פרק א איידער מען לערנט דעם קינד וואס צו טון, בויט מען אין אים ווער ער איז
- Shemini Atzeres
- 5787
- Yiddish
פרק א
איידער מען לערנט דעם קינד וואס צו טון, בויט מען אין אים ווער ער איז
דער יסוד וואס שטעלט אלע פרטים אויף זייער פלאץ
א קינד לערנט במשך די יארן הונדערטער ידיעות: אמונה, תורה ומצוות, תפילה, בטחון, מידות, יראת שמים און נאך. אבער אונטער די אלע פרטים דארף זיך בויען איין פשוט'ע הכרה, וואס שטעלט דעם מענטש אליין אויף זיין ריכטיגן פלאץ:
איך בין א נברא, און דער רבונו של עולם איז דער בורא.
דאס מיינט:
איך האב זיך נישט אליין באשאפן. מיין לעבן, מיין גוף, מיין שכל, מיינע כוחות און די וועלט אין וועלכער איך לעב - אלעס איז פונעם בורא. איך בין נישט אריינגעקומען אין אן אייגענער וועלט, און דערנאך באקומען הוראות פונעם רבונו של עולם וויאזוי זיך צו פירן דערין. מיין גאנצע מציאות איז א באשאפענע מציאות; איך אליין בין זיין נברא.
ווען דער יסוד זיצט גוט, באקומען אלע אנדערע ידיעות א פלאץ. תורה ומצוות זענען נישט בלויז זאכן וואס מען דארף צולייגן צום לעבן; זיי זענען דער וועג וויאזוי א נברא לעבט אין דער וועלט פונעם בורא.
יא. בתוה"ק פרשת נח: כי יצר לב האדם רע מנעריו וברבנו בחיי שם (ח, כא): יצר הרע גדול מיצר הטוב שלש עשרה שנה. וכן אמר שלמה ע"ה (קהלת ד, יד) כי מבית הסורים יצא למלוך, כי משעה שהוא יוצא מבית הרחם ששם אסור ומוסגר כאדם המוסגר בבית האסורים מיד הוא רוצה למלוך והוא מבקש פי הדד ונמשך אחר התאוות.
יב. ספר חובות הלבבות - שער עבודת האלהים - פרק ט: ומחכמת הבורא יתעלה, ברא לך העולם הזה בכל אשר בו מקופא וצומח וחי על סדר מתוקן והנהגה נכונה, והכל מתוקן לתועלתך, ובחר לך מסגולות יסודותיו היכל מתוקן, דומה לעולם בשרשיו ותולדותיו ותכונתו, ופתח לך בו חמשה שערים אל העולם, והפקיד עליהם חמשה שוערים מנאמניו. והשערים הם כלי החושים... המידות הנפשיות, כהשמחה והדאגה, והששון והיגון, והזכרון והשכחה, והחכמה והסכלות, והגבורה והמורך, והנדיבות והכילות, והצדק והרשע, והבושת והעזות, והתקוה והיראה, והאהבה והשנאה, וההנאה והצער, והגאוה והענוה, והשררה והשפלות, והרבה כאלו ממה שאת משתמשת בהן במצפונך... והתיר לך להשתמש בכולם בתקנת גופך ובכל מה שהשליטך לעשותו בעולם הזה על פנים ידועים ובענינים מיוחדים, והם כל המצוות השכליות והשמעיות והמותרות.
יג. ספר חובות הלבבות - שער הכניעה - פרק ב
פון וואס וויל איך? צו וואס וויל דער בורא פון מיר?
א קינד ווערט נאטורליך געבוירןיא מיט זיינע רצונות. ער וויל אז זאכן זאלן גיין ווי ער האט געוואלט, אז מענטשן זאלן זיך פירן ווי עס שמעקט אים, און אז וואס ער פרובירט זאל מצליח זיין.
