פרק ז ווען דער יסוד קומט אריין אין א פשוטן דינסטאג
- Shemini Atzeres
- 5787
- Yiddish
דער אמת'ער המשך פון תשרי הייבט זיך אן אין חשון
און דא ליגט דער חינוך פאר'ן גאנצן יארמה.
דער אמת'ער מבחן קומט נישט נאר ווען דער שופר בלאזט אדער ווען מען זיצט אין דער סוכה.
ער קומט ווען עס איז שוין נישט קיין יום טוב.
ווען דער קינד שטייט אויף א פשוט'ן אינדערפרי. ווען ער דארף גיין אין חדר. ווען א חבר האט אים וויי געטון. ווען ער האט א נסיון. ווען ער האט מצליח געווען. ווען עפעס איז נישט געגאנגען ווי ער האט געוואלט.
דארט קען ער צוריק טרעפן דעם יסוד וואס חודש תשרי האט אין אים אויפגעבויעט:
איך בין נישט אליין דא. איך בין א נברא אינעם בורא'ס וועלט. די כוחות וואס איך האב זענען פון אים. דער מצב אין וועלכן איך בין איז אויך אין זיין וועלט. און מיין שאלה איז: וואס וויל דער בורא פון מיר יעצט?
אויב דער חשבון קומט מיט אים אריין אין א פשוטן טאג אין חשון, האט תשרי נישט בלויז איבערגעלאזט זכרונות;תשרי האט עפעס אויפגעבויעט אין אים!!
מה. פשוט הוא, אכן ליתר שאת העתקנו לשון התפארת שלמה שמיני עצרת ד"ה הסכת ושמע ישראל: וממילא נשאר הרשימו ממצות סוכה על כל השנה, שיהי' ביכולתו ליחד שמו ית' בקש ולקבל עליו עול מלכות שמים באמת.
דארט זעט מען צי 'איך בין א נברא' איז בלויז א ידיעה מי - אדער א וועג פון לעבן.
אין א נסיון: נישט פארוואס איז דאס געשען? נאר וואס איז יעצט מיין תפקיד?
א קינד האט זיך צוגעגרייט פאר עפעס און עס איז נישט געלונגען;דערמז יסוד פון נברא זאגט אים נישט אז ער זאל זיך נישט דערקענען אין זיין דורכפאל. אפשר האט ער טאקע געמאכט א טעות. אפשר דארף ער מער ארבעטן. אפשר דארף ער זיך אנטשולדיגן אדער נאכאמאל פרובירן.
אבער ער דארף נישט נעמען אויף זיך דאס וואס איז נישט זיין חלק.
ער קען זיך פרעגן:
וואס דארף איך יעצט טון?
דאס איז זיין עבודה.
די תוצאה, די גאנצע מציאות און אלעס וואס וועט קומען דערפון - דאס דארף ער נישט טראגן אויף זיינע פלייצעס.
אין פרנסה: השתדלות איז מיין תפקיד, נישט מיין בעלות
שפעטער אין לעבן ווערט דער זעלבער יסוד גאר שטארק ביי פרנסהמח.
מו. פירוש החסיד יעב"ץ על אבות פרק ג משנה יז: הוא היה אומר כל שחכמתו מרובה ממעשיו. הלומד ע"מ להזהר ולעשות הוא הנקרא מעשיו מרובים מחכמתו, כי כיון שתכלית למודו בעבור המעשה הוא העיקר, ואשר לא שם לבו אל המעשה זולתי אל הידיעה לבד, חכמתו מרובה ממעשיו, ואע"פ שעושה כל מה שיודע, כי הכל אחר הכונה.
מז. ספר חובות הלבבות - שער הבטחון - פרק ה: והשני, כי הבוטח באלהים נפשו במנוחה ולבו שלו מצד הגזירות, לדעתו, כי הבורא ינהיגן לטובתו בעולמו ואחריתו, כמו שאמר דוד עליו השלום (תהלים סב ו), אך לאלהים דומי נפשי כי ממנו תקותי. ואשר איננו בוטח באלהים הוא בצער תדיר, ודאגה ארוכה ואבל ועצב לא ימושו ממנו בטובה וברעה, בטובה - מפני מיעוט רצותו במצבו ושאיפתו להוסיף ולהרבות ולכנס, וברעה - מפני שהוא קץ בה, והוא כנגד תאוותו וטבעו ומידותיו. וכן אמר החכם (משלי טו טו) כל ימי עני רעים וטוב לב משתה תמיד.
מח. ספר חובות הלבבות - שער הבטחון - פרק ה: והשלישי, כי הבוטח באלהים, ואם יתעסק בסיבות, לא יסמוך בלבו עליהן ולא יקוה מהן תועלת ולא נזק, מבלי רצון האל. אך מתעסק
א מענטש דארף ארבעטן, טראכטן, זיך באראטן, פלאנען און מאכן השתדלות. ער טאר נישט נוצן אמונה אלס תירוץ נישט צו נעמען אחריות.
אבער אינעווייניג דארף בלייבן די גרעניץ:
איך בין אחראי אויף מיין עבודה; איך בין נישט בעל הבית אויף דער תוצאה.
דאס קען ראטעווען א מענטש פון צוויי זייטן: פון פארנאכלעסיגקייט אויף איין זייט, און פון דעם געפיל אז די גאנצע וועלט ליגט אויף זיינע פלייצעס..
אין בין אדם לחבירו: אויך דער צווייטער איז נישט אונטער מיין בעלות
דער זעלבער יסוד איז נוגע צווישן מענטשןמט.
