן גֶעשְׁנִיטְן וֶוען מֶען גֶעמְט זִיךְ צוּ זֵייעֶרֶע בֵּיינֶער. אַ מְלַמֵד וָואס טְשֶׁעטֶעט אוּן שְׁטֶעט אָפּ פוּן אַ קִינְד, הָאט אִים מַמָשׁ גֶעשְׁנִיטְן, גֶעשָׁחְטְ'ן אוּן גֶע'הַרְגְ'ט !

אַ מְלַמֵד דַארְף הָאבְּן דִי וֶועלְט'ס גֶעדוּלְד צוּ דִי קִינְדֶער, זִיךְ אַרָאפְּלָאזְן צוּ זֵיי אוּן דֶערְן שִׁיין צוּ זֵיי, זֵיי מַאכְן פְרֵיילִיךְ, אוּן נָאר אַזוֹי קֶען עֶר מַצְלִיחַ זַיין מִיט זֵיי, נָאר אַזוֹי קֶען עֶר לֶערְנֶען מִיט זֵיי, אוּן זֵיי אָנְגְרֵייטְן אוֹיף זֵייעֶר לֶעבְּן. עֶר קֶען נִישְׁט וֶוערְן גֶערְוֶועז פוּן דִי קִינְדֶער אוּן הַאקְן, שְׁלָאגְן אוּן זֶעצְן

פוּן אַלֶע זַייטְן, וַוייל דִי אֵיינְצִיגְסְטֶע זַאךְ וָואס עֶר וֶועט אוֹיפְטוּן אִיז נָאר אַז עֶר וֶועט אָפְּ'הַרְגְ'נֶען דִי קִינְדֶער פַאר זֵייעֶר לֶעבְּן.

אִיךְ זָאג אַלֶעמָאל אַז אַ מְלַמֵד וָואס קֶען נִישְׁט הַאלְטְן דִי הֶענְט בַּיי זִיךְ, עֶר הַאקְט אוּן שְׁלָאגְט דִי קִינְדֶער, דַארְף עֶר עֶנְדֶערְשׁ גֵיין אַרְבֶּעטְן בַּיי דִי "סֶענִיטֶעישָׁאן" – צֵאמְצוּגֶעמֶען דִי מִיסְט פוּן דִי גַאסְן... מֶען קֶען זֶען וִוי דִי גוֹיִם וָואס אַרְבֶּעטְן מִיט דִי מִיסְט, וָואס דָאס אִיז זֵייעֶר נִישְׁט קֵיין גֶעשְׁמַאקֶע אַרְבֶּעט, פוּן דִי מִיסְט קוּמְט אַרוֹיס אַ שְׁלֶעכְטֶער גֶערוּךְ, אוּן וֶוער רֶעדְט נָאךְ אִין דִי זוּמֶער טֶעג וֶוען דִי גֶערוּךְ אִיז מַמָשׁ נִישְׁט אוֹיסְצוּהַאלְטְן, אוּן דִי אַרְבֶּעטֶער זֶענֶען בְּרוֹגֶז אַז זֵיי דָארְפְן טוּן דִי שְׁמוּצִיגֶע אַרְבֶּעט, אוּן זֵיי גֶעבְּן אוֹיס זֵייעֶר כַּעַס אוֹיף דִי מִיסְט קָאנֶעס [גַארְבִּיטְשׁ קֶענְס], זֵיי וַוארְפְן עֶס אַרוּם וִוי שְׁפִּילְצֵייג, עֶס גֶעבְּרֶעכְט זִיךְ, אוּן דֶערְנָאךְ קֶען מֶען גִיין אַרַיינְרוּפְן זִיךְ צוּ בַּאקְלָאגְן, אוּן פַארְשְׁטֵייט זִיךְ אַז מֶען וֶועט קֵיינְמָאל נִישְׁט בַּאקוּמֶען קֵיין עֶנְטְפֶער אוֹיף צוּרִיק...

דָאס אִיז דֶער רִיכְטִיגֶער פַאךְ וָואס אַ גֶערְוֶועזֶער מְלַמֵד דַארְף צוּ טוּן...