דאס איז נאטורליך. אבער חינוך קען ביסלעכווייז צולייגן א טיפערן חשבון: מיין רצון איז נישט דער לעצטער ווארט.
איך בין א נברא. דער רבונו של עולם האט מיר געגעבן"ב א שכל, א רצון און כוחות, און איך דארף זיי טאקע נוצן. אבער די כוחות זענען מיר געגעבן געווארן פאר א תפקיד. דעריבער איז נישט די איינציגסטע שאלה וואס וויל איך?, נאר אויך: וואס וויל דער רבונו של עולם פון מיר אין דעם מצב?
דאס איז דער הויפט יסוד פון עבודת ה'. ווען דער מענטש ווייסט אז ער איז דא אויף דער וועלט אויפצובויען זיין רצון זאל ווערן צו טון בלויז דער רצון ה' אויף טריט און שריט. און אפילו ער האלט נאכנישט דארט זאל ער געדענקען דעם ציליג, אז אויך זיין רצון דארף זיין אונטער דעם בורא.
יא. בתוה"ק פרשת נח: כי יצר לב האדם רע מנעריו וברבנו בחיי שם (ח, כא): יצר הרע גדול מיצר הטוב שלש עשרה שנה. וכן אמר שלמה ע"ה (קהלת ד, יד) כי מבית הסורים יצא למלוך, כי משעה שהוא יוצא מבית הרחם ששם אסור ומוסגר כאדם המוסגר בבית האסורים מיד הוא רוצה למלוך והוא מבקש פי הדד ונמשך אחר התאוות.
יב. ספר חובות הלבבות - שער עבודת האלהים - פרק ט: ומחכמת הבורא יתעלה, ברא לך העולם הזה בכל אשר בו מקופא וצומח וחי על סדר מתוקן והנהגה נכונה, והכל מתוקן לתועלתך, ובחר לך מסגולות יסודותיו היכל מתוקן, דומה לעולם בשרשיו ותולדותיו ותכונתו, ופתח לך בו חמשה שערים אל העולם, והפקיד עליהם חמשה שוערים מנאמניו. והשערים הם כלי החושים... המידות הנפשיות, כהשמחה והדאגה, והששון והיגון, והזכרון והשכחה, והחכמה והסכלות, והגבורה והמורך, והנדיבות והכילות, והצדק והרשע, והבושת והעזות, והתקוה והיראה, והאהבה והשנאה, וההנאה והצער, והגאוה והענוה, והשררה והשפלות, והרבה כאלו ממה שאת משתמשת בהן במצפונך... והתיר לך להשתמש בכולם בתקנת גופך ובכל מה שהשליטך לעשותו בעולם הזה על פנים ידועים ובענינים מיוחדים, והם כל המצוות השכליות והשמעיות והמותרות.
יג. ספר חובות הלבבות - שער הכניעה - פרק ב
דער יסוד טוישט זיך וויאזוי מען נעמט אויף א נסיון
דער חילוק ווערט זייער שטארק ווען עפעס גייט נישט ווי געוואלט.
צום ביישפיל. א קינד האט זיך אנגעשטרענגט און נישט מצליח געווען. א חבר האט זיך געפירט אנדערש ווי ער האט געוואלט. ער האט געוואלט עפעס זייער שטארק און מ'האט אים געזאגט ניין. אדער ער שטייט פאר א מצוה וואס איז אים יעצט שווער.
אויב דער גאנצער חשבון הייבט זיך אן ביי איך"ד - וואס איך האב געוואלט, וואס איך האב געפלאנט, וואס איך האב ערווארטעט - שפירט זיך יעדע שטערונג ווי עפעס וואס האט צעשטערט זיין וועלטטי.
אבער ווען אינעווייניג זיצט דער יסוד איך בין א נברא, קומט אריין א נייע שאלה:
וואסטז איז יעצט מיין תפקיד?