אסאך אנגעצויגנקייט און מיספארשטענדענישן קומען נישט בלויז פון דעם וואס דער צווייטער האט געטון עפעס נישט ריכטיג. זי ווערט פיל שטערקער פון דעם אינערליכן געפיל:
בהן לבחור בעבודת הבורא, אשר ציוה להתעסק בעולם ליישבו ולזיינו, ואם תגיעהו תועלת או יידחה בהן הנזק, יודה האלהים לבדו על זה ולא יוסיף בהן אהבה וחיבה יתרה, ולא תנוח נפשו עליהן יותר, אך יחזק בטחונו באלהים ויסמוך לבו עליו מבלעדי הסיבות. ואם לא יועילוהו הסיבות, ידע, כי יבואהו טרפו כשירצה ה', מאיזה ענין שירצה, ולא ימאס בהן בעבור זה, ולא יניח להתעסק בהן לעבודת הבורא. ואשר איננו בוטח באלהים, מתעסק בסיבות לבטחונו עליהן, שהן מועילות אותו ודוחות הנזק מעליו. ואם הן מועילות אותו, ישבח אותן, וישבח השתדלותו בהן ובחירתו אותן ולא יפנה אל זולתן, ואם אינן מועילות לו, יניח אותן וימאסן, וישוב חפצו מהן, כמו שאמר הכתוב (חבקוק א טז) על כן יזבח לחרמו ויקטר למכמרתו.
מט. ספר חובות הלבבות - שער הבטחון - פרק ה: והששי כי הבוטח באלהים הוא אהוב לכל כיתות בני אדם, ודעתם נוחה עליו, מפני שהם בטוחים מהזקתו, ולבם שלם מחמתו, ולא יפחדו ממנו על נשיהם ועל ממונם. והוא גם כן בטוח מהם, מפני שיודע, שתועלתו ונזקו אינם ביד נברא ולא ביכלתו, ועל כן איננו מפחד מהזקתם, כאשר איננו מקוה הנאתם. וכשהוא בטוח מהם והם בטוחים ממנו, יאהבם ויאהבוהו, כמו שכתוב (תהלים לב י): והבוטח בה' חסד יסובבנו. ומי שאיננו בוטח באלהים, אין לו אוהב [ולא מרחם עליו], מפני שהוא בכל עת חומד אותם ומקנא בם, וחושב כל טובה שהגיעה אליהם - סרה ממנו, ושטרפיהם לקוחים מטרפו, וכל מה שנמנע ממנו מתאוותיו הוא בעבורם ובידם להגיעו אל תאוותיו. ואם תבואהו רעה או פגע בממונו ובניו, יחשוב כי הוא מאתם, ושבידם להעביר הנזק ולדחות הרעה מעליו. וכיון שקדמו אלה ההקדמות בנפשו, יבוא בעבור זה למאוס אותם, ולדבר בהם, ולקללם ולשנוא אותם, והוא הנמאס בשני העולמים והמגונה בשני המעונים, כמו שאמר הכתוב (משלי יז כ): עקש לב לא ימצא טוב.
פארוואס פירט ער זיך נישט ווי איך וויל?
א מענטש וואס ווייסט אז ער איז א נברא אינעם עולם פונעם בורא, קען זיך ביסלעכווייז אויסלערנען אז אויך דער צווייטער מענטש איז נישט א חלק פון זיין פלאן.
מען קען שטעלן גבולות. מען קען פארלאנגען וואס איז ריכטיג. מען קען זאגן אז עפעס טוט וויי.
אבער איך בין נישט דער בעל־הבית אויף יענעמס רצון, נאטור און בחירה.
איך דארף וויסן וואס מיין תפקיד איז אין דעם מצב.
אין חינוך: דער קינד איז מיר געגעבן געווארן - נישט איבערגעגעבן געווארן אין מיין בעלות
און אז דער יסוד ווערט שוין דערמאנט פאר מחנכים כלפי קינדער, איז אויך גוט עס אויסצוקלארן פאר א טאטע, מאמע אדער מלמד זעלבסט, וואס איז נוגע לגבי דעם כלליות'דיגן ארבייט מיט די קינדער, וואס דארט ווערט דער יסוד נאך טיפער.
א מחנך דארף אינוועסטירן. ער דארף פלאנען, רעדן, שטעלן גרעניצן, פארשטיין דעם קינד און נעמען אחריות.
אבער מען געדענקט אז א קינד איז נישט א פראדוקט וואס מען קען פראדוצירן לויט געוויסע פארשריפטן וואס ברענגען נאטורליכע רעזולטאטן.
דער קינד איז אויך א נברא פונעם רבונו של עולםנ.
נ. ברכות דף י ע"א: מה עשה הקדוש ברוך הוא הביא יסורים על חזקיהו ואמר לו לישעיהו לך ובקר את החולה שנאמר בימים ההם חלה חזקיהו למות ויבא אליו ישעיהו בן אמוץ הנביא ויאמר אליו כה אמר ה' (צבאות) צו לביתך כי מת אתה ולא תחיה וגו' מאי כי מת אתה ולא תחיה מת אתה בעולם הזה ולא תחיה לעולם הבא אמר ליה מאי כולי האי אמר ליה משום דלא עסקת בפריה ורביה אמר ליה משום דחזאי לי ברוח הקדש דנפקי מינאי בנין דלא מעלו אמר ליה בהדי כבשי דרחמנא למה לך מאי דמפקדת איבעי לך למעבד ומה דניחא קמיה קודשא בריך הוא לעביד.