אוֹיבּ קֶען עֶר נִישְׁט הַאלְטְן דִי הֶענְט בַּיי זִיךְ, עֶר קֶען זִיךְ נִישְׁט אַיינְהַאלְטְן פוּן צוּ פְרַאסְקֶען אוּן שְׁלָאגְן דִי קִינְדֶער, זָאל עֶר גִיין אַרְבֶּעטְן בַּיי דִי מִיסְט אוּן זִיךְ אוֹיסְגֶעבְּן זַיין גַאנְגֶער כַּעַס אוֹיף דִי מִיסְט קָאנֶעס וֶועלְכֶע הָאבְּן נִישְׁט קֵיין גֶעפִילְן, עֶר זָאל וָוארְפְן דִי קָאנֶעס מִיטְן גַאנְצְן כֹּחַ, עֶס גֶעבְּרֶעכְן אוֹיף שְׁטִיקֶער, עֶר זָאל אָבֶּער נִישְׁט אוֹיסְגֶעבְּן זַיין כַּעַס אוֹיף אוּמְשׁוּלְדִיגֶע קִינְדֶער וֶועלְכֶע וֶוערְן גֶע'הַרְגְ'ט אִינְגַאנְצְן דוּרְךְ דֶעם.

אִיךְ הָאבּ גֶעהֶערְט הֶסְפַּדִים פוּן גְרוֹיסֶע בַּעֲלֵי דַּרְשָׁנִים וֶועלְכֶע הָאבְּן פְּרוּבִּירְט צוּ זוּכְן וָואס מֶען דַארְף זִיךְ לֶערְנֶען פוּן דִי שְׁרֶעקְלִיכֶע טְרָאגֶעדְיֶע, זֵיי לֵייגְן עֶס אָן אוֹיף דִי טֶעכְנֶעלָאגְיֶע, אוֹיף דִי טֶעלֶעפָאוּנְס אוּן דִי קָאמְפִּיוּטֶערְס וָואס פִירְן אַרָאפּ אִידִישֶׁע קִינְדֶער פוּן וֶועג; אִיךְ וִויל אָבֶּער פַארְשְׁטֵיין פַארְוָואס אַ קִינְד זָאל וֶועלְן גֶעמֶען דִי אַלֶע כֵּלִים ? פַארְוָואס מֶעלְט אִים דָאס אוֹיס ? פַארְוָואס דַארְף עֶר דָאס הָאבְּן בִּכְלַל ?

דָאס אִיז דָאךְ נָאר דֶערְפַאר וַוייל זַיינֶע מְלַמְדִים הָאבְּן נִישְׁט גֶעהַאט קֵיין גֶעדוּלְד צוּ אִים, אַנְשְׁטָאט זִיךְ אַרָאפְּצוּלָאזְן צוּ אִים מִיט לִיבְּשָׁאפְט, צוּ

לֶערְנֶען מִיט אִים וִוי עֶס דַארְף צוּ זַיין, אוּן אַרַיינְבְּרֶענְגֶען אִין אִים אַ לִיבְּשָׁאפְט צוּ דִי הֵיילִיגֶע תּוֹרָה, וָואס דָאן וָואלְט דָאס קִינְד בִּכְלַל נִישְׁט גֶעגַאנְגֶען זוּכְן קֵיין שְׁלֶעכְטֶע זַאכְן; אַנְשְׁטָאט דֶעם גֵייט דֶער מְלַמֵד אוּן שְׁטֶעט אָפּ פוּנֶעם קִינְד, עֶר טְשֶׁעטֶעט אִים אוּן שְׁלָאגְט אִים מִיט רְצִיחָה, אוּן דָאן פַארְלִירְט דָאס קִינְד זַיין גַאנְגֶער חֵשֶׁק צוּ תּוֹרָה אוּן צוּ אִידִישְׁקֵייט, און גֵייט זִיךְ זוּכְן גְלִיקְן אִין דִי פְרֶעמְד.