אפשר דארף איך נאכאמאל פרובירן. אפשר דארף איך פאררעכטן וואס איך האב נישט גוט געטון. אפשר דארף איך יעצט מוותר זיין. און אפשר דארף איך אננעמען אז איך האב געטון וואס איך קען, און דער תוצאה איז נישט אין מיינע הענט.
יד. ספר ליקוטי תורה - פרשת אחרי: וכל סטרא דקליפה הוא רק בחי' יש, הקנאה והתאוה והכבוד מוציאין את האדם מן העולם, וכבוד חכמים ינחלו. שמי שהוא בבחי' חכמה, כח מ"ה, אין הכבוד עושה אותו יש, ולכן מפני שיבה תקום וכן ועשית בגדי קדש לאהרן אחיך לכבוד כו', משא"כ מי שאינו בבחי' כח מ"ה, יכול להיות נמשך לבו אחר הכבוד, ונעשה יש וגס רוח. וזהו עיקר עבודה זרה"ז שמחשיב א"ע ליש, דקרו לי' אלקא דאלהא, ולכן ארז"ל מי שיש בו גסות הרוח כו'.
טו. ספר ליקוטי תורה - פרשת אחרי: וכל סטרא דקליפה הוא רק בחי' יש, הקנאה והתאוה והכבוד מוציאין את האדם מן העולם, וכבוד חכמים ינחלו. שמי שהוא בבחי' חכמה, כח מ"ה, אין הכבוד עושה אותו יש, ולכן מפני שיבה תקום וכן ועשית בגדי קדש לאהרן אחיך לכבוד כו', משא"כ מי שאינו בבחי' כח מ"ה, יכול להיות נמשך לבו אחר הכבוד, ונעשה יש וגס רוח. וזהו עיקר עבודה זרה שמחשיב א"ע ליש, דקרו לי' אלקא דאלהא, ולכן ארז"ל מי שיש בו גסות הרוח כו'.
טז. ספר ליקוטי תורה - פרשת ויקרא: שאין קרבן נפש הבהמיתה"ב עולה לרצון אא"כ תתהפך למעלת ומדרגת הביטול דנפש האלקית ממש, ובאמת זהו דבר הקשה כי הנה"א היא חלק אלוה ממעל שנלקחה מפנימיות העולמות, וע"כ יש בה בחי' הביטול האמיתי בטבעה להשתפך בחיק אביה אור א"ס ב"ה, משא"כ בנה"ב שלוקחה מק"נ כו'.
פון דער הכרה פונעם נברא וואקסט ביטול
דא הייבט זיך אן ביטול אויף א נאטורליכן אופן.
דער קינד ווערט געוואויר אז ער האט א נשמה, א שכל, כוחות, מעלות און א תפקיד. אבער אלעס וואס ער איז, איז ער נאך אלץ א נברא פונעם בורא.
דעריבער דארף מען נישט צעברעכן זיין רצון; מען דארף אים אויסלערנען פון וועם עס קומט זיין רצון, און וויאזוי איר צו נוצן ריכטיג. איך מעג וועלן, פלאנען, ארבעטן און שטרעבן. אבער מיין רצון קען נאר גיין לויטן רצון ה', און ווען מיין רצון טרעפט זיך אנדערש פונעם רצון ה', ווייס איך ווער פירט וועמען - דער רצון ה' איז אלעמאל קובע.
טראצדעם וואס דאס קען זיך הערן ווי מדריגות - קען מען דאס דורך א ריכטיגע חינוך אין די יונגע יארן - אנטוויקלען אלץ א זעלבסט-פארשטענליכע פאקט אין א קינד'ס לעבן, ווען ער וועט דאס פשוט דעוועלאפן אלץ א נאטורליכע מהלך המחשבה.