אַ גוּטֶער מְלַמֵד, אַן אִיבֶּערְגֶעגֶעבֶּענֶער מְלַמֵד, וָואס וֶוייסְט אַז מֶען הָאט אִים אָנְפַארְטְרוֹיעֶט טֵייעֶרֶע אִידִישֶׁע נְשָׁמוֹת אַז עֶר זָאל לֶערְנֶען מִיט זֵיי אוּן זֵיי אוֹיפְבּוֹיעֶן, וֶוען עֶר וִויל אוֹיסְלֶערְנֶען אַלֶף בֵּית פַאר דִי קִינְדֶער, וֶועט עֶר זִיךְ אַרָאפְּזֶעצְן מִיט זֵיי אוֹיף דֶער עֶרְד, עֶר וֶועט שְׁפִּילְן מִיט זֵיי מִיט דִי שְׁפִּילְצֵייג, אוּן מִיט דִי שְׁפִּילְצֵייג וֶועט עֶר זֵיי אוֹיסְשְׁטֶעלְן אַן "אַלֶף", אוּן דֶערְנָאךְ אַ "בֵּית", אוּן אַזוֹי וַוייטֶער. וֶוען אֵיינֶער וֶועט אַרַיינְשְׁפָּאצִירְן אִין קְלַאס אוּן זֶען וִוי דֶער מְלַמֵד זִיצְט אוֹיף דֶער עֶרְד אוּן שְׁפִּילְט זִיךְ וִוי אַ קְלֵיין קִינְד, וֶועט עֶר מִיינֶען אַז דֶער מֶענְטְשׁ אִיז אַרָאפּ פוּן זִינֶען. אָבֶּער שְׁפֶּעטֶער וֶוען דָאס קִינְד קוּמְט אַהֵיים, וֶועט עֶר וַוייזְן פַאר זֵיינֶע עֶלְטֶערְן וִוי גוּט עֶר קֶען דִי "אַלֶף בֵּית", עֶר וֶועט וַוייזְן מִיט זַיינֶע שְׁפִּילְצֵייג וִוי אַזוֹי דֶער מְלַמֵד הָאט אִים אוֹיסְגֶעלֶערְנְט צוּ מַאכְן דִי אוֹתִיוֹת; דָאס הֵייסְט אַ גוּטֶער מְלַמֵד, עֶר הָאט גֶעדוּלְד צוּ דִי קִינְדֶער, עֶר לָאזְט זִיךְ אַרָאפּ צוּ זֵייעֶר שְׁטַאפְּל, אוּן מֶען זֶעט צוּם סוֹף וִוי זֵיי קֶענֶען זֵייעֶר גוּט וָואס עֶר הָאט מִיט זֵיי גֶעלֶערְנְט.

דֶער מְלַמֵד דֶערְצֵיילְט שֵׁיינֶע מַעֲשִׂיוֹת פַאר דִי קִינְדֶער, עֶר וַוייזְט זֵיי וִוי דֶער אוֹת "אַלֶף" אִיז וִוי אַ מֶענְטְשׁ וָואס שְׁטֵייט שִׁיף, עֶר הַאלְט אֵיין הַאנְט אוֹיף אַרויף, צוּ גֶעמֶען פוּנֶעם אֵייגֶערְשְׁטְן, אוּן אֵיין הַאנְט אוֹיף אַרָאפּ, וָואס מִיט דֶעם גֶערְט עֶר פַאר אַ צְוֵוייטְן.

אוּן אַזוֹי גִייט עֶס וַוייטֶער וֶוען דֶער קוּמֶענְדִיגֶער מְלַמֵד לֶערְנְט מִיט דִי קִינְדֶער עִבְרִי, אוּן דֶערְנָאךְ לֶערְנְט מֶען מִיט זֵיי חוּמָשׁ, דֶער מְלַמֵד הֵיינְט אָן לֶערְנֶען מִיט דִי קִינְדֶער אַ פָּסוּק אָדֶער צְוִויי חוּמָשׁ, מִיט גֶעדוּלְד דֶערְצֵיילְט עֶר קוֹדֶם פַאר דִי קִינְדֶער וָואס דִי פַּרְשָׁה אִיז, וָואס דִי תּוֹרָה לֶערְנְט מִיט אוּנְז דִי וָואךְ, אוּן עֶר לֶערְנְט מִיט זֵיי עֶטְלִיכֶע פְּסוּקִים חוּמָשׁ, אוּן מִיט דִי צַייט

גִייט עֶר וַוייטֶער צוּ לֶערְנֶען מֶער אוּן מֶער חוּמָשׁ, דֶערְנָאךְ הֵיינְט עֶר אָן לֶערְנֶען מִיט זֵיי אַבִּיסְל רַשִׁ"י, אוּן אַלֶעס מִיט אַ רוּאִיגְקֵייט אוּן גֶעלַאסְנְקֵייט, אַז דִי קִינְדֶער זָאלְן בְּלַייבְּן מִיט אַ גוּטְן טַעַם אִין מוֹיל פוּן דִי הֵיילִיגֶע תּוֹרָה, נִישְׁט אַז דָאס זָאל זַיין בַּאגְלֵייט מִיט טֶעטְשׁ, שְׁלֶעק אוּן בּוּשׁוֹת.

לָאמִיר גֶעמֶען אַ בַּיישְׁפִּיל פוּן אַ קִינְד וָואס שְׁטָאלְפֶּערְט. אַ מְלַמֵד מִיט אַבִּיסְל שֵׂכֶל וֶועט נִישְׁט הֵייסְן פַאר אַזָא קִינְד צוּ זָאגְן הוֹיךְ דִי חוּמָשׁ, וַוייל דִי אַנְדֶערֶע קִינְדֶער וֶועלְן אִים אוֹיסְלַאכְן. זֶענֶען אָבֶּער דָא רְשְׁעוּת'דִיגֶע מְלַמְדִים וָואס וֶועלְן יָא הֵייסְן פַאר דֶעם קִינְד זָאגְן הוֹיךְ דִי חוּמָשׁ, דָאס קִינְד צִיטֶערְט פוּנֶעם מְלַמֵד אוּן הֵיינְט אָן שְׁטָאלְפֶּערְן בַּיי יֶעדְן אוֹת, אַלֶע קִינְדֶער לַאכְן אִים אוֹיס, אוּן דֶער מְלַמֵד אִיז נָאכְאַלְץ נִישְׁט צוּפְרִידְן, עֶר הֵיינְט אָן שְׁפֶּעטְן אוּן נָאכְמַאכְן דָאס קִינְד וִוי עֶר שְׁטָאלְפֶּערְט, אוּן שְׁרֵייט אִים נָאךְ אָן אַז עֶר זָאל זָאגְן שְׁגֶעלֶער; וָואס הָאט דֶער מְלַמֵד יֶעצְט גֶעטוּן ? עֶר הָאט גֶענוּמֶען אַ מֶעסֶער אוּן גֶעשְׁנִיטְן דָאס קִינְד אוֹיף שְׁטִיקֶער! אוּן נָאךְ עֶרְגֶער פוּן דֶעם ! וַוייל וֶוען מֶען הַרְגְ'ט אַ קִינְד פִיזִישׁ, אִיז דָאס נָאר אַן אֵיינְמָאלִיגֶע זַאךְ; וֶוען מֶען הַרְגְ'ט אָבֶּער אַ קִינְד גֵייסְטִישׁ, הָאט מֶען אִים גֶע'הַרְגְ'ט לֶעבֶּעדִיגֶערְהֵייט, עֶר וֶועט דָאס גֶעדֶענְקֶען זַיין גַאנְץ לֶעבְּן, עֶר וֶועט שׁוֹין הָאבְּן אַ גֶע'הַרְגְ'טֶע לֶעבְּן !

וִוי אַזוֹי קֶען מֶען אִיבֶּערְגֶעבְּן אַ קִינְד פַאר אַ מְלַמֵד אוּן אִים גֶעטְרוֹיעֶן אַז עֶר וֶועט זִיךְ אָפְּגֶעבְּן מִיט אִים וִוי עֶס דַארְף צוּ זַיין ? אַז מֶען גֶעמְט אוֹיף מְלַמְדִים אִין דִי וֶועלְט אַרַיין, מֶען קוּקְט נִישְׁט פַארְדֶעם צוּ זֶען אוֹיבּ עֶר טוֹיג טַאקֶע זִיךְ אָפְּצוּגֶעבְּן מִיט דִי קִינְדֶער; וִוי אַזוֹי קֶען מֶען וִויסְן אוֹיבּ דֶער מְלַמֵד וֶועט נִישְׁט אוֹיסְגֶעבְּן אַלֶע זַיינֶע אָנְגֶעצוֹיגֶענֶע גֶערְוֶוען אוֹיף דִי קִינְדֶער ? וִוי אַזוֹי קֶען מֶען וִויסְן אוֹיבּ דֶער מְלַמֵד וֶועט נִישְׁט שְׁלָאגְן אוּן הַרְגְ'עֶנֶען דִי קִינְדֶער מִיט מַכּוֹת רֶצַח פַאר יֶעדֶע קְלֵיינִיקֵייט וָואס וֶועט אִים נִישְׁט שְׁמֶעקְן ?