וויבאלד א קינד קען ביסלעכווייז אנטוויקלען א זייער פשוטן אינערליכן חשבון: איך דארף זיך לאזן פירן. איך דארף טון וואס דער רבונו של עולם וויל - נישט ווייל איך האב נישט קיין רצון, נאר ווייל דער בורא האט מיר געגעבן מיין רצון זיך צו פירן לויט זיין רצון - וויבאלד איך בין זיין נברא.
אבער דער נברא דארף אויך וויסן אין וועמענס גוטע הענט ער ליגט
דא קומט אבער צו נאך א וויכטיגע חלק.
אויב א קינד הערט נאר: דו ביסט נישט בעל־הבית; דו דארפסט זיך אונטערגעבן, קען די גאנצע הכרה ווערן שווער און קאלט. דעריבער, צוזאמען מיט דער הכרה 'איך בין א נברא', דארף וואקסן נאך א הכרה:
דער" בורא וואס האט מיר באשאפן איז מטיב מיט מיר.
מען לערנט דעם קינד צו באמערקן וואס ער באקומט. דאס לעבן זעלבסט. זיין משפחה. עסן און טרינקען. זיין שכל און זיינע כוחות. א שבת, א יום טוב, תורה, א גוטע מינוט, א הצלחה. נישט אלעס אין לעבן איז גרינג, אבער זיין עצם מציאות איז ארומגענומען פול מיט טובות וואס ער האט זיך נישט אליין געגעבן.
און דא טוישט זיך דער גאנצער בילד.
איך בין נישט בלויז א נברא וואס איז נישט בעל הבית. איך בין א נברא וואס ליגט אין די הענט פונעם בורא וואס גיבט מיר מיין גאנצע מציאות.
פון ביטול קען יעצט וואקסן בטחון
ווען די צוויי הכרות וואקסן צוזאמען - איך בין א נברא, און דער בורא איז מטיב מיט מיר - באקומט דער קינד א יסוד וואס קען אים באגלייטן א גאנצן לעבן.
ווען"" עס גייט גוט, ווייסט ער וועמען צו דאנקען.
ווען ער האט א כח, א טאלאנט, ווייסט ער אז דער כח איז א מתנה וואס ער דארף נוצן.
ווען ער דארף טון עפעס שווער, ווייסט ער אז זיין רצון איז נישט דער איינציגסטער חשבון.
און ווען עפעס גייט נישט ווי געפלאנט, דארף ער נישט שפירן אז די גאנצע וועלט פאלט אים צוזאם. ער איז קיינמאל נישט געווען דער וואס דארף פירן די גאנצע וועלט.
זיין תפקיד איז צו טון זיין חלק. דער בורא פירט זיין וועלט.
יז. ספר חובות הלבבות - השער השני -שער הבחינה - הקדמה: ה טובות האל יתעלה על ברואיו, ואם הן כוללות את כולם, כמו שאמר הכתוב (תהלים קמה ט): טוב ה' לכל, רובם כעיורים מהכירן ומהבין גודל מעלותן, ואינם משכילים ענינן.
יח. ספר חובות הלבבות - שער הבטחון - פרק ה: הבוטח באלהים, רוצה בדינו בכל עניניו, ומודה לו על הטובה ועל הרעה, כמו שאמר (איוב א כא): ה' נתן וה' לקח יהי שם ה' מבורך, וכמו שכתוב (תהלים קא א): חסד ומשפט אשירה,
אזוי ווערן ביטול און בטחון נישט צוויי באזונדערע לימודים. זיי וואקסן ביידע ארויס פון דעם זעלבן יסוד: איך ווייס ווער איך בין, איך ווייס ווער דער בורא איז - און דערפאר ווייס איך וויאזוי א נברא דארף לעבן אין זיין וועלט"ט.
יט. כל היסודות מבוארים היטב שם בחובת הלבבות ובפרק ו, ובשער יחוד המעשה, שער הבטחון.
כ. ראש השנה ט"ז ע"א:. אמרו לפני בר"ה מלכיות זכרונות ושופרות; מלכיות – כדי שתמליכוני