*

אִיךְ וֶועל נִישְׁט אַרָאפְּבְּרֶענְגֶען דִי גַאנְגֶע הֶסְפַּד אָבֶּער נָאךְ אֵיין שְׁטִיקְל וִויל אִיךְ עֶנְק אַרָאפְּבְּרֶענְגֶען :

אִיךְ וֶועל אֵייךְ דֶערְצֵיילְן אַ מַעֲשֶׂה פוּן אַ אִינְגְל אִין חֵדֶר, דֶער טַאטֶע פוּן

דֶעם אִינְגְל זִינְט דָא יֶעצְט בַּיים שִׁיעוּר. דֶער אִינְגְל אִיז גֶעבֶּעךְ גֶעוָוארְן אַ יָתוֹם בַּיי דִי פִינְף יָאר, זַיין מַאמֶע אִיז נִפְטָר גֶעוָוארְן יוּנְגֶערְהֵייט. אֵיין טָאג הָאט מֶען גֶעגֶעבְּן צוּ עֶסְן אֵייעֶר אִין חֵדֶר פַאר מִיטָאג, דָאס קְלֵיין אִינְגְל הָאט שְׁטִילֶערְהֵייט אַרַיינְגֶעלֵייגְט עֶטְלִיכֶע אֵייעֶר אִין טַאשׁ, אוּן דֶער מְנַהֵל הָאט דָאס בַּאמֶערְקְט.

מֶער הָאט נִישְׁט אוֹיסְגֶעפֶעלְט, דֶער מְנַהֵל אִיז אַרַיין אִין אַ וִוילְדֶע כַּעַס אַז דֶער אִינְגְל הָאט גֶע'גַנְבְ'ט עֶטְלִיכֶע אֵייעֶר, אוּן עֶר הָאט אָנְגֶעהוֹיבְּן צוּ שְׁלָאגְן דֶעם קִינְד מַכּוֹת רֶצַח, עֶר הָאט אַזוֹי גֶעפְרַאסְקֶעט אוּן גֶעשְׁלָאגְן, אַז דֶער מְלַמֵד פוּנֶעם אִינְגְל הָאט דָאס שׁוֹין מֶער נִישְׁט גֶעקֶענְט צוּקוּקְן, הָאט עֶר גֶענוּמֶען דָאס קִינְד אִין דִי זַייט אוּן אִים גֶעפְרֶעגְט פַארְוָואס עֶר הָאט גֶענוּמֶען דִי אֵייעֶר, הָאט דֶער אִינְגְל גֶעזָאגְט אַז עֶר הָאט זִיךְ גֶעשְׁפִּילְט מִיט דִי שְׁנֵיי אוֹיפְ'ן גַאס אוּן עֶר אִיז גֶעוָוארְן זֵייעֶר קָאלְט, דֶערִיבֶּער הָאט עֶר גֶעוָואלְט אַרַיינְלֵייגְן עֶטְלִיכֶע וָוארִימֶע אֵייעֶר אִין טַאשׁ זִיךְ אָנְצוּאוָוארִימֶען מִיט דֶעם, עֶר הָאט נָאכְדֶעם גֶעוָואלְט צוּרִיקְלֵייגְן דִי אֵייעֶר.

יֶענְט לָאמִיר פַארְשְׁטֵיין וָואס אִיז גֶעוֶוען דִי גְרוֹיסֶע עֲבֵירָה פוּן דֶעם אִינְגְל אַז עֶר הָאט גֶעדַארְפְט כַאפְּן דֶערְפַאר אַזֶעלְכֶע גֶע הַרְגְ'טֶע שְׁלֶעק. קוֹדֶם הָאט עֶר בִּכְלַל נִישְׁט גֶעוָואלְט גַנְבְ עֶנֶען דִי אֵייעֶר, עֶר הָאט זִיךְ נָאר גֶעוָואלְט אָנְוָוארִימֶען דֶערְמִיט פַאר עֶטְלִיכֶע מִינוּט, וָואלְט וֶוען דֶער מְנַהֵל אִים גֶעדַארְפְט קוֹדֶם פְרֶעגְן פַארְוָואס עֶר הָאט גֶעטוּן, אוּן דָאן וָואלְט עֶס שׁוֹין גֶעוֶוען אַן אַנְדֶערֶע מַעֲשֶׂה אִינְגַאנְצְן. צְוֵוייטְנְס, אֲפִילוּ לָאמִיר זָאגְן אַז עֶר הָאט יָא גֶעוָואלְט גַנְבְ עֶנֶען דִי אֵייעֶר, קוּמְט זִיךְ אִים פַאר דֶעם מַכּוֹת רֶצַח ? לֶערְן אִים אוֹיס אוּן זָאג אִים אַז עֶר זָאל דָאס נִישְׁט טוּן נָאכְאַמָאל. און דְרִיטְנְס, אֲפִילוּ אוֹיבּ דֶער מְנַהֵל הַאלְט יָא אַז עֶס קוּמְט זִיךְ אַ שְׁטְרָאף פַאר דֶעם אִינְגְל, אִיז דָאךְ דָא גֶענוּג נָארְמַאלֶע שְׁטְרָאפְן אִים צוּ גֶעבְּן, עֶר קֶען אִים זָאגְן אַז מָארְגְן וֶועט עֶר נִישְׁט קֶענֶען אַרוֹיסְגֵיין שְׁפִּילְן בַּיי מִיטָאג, אָדֶער עֶפֶעס עֶנְלִיךְ; עֶס קוּמְט זִיךְ זִיכֶער נִישְׁט קֵיין שְׁרֶעקְלִיכֶע שְׁלֶעק פַאר אַ קְלֵיין אִינְגְל וָואס הָאט גֶע'גַנְבְ'ט אַפָּאר אֵייעֶר.

אַן עֶנְלִיכֶע מַעֲשֶׂה הָאבּ אִיךְ גֶעהֶערְט פוּן אַ מְלַמֵד פוּן אַן אַנְדֶערֶע תַּלְמוּד

תּוֹרָה. דֶערְצֵיילְט עֶר מִיר אַז אֵיין טָאג בַּיי מִיטָאג אִיז גֶעוֶוען דָארְט אַ מְלַמֵד וָואס הָאט גֶעפֶערְלִיךְ גֶעשְׁלָאגְן אַ קִינְד, מַמָשׁ גֶע'הַרְגְ'טֶע קְלֶעפּ פַאר אַ קְלֵיין אִינְגְל. דִי אִיבְּרִיגֶע מְלַמְדִים זֶענֶען גֶעקוּמֶען צוּ לוֹיפְן צוּ זֶען וָואס עֶס הָאט פָּאסִירְט, זָאגְט יֶענֶער מְלַמֵד אַז אַזוֹי וִוי דָארְט אִיז נִישְׁט גֶעוֶוען קֵיין הַאנְטוּכֶער אָפְּצוּאוִוישְׁן דִי הֶענְט, נָאר עֶס אִיז גֶעוֶוען דָארְט אַ בְּלָאזֶער וָואס בְּלָאזְט אַרוֹיס הֵייסֶע לוּפְט אוּן מִיט דֶעם טְרוּקְנְט מֶען זִיךְ אָפּ דִי הֶענְט, אִיז גֶעגַאנְגֶען דֶער אִינְגְל אוּן עֶר הָאט גֶעוָואלְט אַרַיינְשְׁטוּפָן אַן אֵיי אִין דִי מַאשִׁין, אוּן אַזוֹי גֶעבְּרֶעכְן דִי מַאשִׁין, אוּן דֶערִיבֶּער קוּמְט זִיךְ אִים גוּטֶע פֶּעטְשׁ.

יֶענְט אִיז וִוידֶער דִי זֶעלְבֶּע מַעֲשֶׂה, קוֹדֶם פְרֶעג דֶעם קִינְד וָואס עֶר הָאט גֶעוָואלְט טון אוּן פַארְוָואס עֶר הָאט דָאס גֶעטוּן, אֵיידֶער דוּ מַאכְסְט אָפּ אַז עֶר הָאט זִיכֶער בְּמֵזִיד גֶעוָואלְט גֶעבְּרֶעכְן דִי מַאשִׁין. דֶערְנָאךְ קוּק טַאקֶע אוֹיבּ דֶער מַאשִׁין אִיז גֶעבְּרָאכְן גֶעוָוארְן. אוּן אֲפִילוּ אוֹיבּ עֶר הָאט טַאקֶע בְּמֵזִיד גֶעבְּרָאכְן דִי מַאשִׁין, אִיז עֶר אוֹיךְ נִישְׁט מְחוּיָב מִיתָה פַאר דֶעם, דֶעד מִיט אִים אוּן לֶערְן אִים אוֹיס אַז מֶען טָאר דָאס נִישְׁט טון, אוּן גֵיי בֶּעט פוּן זַיין טַאטְן צוּ בַּאצָאלְן דִי שָׁאדְן.

דֶערְוַוייל גֶעבְּט מֶען אַ קוּק אוֹיפְן מַאשִׁין אוּן מֶען זֶעט אַז עֶס בִּכְלַל נִישְׁט גֶעבְּרָאכְן, דָאס קִינְד שְׁטֵייט אִין דִי זַייט אוּן וִויינְט בְּכִיוֹת נוֹרָאוֹת פוּן יִסוּרִים, אוּן וֶוען מֶען פְרֶעגְט אִים וָואס עֶר הָאט גֶעטוּן, זָאגְט עֶר אַז זַיין אֵיי אִיז פָשׁוּט אַרָאפְּגֶעפַאלְן אוֹיף דֶער עֶרְד, אִיז עֶר גֶעגַאנְגֶען עֶס אָפְּוַואשְׁן, אוּן דֶערְנָאךְ הָאט עֶר עֶס גֶעוָואלְט אוֹיסְטְרוּקֶענֶען בַּיי דֶעם מַאשִׁין. עֶס הָאט זִיךְ אַרוֹיסְגֶעשְׁטֶעלְט אַז דֶער אִינְגְל הָאט בִּכְלַל נִישְׁט גֶעטוּן – אוּן נִישְׁט גֶעוָואלְט טוּן – קֵיין שׁוּם עַוְלָה.

דָאס קִינְד וֶועט אָבֶּער קֵיינְמָאל נִישְׁט פַארְגֶעסְן דִי מַעֲשֶׂה, עֶר וֶועט אֵייבִּיג גֶעדֶענְקֶען דִי שְׁלֶעק וָואס עֶר הָאט גֶעכַאפְּט אוּמְזִיסְט. דֶער אִינְגְל הָאט נִישְׁט גֶעבְּרָאכְן דֶעם מַאשִׁין, דֶער מְלַמֵד הָאט אָבֶּער יָא גֶעבְּרָאכְן דִי נֶפֶשׁ פוּן דֶעם קִינְד אוּן אִים גֶעמַאכְט פַאר אַ בַּעַל מוּם אוֹיף זַיין גַאנְץ לֶעבְּן.

אַן אַנְדֶער אִינְגְל אִיז גֶעוֶוען גֶעבֶּעךְ אַ יָתוֹם פוּן זַיין מַאמֶע, זַיין טַאטֶע

הָאט גֶעדַארְפְט שְׁוֶוער אַרְבֶּעטְן צוּ בְּרֶענְגֶען פַּרְנָסָה, שׁוֹין גָאר פְרִי הָאט עֶר גֶעדַארְפְט אַרוֹיסְלוֹיפְן פון הוֹיז צוּ דִי אַרְבֶּעט, הָאט עֶר גֶעבֶּעטְן פוּנֶעם גְרֶעסְטְן אִינְגְל אַז עֶר זָאל אַכְטוּנְג גֶעבְּן אוֹיף דִי קְלֶעגֶערֶע קִינְדֶער, עֶר זָאל זֵיי אָנְטוּן אוּן זֵיי שִׁיקְן אִין חֵדֶר אוּן אִין שׁוּלֶע. פַארְשְׁטֵייט זִיךְ אַז דָאס אִיז נִישְׁט קֵיין גְרִינְגֶע אַרְבֶּעט אֲפִילוּ פַאר עֶלְטֶערְן אוּן זִיכֶער פַאר אַ קִינְד, אוּן בִּיז עֶר הָאט אַלֶעס גֶעעֶנְדִיגְט אִיז גֶעוָוארְן שְׁטֶעט, אוּן עֶר אִיז אָנְגֶעקוּמֶען אַ שָׁעָה שְׁטֶעט אִין חֵדֶר.

וֶוען עֶר קוּמְט אַרַיין אִין קְלַאס, אִיז דֶער מְלַמֵד אִים מְקַבֵּל פָּנִים מִיט פֶּעטְשׁ אוּן פְרֶעסְק, אוּן שְׁרֵייט אוֹיף אִים: "פַארְוָואס בִּיזְטוּ גֶעקוּמֶען אַזוֹי שְׁטֶעט?" דֶער אִינְגְל וִויינְט גֶעבֶּעךְ, עֶר וִוייסְט דֶעם אֶמֶת אַז עֶר אִיז נִישְׁט שׁוּלְדִיג, עֶר הָאט גֶעבֶּעךְ נִישְׁט קֵיין מַאמֶע, אוּן עֶר דָארְף טוּן דִי אַרְבֶּעט פוּן אַ מַאמֶע יֶערְן אִינְדֶערְפְרִי. אוּן דֶער מְלַמֵד שְׁרֵייט וַוייטֶער: "מָארְגְן זָאלְסְטוּ זִיכֶער מַאכְן צוּ זַיין צַייטְלִיךְ אִין חֵדֶר, וַוייל אוֹיבּ נִישְׁט וֶועסְטוּ עֶרְשְׁט לַאפְּן פוּן מַיין שְׁטֶעקְן !"

פַארְשְׁטֵייט זִיךְ אַז צוּמָארְגְנְס הָאט דֶער אִינְגְל וַוייטֶער נִישְׁט גֶעקֶענְט קוּמֶען צַייטְלִיךְ, אוּן עֶר הָאט מוֹרָא גֶעהַאט צוּ זָאגְן אַ וָוארְט פַארְ'ן מְלַמֵד, אוּן אַזוֹי הָאט עֶר גֶעכַאפְּט אוּן גֶעכַאפְּט אָן אוֹיפְהֶער; הֵייסְט דָאס דֶען נִישְׁט גֶעשְׁנִיטְן אַ קִינְד?! קוֹדֶם פְרֶעג זִיךְ נָאךְ אוּן וֶוער גֶעוואויר וָואס דִי מַעֲשֶׂה אִיז, אֶפְשָׁר אִיז דָאס קִינְד בִּכְלַל נִישְׁט שׁוּלְדִיג ?

*

אַשְׁרֵינוּ אַז מִיר הָאבְּן זוֹכֶה גֶעוֶוען אַז מוֹהֲרָא״שׁ זָאל אוּנְז אַזוֹי מְחַזֵק זַיין אַז מִיר זָאלְן אוֹיסְקְלוֹיבְּן מְלַמְדִים אוּן טִיטְשֶׁערְס וָואס הָאבְּן סַבְלָנוּת, אוּן זֵיי שְׁטֶענְדִיג מְחַזֶק זַיין זֵיי זָאלְן גֶעדֶענְקֶען אַז מֶען דַארְף הָאבְּן אֵייזֶערְנֶע גֶעדוּלְד צוּ דִי קִינְדֶער, אוּן אַזוֹי וֶועלְן מִיר קֶענֶען אוֹיפְבְּרֶענְגֶען גֶעזוּנְטֶע דוֹרוֹת פַארְן אֵייגֶערְשְׁטְן.

יְיַשֶׁר כֹּחַ פַאר אַלֶע שִׁיעוּרִים בִּיז אַהֶער, עֶס גֶעבְּט מִיר אַ קְלָארְקֵייט אוּן אַ רוּאִינְקֵייט אִינֶעם טָאג.

More in this printout

View the whole printout